Νά ένα πολύ όμορφο, πολύ κομψό βιβλίο — ένα συγκινητικό έργο της σύγχρονης ιαπωνικής λογοτεχνίας που κινείται στον χώρο του φανταστικού, ή αυτού που έχουμε συνηθίσει να ονομάζουμε, «του μαγικού ρεαλισμού». Ένα μυθιστόρημα που από την αρχή ώς το τέλος μας του θυμίζει ότι η ουσία της ζωής δεν βρίσκεται απαραίτητα στα μεγάλα επιτεύγματα, αλλά στις καθημερινές, συχνά ξεχασμένες λεπτομέρειες της καθημερινότητας. Με λιτή, τρυφερή, τυπικά ιαπωνική αίσθηση γλυκόπικρης μελαγχολίας, η Χιράγκι Σάνακα μιλά για τη λήθη και τη μνήμη, για την ελπίδα και την απώλεια, για τη συμφιλίωση και την ειρήνευση. Πολύ όμορφο βιβλίο, δεν μπορεί παρά να αγαπηθεί.
Δεν θα πούμε όμως εμείς άλλα. Αμέσως τώρα θα δώσουμε τον λόγο στη Βίκη Τσιούστα, που μετέφρασε το βιβλίο απευθείας από τα ιαπωνικά. Την ευχαριστούμε θερμά για την προθυμία και τον χρόνο της. Νά τι μας είπε:
* * *
Το «Μαγικό φωτογραφείο του κυρίου Χιρασάκα» της Χιράγκι Σάνακα είναι ένα μυθιστόρημα που ξεχωρίζει χάρη στη διακριτική του δύναμη. Η ιστορία ξεκινά με ένα φωτογραφείο, ένα μεταίχμιο ανάμεσα στη ζωή και τον θάνατο, όπου οι άνθρωποι καλούνται να θυμηθούν τη ζωή τους και να επιλέξουν τις στιγμές που τη χαρακτήρισαν. Η ιδέα αυτή, όσο παράδοξη κι αν ακούγεται, αντιμετωπίζεται με απόλυτη φυσικότητα.
Η Χιράγκι ανήκει σε μια σύγχρονη τάση της ιαπωνικής λογοτεχνίας που συνδυάζει το καθημερινό με το υπερβατικό, όχι για να δημιουργήσει κάτι εντυπωσιακό ή δραματικό, αλλά για να φωτίσει την ανθρώπινη εμπειρία. Στο έργο αυτό, το φανταστικό στοιχείο λειτουργεί ως ένα ήρεμο πλαίσιο μέσα στο οποίο αναδεικνύονται οι ζωές των χαρακτήρων – ζωές που δεν ορίζονται από μεγάλες κορυφώσεις, αλλά από μικρές, καθοριστικές στιγμές.
Μέσα στην ιστορία, η διαδικασία επιλογής των φωτογραφιών θυμίζει μια ιδιότυπη ιεροτελεστία αποχαιρετισμού, όπου η μνήμη δεν είναι απλώς μια αναδρομή, αλλά μια πράξη διαμόρφωσης νοήματος. Οι χαρακτήρες δεν καλούνται να «διορθώσουν» τη ζωή τους αλλάζοντάς την, αλλά να τη δουν ξανά και, μέσα από αυτή τη δεύτερη ματιά, να την αποδεχτούν.
Η αφήγηση της Χιράγκι έχει μια καθαρότητα που στην αρχή μοιάζει απλή, σχεδόν ανεπιτήδευτη. Στην πραγματικότητα όμως πρόκειται για μια γραφή εξαιρετικά ελεγχόμενη. Οι προτάσεις της αφήνουν χώρο. Δεν εξηγούν τα πάντα, δεν εκβιάζουν το συναίσθημα. Το υπονοούν. Το ίδιο ισχύει και για τον τόνο του βιβλίου. Συχνά περιγράφεται ως ένα ζεστό ή τρυφερό έργο, αλλά αυτή η ζεστασιά δεν είναι εύκολη ή επιφανειακή. Προκύπτει μέσα από μικρές, συγκεκριμένες εικόνες: μια σκηνή, ένα βλέμμα, μια στιγμή που αποκτά νόημα μόνο εκ των υστέρων.
Ως μεταφράστρια, επιδίωξα να διατηρήσω αυτή την ευαίσθητη ισορροπία στη μεταφορά του κειμένου στα ελληνικά – να αποδώσω όχι μόνο το νόημα, αλλά και τον ρυθμό, τις σιωπές, τον χώρο που αφήνει στον αναγνώστη να βιώσει το κάθε συναίσθημα. Το ζητούμενο δεν ήταν να «εξηγηθεί» το κείμενο, αλλά να διατηρηθεί αυτή η αίσθηση διακριτικής απόστασης, που επιτρέπει στον αναγνώστη να πλησιάσει μόνος του τις ιστορίες.
Το «Μαγικό φωτογραφείο του κυρίου Χιρασάκα» είναι ένα βιβλίο που δεν προσπαθεί να εντυπωσιάσει. Αντίθετα, επιμένει σε κάτι πιο ήσυχο αλλά και πιο ουσιαστικό: στην ιδέα ότι η ζωή αποτελείται από στιγμές που συχνά δεν αντιλαμβανόμαστε τη σημασία τους όταν συμβαίνουν. Και ότι, ίσως, μόνο όταν τις κοιτάξουμε ξανά –σαν παλιές φωτογραφίες– μπορούμε πραγματικά να τις εκτιμήσουμε.
Βίκη Τσιούστα
Διαβάστε ένα χαρακτηριστικό απόσπασμα από το βιβλίο:
Η κυρία Χισάνο εμφανίστηκε τελικά με φανερή απροθυμία, ντυμένη με κομψά, δυτικού τύπου ρούχα. Ήταν αδύνατη και λεπτεπίλεπτη γυναίκα — μάλλον γι’ αυτό και τα νεύρα της ήταν τόσο ευαίσθητα. Ήταν πολύ όμορφη, αλλά και πολύ σφιγμένη — σαν τεντωμένο σχοινί έτοιμο να σπάσει. Με κοίταξε απ’ την κορυφή ως τα νύχια, σαν να ήθελε να με αξιολογήσει. Μόλις το βλέμμα της έφτασε μέχρι κάτω, επέστρεψε πάλι στο πρόσωπό μου, χωρίς να λέει κουβέντα. Πήγα να απολογηθώ, αλλά με πρόλαβε φωνάζοντας: «Κάνετε πολλή φασαρία!»
Οι ματιές μας διασταυρώθηκαν. Η υπηρέτρια στεκόταν ανάμεσά μας με ύφος ταραγμένο, κοιτώντας πότε τη μία, πότε την άλλη.
«Αν σας ενοχλούν οι φωνές των παιδιών, σας ζητώ ειλικρινά συγγνώμη».
«Κάνουν τόση φασαρία, μου τσακίζουν τα νεύρα».
«Θα βάλουμε τα δυνατά μας για να περιορίσουμε τον θόρυβο στο ελάχιστο, γι’ αυτό σας παρακαλούμε να δείξετε κατανόηση. Αν μου επιτρέπετε να πω, όμως, τα παιδιά έχουν ανάγκη από έναν χώρο ανατροφής».
«Ανατροφής;» είπε και σώπασε για λίγο. «Αυτό κάνεις, λοιπόν; Ασχολείσαι με την ανατροφή τους;»
«Μάλιστα. Το νηπιαγωγείο είναι ένας χώρος απαραίτητος για την υγιή ανάπτυξη των παιδιών. Κάθε μέρα μεγαλώνουν, εξελίσσονται, και μέσα από το παιχνίδι και τη φροντίδα μπορούμε να τα βοηθήσουμε να...»
«Όλο λες για ανατροφή και φροντίδα, αλλά στην πραγματικότητα απλή φύλαξη κάνεις. Ποια νομίζεις ότι είσαι;»
Ένιωσα το πρόσωπό μου να καίει. Όντως, ήμουν ανύπαντρη.
«Χωρίς να έχεις δικά σου παιδιά, τι νομίζεις ότι ξέρεις εσύ από ανατροφή;»
Τα λόγια της ακούστηκαν σαν να τα ακόνιζε στο μυαλό της μέρα με τη μέρα, όταν κοιτούσε το νηπιαγωγείο απ’ το παράθυρό της. «Εν πάση περιπτώσει, κάνετε ησυχία. Αυτό έχω μόνο να πω». Καθώς πήγαινα να φύγω, πρόσθεσε: «Και κάτι ακόμα, στο τέλος του τραγουδιού, φαλτσάρεις μισό τόνο. Δεν αντέχεται».
Στον δρόμο της επιστροφής προς το νηπιαγωγείο, συνάντησα μια ομάδα παιδιά που γύριζαν απ’ τη βόλτα τους στο ποτάμι. Μόλις με είδαν, άρχισαν να τρέχουν προς το μέρος μου φωνάζοντας: «Κυρία! Κυρία!» και μαζεύτηκαν γύρω μου.
Ανάγκασα αμέσως τον εαυτό μου να χαμογελάσει και ρώτησα: «Τι έντομα βρήκατε στην όχθη;».
«Ακρίδες!» «Πασχαλίτσες!» άρχισαν να φωνάζουν όλα μαζί. Ανησυχώντας για τη φασαρία, έριξα μια ματιά προς το παλιό αρχοντικό απέναντι, πάνω στην ώρα για να δω το παράθυρο να κλείνει με κρότο.
Από τότε πρόσεχα περισσότερο. Όταν τα παιδιά έπαιζαν έξω, φρόντιζα να πηγαίνουμε λίγο πιο μακριά. Κλείναμε τα παράθυρα. Αν άρχιζαν να κάνουν φασαρία, τους πρότεινα παιχνίδια με τα χέρια ή ζωγραφική. Προσπαθούσα, αλλά προφανώς ό,τι κι αν έκανα δεν ήταν αρκετό και το αναπόφευκτο δεν άργησε να συμβεί.
Η χαλυβουργική εταιρεία που μας νοίκιαζε τον χώρο μάς ενημέρωσε πως δεν μπορούσε πια να μας τον παραχωρεί. Δεν μας έδωσαν πολλές εξηγήσεις, αλλά ήταν ξεκάθαρο ότι κάποιος είχε κινηθεί στα παρασκήνια.
Νά και το οπισθόφυλλο:
Ένα συγκινητικό μυθιστόρημα για το φωτογραφικό στούντιο ενός ιδιόρρυθμου κυρίου, όπου οι άνθρωποι πηγαίνουν αφού έχουν πεθάνει για να ξαναζήσουν μια πολύτιμη ανάμνηση πριν περάσουν για πάντα στην «άλλη» μεριά. Από τις τρυφερές του σελίδες παρελαύνουν τρεις διαφορετικοί ήρωες ένα βήμα πριν τη μεγάλη γαλήνη που επιφέρει η συμφιλίωση με το τέλος. Η ηλικιωμένη Χάτσουε, μια συνταξιούχος νηπιαγωγός, ο καβγατζής μα συμπονετικός Ουανιγκούτσι, ένας επιστάτης της Ιαπωνικής Μαφίας, και η Μιτσούρου, ένα νεαρό κορίτσι που χάθηκε τραγικά στα χέρια κακοποιητικών γονέων. Οι ιστορίες και οι αναμνήσεις τους μαγεύουν, διασκεδάζουν, προβληματίζουν και πάνω απ’ όλα συγκινούν.
Ένα μικρό βιογραφικό της συγγραφέως:
Η Σανάκα Χιράγκι (Sanaka Hiiragi) γεννήθηκε το 1974 στην Ιαπωνία. Αποφοίτησε από το Πανεπιστήμιο Γυναικών του Κόμπε με ειδίκευση στη λογοτεχνία και ολοκλήρωσε τις σπουδές της στο Πανεπιστήμιο Χιμέτζι Ντόκιο. Έζησε και εργάστηκε στο εξωτερικό ως καθηγήτρια ιαπωνικών για εφτά χρόνια. Το πρώτο της μυθιστόρημα, 婚活島戦記 («Η μάχη του νησιού των γάμων»), γνώρισε ευρεία αποδοχή και προτάθηκε για το ιαπωνικό βραβείο λογοτεχνίας μυστηρίου και αστυνομικής λογοτεχνίας Konomys το 2012. Το δεύτερο μυθιστόρημά της, «Το μαγικό φωτογραφείο του κυρίου Χιρασάκα», έχει μεταφραστεί σε 25 χώρες και είναι το πρώτο της έργο που κυκλοφορεί στα ελληνικά. Αγαπά τις φωτογραφικές μηχανές και την τέχνη του κιμονό.
Και ένα βιογραφικό της μεταφράστριας:
Η Βίκη Τσιούστα είναι γλωσσολόγος και μεταφράστρια. Αποφοίτησε από το Τμήμα Ελληνικής Φιλολογίας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών και στη συνέχεια βρέθηκε στην Οσάκα, όπου ολοκλήρωσε μεταπτυχιακές σπουδές στην Ιαπωνική Γλωσσολογία ως υπότροφος της Ιαπωνικής Κυβέρνησης (MEXT). Τα δυόμισι χρόνια που έζησε στην Ιαπωνία υπήρξαν για εκείνη καθοριστικά: μια περίοδος ακαδημαϊκής εξέλιξης, πολιτισμικής εμβάθυνσης και αδιάκοπης ανακάλυψης. Το πάθος της για τη γλώσσα και την αφήγηση την οδήγησε στη διδασκαλία της ιαπωνικής γλώσσας και στη μετάφραση, θέλοντας να μοιραστεί με άλλους τον κόσμο που η ίδια γνώρισε και αγάπησε. Σήμερα εργάζεται στο Τμήμα Διοίκησης της Πρεσβείας της Ιαπωνίας στην Ελλάδα, συμβάλλοντας στην ομαλή λειτουργία της Πρεσβείας και στη διαρκή προσπάθεια ενίσχυσης των δεσμών ανάμεσα στην Ελλάδα και την Ιαπωνία.
Βρείτε το στο βιβλιοπωλείο της γειτονιάς σας, ή όπου αλλού σάς αρέσει να προμηθεύεστε τα βιβλία σας.
* * *
Το Ημερολόγιο κυκλοφορεί κάθε Τρίτη και Πέμπτη. Κάθε Σάββατο, παρουσιάζουμε το πορτρέτο μιας «άγνωστης» γυναίκας πρωτοπόρου του περασμένου καιρού. Τις Κυριακές, η στήλη μεταμορφώνεται στο Βιβλίο της Εβδομάδας.Στείλτε μας μέιλαν θέλετε να μας πείτε ή να μας ρωτήσετε κάτι — οτιδήποτε. Μην ξεχνάτε, επίσης, πως έχουμε και πόντκαστ! Σας ευχαριστούμε πολύ.
Ο πεζογράφος, θεατρικός συγγραφέας και μεταφραστής μιλάει με αφορμή την επανακυκλοφορία του βιβλίου του «Η πόρτα – Una comedia humana» από τις εκδόσεις Βακχικόν
Το μυθιστόρημα, «Το Βιβλίο Μαγειρικής του Νεκρού Συζύγου» της Danielle Valentine (μετάφραση Βεατρίκη Κάντζολα Σαμπατάκου, Εκδόσεις Bell), κυκλοφορεί στις 3 Απριλίου
17°
