Στις 20 Σεπτεμβρίου συμπληρώνονται 55 χρόνια από τον θάνατο ενός από τους σημαντικότερους Έλληνες ποιητές. Ας ξαναδιαβάσουμε μερικά από τα σπουδαία κείμενά του με τον πιο προσωπικό τρόπο.
Αν και ακολούθησα τη λεγόμενη «θεωρητική» κατεύθυνση, δεν κατάφερα ποτέ να συνδεθώ με τη φιλολογική ανάλυση των κειμένων, και ειδικά των ποιημάτων. Ως μαθητής, αδιαφορούσα επιδεικτικά για τα «πραγματολογικά» και τα «μορφολογικά» στοιχεία, για τη «δομή» των κειμένων και κυρίως για εκείνη την άθλια ερώτηση «τι θέλει να μας πει ο ποιητής». Ενώ από τα μαθητικά μας χρόνια καλό είναι να ωριμάζουμε, ως προς το συγκεκριμένο ζήτημα δεν ωρίμασα ποτέ. Από τότε μέχρι τώρα, ένα μόνο πράγμα θεωρώ σημαντικό: σου μιλάει, ρε φίλε, το κείμενο, ναι ή όχι; Αν σου μιλάει, ψάξε. Αν δεν σου μιλάει, άφησέ το για κάποιον άλλον ή για κάποιαν άλλη δική σου εποχή. Ξέρω καλά ότι υπάρχει γερός αντίλογος πάνω στο θέμα, αλλά με αυτή την οπτική συνδέθηκα με την ποίηση και μ’ αυτή την οπτική τη βλέπω μέχρι σήμερα.
Από την αυθαιρεσία και την υποκειμενικότητά μου δεν γλίτωσε ούτε ο Γιώργος Σεφέρης. Έτσι, τα ελάχιστα που αναφέρω εδώ πατάνε αυστηρά στα δικά μου βιώματα και δεν αποτελούν κανενός είδους προσπάθεια ανάλυσης ή αποτίμησης του σπουδαίου του έργου.
«Fog»: Δηλαδή «Πες της το μ’ ένα γιουκαλίλι», από την… «Τετραλογία» του Δήμου Μούτση, με τον Μανώλη Μητσιά να ακούγεται από ένα τρανζιστοράκι, Δεύτερο Πρόγραμμα της Ελληνικής Ραδιοφωνίας, καλοκαίρι του 1975. Εγώ, 11 χρονών, ν’ αναρωτιέμαι τι μπορεί να είναι το γιουκαλίλι και να καταλήγω στο συμπέρασμα ότι πιθανότατα είναι κάποιο λουλούδι – σαν τη βουκαμβίλια, ας πούμε. Γιατί αυτό είναι ο έρωτας: να τραγουδάς στην αγαπημένη σου και να της προσφέρεις ένα λουλούδι.(Πολύ καλά πήγε αυτό.)
«Ερωτικός λόγος». Mε αυτό το κείμενο καταπιάστηκα πολύ αργότερα, την εποχή που έβλεπα τον κόσμο ως κάτι απίστευτα σύνθετο. Όμως ο Σεφέρης ξεκλειδώνει τα πάντα: Όταν ο έρωτας είναι παρών, «ο κόσμος είναι εύκολος· ένας απλός παλμός». Μα κι όταν ο έρωτας χαθεί, το ίδιο πάλι: «Ρόδο της νύχτας πέρασες, τρικύμισμα πορφύρας, τρικύμισμα της θάλασσας… ο κόσμος είναι απλός». Την Τετάρτη 7 Γενάρη 1931 ο Σεφέρης γράφει στο «Ημερολόγιό» του: «“Ερωτικός Λόγος”»: πότε ξαφνιασμένη “αίσθηση”, πότε ταραγμένες συνήθειες, πότε σκάνδαλο για τους πρωτοποριακούς ταγούς. (Τους ενοχλεί που δεν χρησιμοποιώ τα γλωσσικά μείγματά τους.)
Και τούτο το υπό-φαινόμενο: πρώτη φορά παρατηρώ πόσο ένα ποίημα, που επιτέλους δεν κλοτσά, σε παρακινά να κάνεις τον έρωτα, εννοώ τον καιρό που το πλάθεις, όχι όταν τέλειωσε».
«Μέρες»: Οι πρώτες μου διακοπές χωρίς γονείς, την εποχή που τελείωνα το σχολείο, ήταν στον Πόρο. Έχω να πατήσω εκεί 40 χρόνια, αλλά ο τόπος αυτός έγινε η αφορμή να διαβάσω για πρώτη φορά τις «Μέρες». Παρασκευή 16 Αυγούστου 1946 γράφει ο Σεφέρης: «Αύριο φεύγουμε. Από προχτές το φεγγάρι έχει γυρίσει στη χάση.
Η λίμνη του Πόρου με τα φώτα που συλλαβίζω κάθε βράδυ μοιάζει να βουλιάζει κάθε μέρα και πιο βαθιά. Ο Πόρος, κλειστός όπως είναι, μου θυμίζει ωστόσο πως λίγα είναι τα πράγματα που χρειάζομαι, πως θα ’πρεπε να παραμερίζω πράγματα που μ’ εμποδίζουν να βλέπω. Ό,τι έχω εδώ μπροστά μου φτάνει: ένα ξύλο στην ακρογιαλιά, ο χάλκινος ήχος του Προγυμναστηρίου, οι λιθογραφίες στα μπακάλικα της χώρας, τα ουδέτερα πρόσωπα, μου φτάνουν για να γράψω ό,τι θέλω. Δεν πολυπιστεύω πια στους πλατιούς ορίζοντες».
«16 Χαϊκού»: Τα οφείλω όχι στον Σεφέρη, αλλά στον Άκη Μπογιατζή και τους Sigmatropic. Αν δεν είχαν κυκλοφορήσει το ομώνυμο άλμπουμ το 2002, θα είχα μαύρα μεσάνυχτα. Νιώθω ότι ο Άκης ξεκλείδωσε κάθε λέξη αυτών των κομψοτεχνημάτων.
«Παντούμ»: Το παντούμ έχει τις ρίζες του στη Μαλαισία. Εδώ έχουμε μια πολύ χαρακτηριστική επανάληψη στίχων: ο 2ος και 4ος στίχος κάθε στροφής επανέρχονται ως 1ος και 3ος στίχος της επόμενης. Και παλεύεις να βγάλεις άκρη. Λατρεύω τη φόρμα τόσο στον Σεφέρη όσο και στον Ηλία Λάγιο με το «Παντουμάκι» του.
«Ένας λόγος για το καλοκαίρι». Δεν είναι ένα από τα εμβληματικά ποιήματα του Σεφέρη, ούτε «Μυθιστόρημα» ούτε «Κίχλη» ούτε «Τελευταίος σταθμός» ούτε
«Επιφάνια». Στον προσωπικό, υποκειμενικό μου κόσμο είναι όμως το πιο σημαντικό του κείμενο, καθώς συμπίπτει με όσα νιώθω τις πρώτες μέρες του φθινοπώρου. Είναι το ποίημα που μ’ έμαθε να «ξετυλίγω και να τυλίγω στα δάχτυλά μου σαν είμαι κουρασμένος μια θάλασσα». Κι αυτό είναι παραπάνω από αρκετό.
Η ημέρα αυτή αναδεικνύει τη σημασία της συνεργασίας μεταξύ χωρών του Παγκόσμιου Νότου, της Αφρικής, της Ασίας, της Λατινικής Αμερικής και της Καραϊβικής.
25°
