Η «Ελπίδα για τη Δημοκρατία» και ο Πορφύρης ο Πέτροβιτς

Η ίδρυση του κόμματος «της Μαρίας Καρυστιανού» (το οικογενειακό επίθετο αποτελεί μέρος του κομματικού ονόματος) μοιάζει με το άνοιγμα ενός ψιλικατζίδικου από εκείνα τα κακοφωτισμένα, που πουλάνε ευτελή, άχρηστα και ανθυγιεινά προϊόντα. Αν και πολλοί δημοσιογράφοι, ανεύθυνοι και επιρρεπείς σε φληναφήματα, επαναλαμβάνουν τα περί «δικαιώματος ίδρυσης κόμματος στο πλαίσιο της δημοκρατίας», υπονοώντας ότι η δημιουργία «νέων» κομμάτων συνεπάγεται αναζωογόνηση του δημοκρατικού συστήματος, ο πολυκομματισμός στη χώρα μας δείχνει την πεισματική μας ανωριμότητα και καθυστέρηση. Ο καθένας στην Ελλάδα μπορεί να διοχετεύσει την οργή του, τα προσωπικά του βάσανα και τα συμπλέγματά του στην πολιτική —που δεν είναι ακριβώς πολιτική· είναι ερασιτεχνισμός σε συνδυασμό με μεγαλομανία και έλλειψη αυτογνωσίας. Είμαστε μπαλωματήδες και σκιτζήδες, προσκολλημένοι στο παρελθόν πριν από την ειδίκευση, πριν από τον οργανωμένο καταμερισμό της εργασίας —ακόμα και οι επονομαζόμενοι φασαίοι, ιδιαίτερα αυτοί, δεν αντιλαμβάνονται πόσο παλιά και ξεπερασμένη είναι η «φάση» με την οποία συντονίζονται.

Κόμματα σαν αυτό της κ. Καρυστιανού κάνουν λόγο για «αποκατάσταση της δημοκρατίας» και για «καταπολέμηση των καρτέλ», λες και ζούμε σε κάποια λατινοαμερικανική μπανανία της δεκαετίας του 1970· υπόσχονται δημοψηφίσματα σε μια εποχή όπου μόνο οι πολιτικά αναλφάβητοι εξισώνουν τα δημοψηφίσματα με τη διεύρυνση της δημοκρατίας. Στην πραγματικότητα, το κόμμα «Ελπίδα για τη Δημοκρατία» είναι προϊόν εκμετάλλευσης: μια μητέρα που έχασε το παιδί της σε δυστύχημα, οφειλόμενο σε κρατική, επιχειρηματική και ατομική αμέλεια, ενδύεται, ως θύμα του Συστήματος, με ηθικό πλεονέκτημα και εκπροσωπεί τους εξοργισμένους, πολλοί εκ των οποίων έχουν εξοργιστεί για αιτίες που ελάχιστα σχετίζονται με την πολιτική. Αλλά, εδώ και δεκαετίες, έχει επικρατήσει η ιδέα ότι όλα είναι πολιτική· κι ότι όλα μας τα προβλήματα θα τα λύσει η «σωστή πολιτική».

Στην περίπτωση του κόμματος της κ. Καρυστιανού, σωστή πολιτική φαίνεται να είναι ένα νοικοκυρίστικο όραμα στο οποίο περιλαμβάνονται οι εξαγγελίες όλων των κομμάτων, όλων των εποχών —κι όμως, η «Ελπίδα για τη Δημοκρατία» πιστεύει ότι πρωτοτυπεί. Κάθε άλλο: η γλώσσα, τα συνθήματα, το λαϊκιστικό ύφος («αξίζουμε καλύτερη χώρα»), οι καταγγελίες, η συχνή αναφορά στο Σύστημα —ένας όρος που δεν σημαίνει απολύτως τίποτα— και οι αφόρητες γενικολογίες ακούγονται ξανά και ξανά, χρόνια και χρόνια· απλώς, οι παλιότεροι τείνουν να ξεχνούν και οι νεότεροι δεν ξέρουν. Αλλά βεβαίως, αν θέλουμε να ζούμε έτσι, μονίμως αγανακτισμένοι, με τις πιο εξεζητημένες θεωρίες συνωμοσίας να συνοδεύουν την πρόσληψη της πραγματικότητας, και σταθερά απέναντι σε έναν αόρατο εχθρό που εκφράζεται με το «αυτοί» έναντι του «εμείς», κανείς δεν μπορεί να μας εμποδίσει. Ούτε να μας βοηθήσει μπορεί.

Το νέο κόμμα δεν παρουσιάζει κανένα ενδιαφέρον. Δεν έχει προσελκύσει στελέχη με πολιτική πείρα, δεν έχει καμιά φρεσκάδα· είναι η θλιβερή εξέλιξη ενός προσωπικού πένθους. Δεν έχει καν το προσόν που διαφημίζεται ως «καθαρότητα»· ούτε κάποια ιδέα για τη διακυβέρνηση, για τη διπλωματία, για τις διεθνείς σχέσεις. Η πολιτική δεν ασκείται με περιστέρια που φτεροκοπάνε, ούτε με μαύρα τριαντάφυλλα γνωστών designers, ούτε με αναφορές στο «Έγκλημα και τιμωρία» του Ντοστογέφσκι —το οποίο δεν έχει καμία, μα καμία, αντιστοιχία με την πολιτική διαφθορά και την αρμόζουσα τιμωρία της. Εκτός αν το «Ελπίδα για τη Δημοκρατία» δεν φιλοδοξεί μόνο να παίξει τον ρόλο του Πορφύρη Πέτροβιτς, που οδηγεί τον Ρασκόλνικοφ στην ομολογία, αλλα και να υπογραμμίσει τον σεβασμό στη ρωσική ψυχή. Η οποία, ωστόσο, σύμφωνα με τον Ντοστογέφσκι, δεν περιορίζεται στην εγγενή ανάγκη για ταλαιπωρία και πόνο, αλλά μπορεί να αγγίξει τον πάτο της εξαχρείωσης, του εγκλήματος και του μηδενισμού. Εξάλλου, η πολιτική δεν ασκείται με δηλώσεις υψηλής ευαισθησίας («ενσυναίσθηση»!) ούτε με αμφισβήτηση των υπαρχόντων νόμων —οι οποίοι, παρεμπιπτόντως, συγκροτούν ένα απαραίτητο σύστημα, που, όχι μόνον δεν πρέπει να γκρεμίσουμε, αλλά, αντιθέτως, να βελτιώσουμε και να ενισχύσουμε.

Με λίγα λόγια, η εμφάνιση του εν λόγω νέου κόμματος, μετά τη συγκέντρωση οπαδών και φιλοθεάμονος κοινού στη Θεσσαλονίκη, μαρτυρεί περισσότερο αναπαλαίωση παρά ανανέωση: οπισθοδρομικό ιδίωμα μαζί με απλοϊκές αναλύσεις που μπορούν να ικανοποιήσουν αναρχικούς, θρησκευομένους, εθνικιστές, πουριτανούς και γενικότερα όποιους μουντζώνουν, ως μέρος της παραδοσιακής ελληνικής συμπεριφοράς, όλους τους κυβερνώντες, τους πολιτικούς και τους ειρωνικά οριζόμενους ως «πολιτικολογούντες». Όμως οι μούντζες δεν λύνουν τα ζητήματα της κοινωνικής συνοχής και του σεβασμού στους θεσμούς· δεν αντιμετωπίζουν τα προβλήματα στους τομείς της οικονομίας, της εργασίας, της παιδείας, της υγείας, της εγκληματικότητας, των σχέσεων με την ΕΕ και το ΝΑΤΟ, της διατήρησης της δίκαιης ειρήνης, των διμερών και διεθνών ισορροπιών. Μπορεί κανείς να φανταστεί την παρέα της κ. Καρυστιανού να διαχειρίζεται υποθέσεις του κράτους; Γνωρίζουν αυτά τα άτομα τι είναι το δημοκρατικό πολίτευμα και το περιβόητο «κράτος δικαίου»; Νομίζω ότι, με τόσο νεφελώδη ιδέα περί δημοκρατίας και εθνικής κυριαρχίας, η «Ελπίδα για τη Δημοκρατία» δεν θα αργήσει να τσακιστεί στον τοίχο της καθημερινότητας: αν πιστεύουμε ότι η πολιτική είναι εύκολη τέχνη, κάτι σαν μαστόρεμα Do it Yourself, κι ότι μπορεί να τη φέρει εις πέρας οποιοσδήποτε υπό τον όρον να είναι «καθαρός» και να έχει καλές προθέσεις, επιδεικνύουμε πλήρη άγνοια της ιστορίας.

Το κόμμα της κ. Καρυστιανού δείχνει τον βαθύ συντηρητισμό της ελληνικής κοινωνίας, την απουσία νέων ιδεών και το έλλειμμα διανοητικού σφρίγους. Όλα γύρω μας είναι παλιά, επαναλαμβανόμενα, χωρίς φαντασία: δεν γερνάμε μόνο από δημογραφική άποψη· στην Ελλάδα (και αλλού) νέοι και ηλικιωμένοι σκέφτονται σαν συνταξιούχοι. Πάντως, αν έχει κάποια σημασία, ο Πορφύρης ο Πέτροβιτς, που έστειλε τελικά τον Ρόντια στη Σιβηρία —και στη λύτρωση— δεν ήταν νέος, αλλά διέθετε διανοητική ευκινησία, οξυδέρκεια και ενεργητικότητα.