Αφηγηματική αρχαιολογία στην Επίδαυρο: μια περιπατητική περφόρμανς στον αρχαιολογικό χώρο, σε σύλληψη του Μιχαήλ Μαρμαρινού
Από την Ελευσίνα στην Επίδαυρο: ο Μιχαήλ Μαρμαρινός, στην πρώτη του θητεία ως καλλιτεχνικός διευθυντής του Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου, φέρνει την αφηγηματική αρχαιολογία στον αρχαιολογικό χώρο της Επιδαύρου, στο Ασκληπιείο, αποδεικνύοντάς μας πως το θέατρο ήταν–και είναι– ένα μέρος της θεραπευτικής διαδικασίας. Μέσα από μια περφόρμανς που διαρκεί σχεδόν δύο ώρες, οι επισκέπτες περιηγούνται στον αρχαιολογικό χώρο με οδηγούς τους περφόρμερ, οι οποίοι διηγούνται την ιστορία του μέσα από προσωπικές αφηγήσεις, ενώνοντας το χθες με το σήμερα με έναν σχεδόν μαγικό τρόπο. Η διαδικασία προς την ίαση περνά από διάφορα στάδια και το κλείσιμο της ιδιαίτερης αυτής περφόρμανς είναι συγκινητικό αλλά και ελπιδοφόρο.
Παρακολούθησα την Αφηγηματική Αρχαιολογία το περασμένο Σαββατοκύριακο –το τελευταίο του προγραμματισμού της–, ενώ στη συνέχεια είχα την ευκαιρία να συζητήσω και λίγο με μία από τις περφόρμερ, τη Χρυσιάννα Καραμέρη, που μου μετέφερε τόσο τον τρόπο που εργάστηκαν όλοι μαζί όσο και το πώς βίωσε η ίδια τη συγκεκριμένη εμπειρία.
Η θέα από το σημείο που μας άφησε το πουλμανάκι
Αφηγηματική Αρχαιολογία στην Επίδαυρο: Μια περιπατητική πορεία προς την ίαση
Η περφόρμανς ξεκινά με παράδοξο τρόπο. Ενώ η συνάντηση πραγματοποιείται στην είσοδο του αρχαιολογικού χώρου, οι συμμετέχοντες, αφού έχουμε προμηθευτεί τον απαραίτητο εξοπλισμό, επιβιβαζόμαστε σε ένα vintage λεωφορείο, που μας μεταφέρει στην πίσω πλευρά του αρχαιολογικού χώρου. Καθώς περνάμε μέσα από τα δέντρα και τη φύση και μέχρι να φτάσουμε στον προορισμό μας, ακούμε τον Μιχαήλ Μαρμαρινό μέσα από τα ακουστικά μας να απαγγέλει ένα απόσπασμα από το βιβλίο «Το ελληνικό καλοκαίρι», όπου ο Ζακ Λακαριέρ αφηγείται την πρώτη του επίσκεψη στην Ελλάδα και την εμπειρία του στην Επίδαυρο, όταν έρχεται στο Αρχαίο θέατρο για να παίξει στους «Πέρσες» του Αισχύλου σε μια παράσταση στα γαλλικά. Αυτό που περιγράφει είναι ότι βλέπει κόσμο να σπεύδει από όλα τα μέρη της Πελοποννήσου για να παρακολουθήσει μια παράσταση σε γλώσσα που οι περισσότεροι δεν καταλαβαίνουν. Γύρω από το θέατρο έχει στηθεί μια γιορτή, με ανθρώπους να παίζουν αυλό, να ψήνουν. Θράκα, ζώα και άνθρωποι μπλέκονται σ’ αυτή την ατμόσφαιρα πανηγυριού. Κάπως έτσι πρέπει να ήταν και στην αρχαιότητα, όταν έσπευδαν οι ασθενείς στο ιερό του Ασκληπιού, όπως αναφέρει. Και με αυτή την εισαγωγή κατεβαίνουμε από το λεωφορειάκι και ετοιμαζόμαστε να μπούμε στα Προπύλαια. Εκεί μας υποδέχονται οι περφόρμερ της Αφηγηματικής Αρχαιολογίας και το ταξίδι προς την ίαση ξεκινά.
Κι ενώ ακούμε από το μικρόφωνό μας τη διάκριση που κάνει ο Μιχαήλ Μαρμαρινός ανάμεσα στις ουτοπίες και τις ετεροτοπίες, οι περφόμερ μάς καλωσορίζουν στον χώρο και μας εκθέτουν τους κανόνες του, προτού εισέλθουμε σε αυτόν. Μας τονίζουν ότι πρόκειται για έναν χώρο λατρείας και θεραπείας, όπου είναι καλό να ακολουθούμε τον εκάστοτε οδηγό μας, ανάλογα με τον δικό του ρυθμό βαδίσματος –τον οποίο αλλάζει συχνά, κάνοντάς τον άλλοτε γρήγορο, άλλοτε πιο αργό, ενίοτε καλώντας μας να τρέξουμε, κάποια στιγμή ακόμη και να χορέψουμε– να κρατάμε μια απόσταση από εκείνον και να μην απομακρυνόμαστε από την ομάδα.
Οι οδηγοί μας εναλλάσσονται συνεχώς και συχνά πρέπει να κοιτάξουμε πίσω μας ή ανάμεσά μας για να βρούμε ποιος μας μιλά. Μια καλοκουρδισμένη «παράσταση», όπου ο κάθε περφόρμερ δίνει τη σκυτάλη στον επόμενο, που μπορεί να βρίσκεται πολύ πιο μακριά ή ακόμη και να κρύβεται ανάμεσα στους επισκέπτες. Ίσως γιατί, όπως κάποιος μας αναφέρει κατά τη διάρκεια της διαδρομής, «σε έναν αρχαιολογικό χώρο ποτέ δεν ξέρεις τι κρύβεται κάτω απ’ τα πόδια σου». Στη διαδρομή υπάρχουν διάφοροι σταθμοί και μας περιμένουν πολλές και διαφορετικές εκπλήξεις. Μας καλούν να ακούσουμε, να δούμε, να αισθανθούμε, να συμμετάσχουμε, να έρθουμε σε επαφή με τον χώρο όπου πατάμε, την ιστορία του και την ενέργειά του.
Μια διαφορετική περιπατητική περιήγηση στον αρχαιολογικό χώρο του Ασκληπιείου, συνδεδεμένη πολύ βαθιά με την αποστολή του θεάτρου ως θεραπευτικού μέσου. Οι ιστορικές πληροφορίες του χώρου μπλέκονται με τις προσωπικές ιστορίες των περφόρμερ, συνδέοντας την αρχαιότητα με το σήμερα και προσφέροντας στο κοινό μια εμπειρία εμβύθισης στον χώρο και τον χρόνο, που πάει πολύ βαθιά, ανάλογα με τους συνειρμούς που γεννώνται στο μυαλό του κάθε θεατή τη στιγμή που λαμβάνει τα ερεθίσματα γύρω του. Η περιήγηση έχει τα πάντα: πληροφορίες για τον χώρο, τη σημασία του και τη μυθολογική λατρεία του Ασκληπιού, της συζύγου του και των τέκνων του, λεπτομέρειες σχετικά με τις ανασκαφές, που συνεχίζονται ακόμα και αυτή την περίοδο –σε συγκεκριμένες ημερομηνίες– παραδείγματα χρήσης του χώρου ανά τους αιώνες –όπως πχ. η εκκλησία που υπήρχε εκεί για δεκαετίες–, λεπτομέρειες σε σχέση με το πώς λάτρευαν τον θεό και πώς ερχόταν η ίαση, τα αναθήματα, την εμπορευματοποίηση του χώρου, συχνές μεταφορές στο σήμερα, στοιχεία σχετικά με την αρρώστια, την ίαση και το πένθος, μουσική υπόκρουση σε διάφορα σημεία είτε live από τη βιόλα ντα γκάμπα, που βρίσκεται στον χώρο είτε από τα μεγάφωνα, συμμετοχικές δράσεις...
Οι περφόρμερ είναι παντού. Κινούνται στον χώρο από τη μια άκρη στην άλλη, σχεδόν αθόρυβα, ώστε να μας δείξουν τον δρόμο, με όλο τους το είναι και όλη τους την ενέργεια. Άλλοτε περπατούν αργά και τελετουργικά, άλλοτε πιο γρήγορα, ενώ κάποιες φορές τρέχουν πάνω κάτω σχεδόν εξαντλητικά, άλλες φορές ξαπλώνουν, έπειτα κάθονται ακίνητοι, μετατρέπονται σε αγάλματα, έπειτα μας προσφέρουν νερό, μας καλούν να πλύνουμε στην κρήνη τα χέρια μας, ώστε να επέλθει η κάθαρση ή να δοκιμάσουμε να χορέψουμε μαζί τους έναν συμμετοχικό χορό σε σχήμα κυκλικού μαιάνδρου που ονομάζεται «γέρανος». Ύστερα μας μιλούν για τις θυσίες των ανθρώπων στον Ασκληπιό, για το συμπόσιο ή τραπέζωμα με τον θεό... Όλοι έτρωγαν από το ίδιο πιάτο και, αφού θυσίαζαν τα βόδια, τα έψηναν και τα έτρωγαν όλοι μαζί, με τον θεό παρέα...
Κι ύστερα βρισκόμαστε στο Άβατον κι ερχόμαστε σε επαφή με όλους τους θεραπευόμενους ή θεραπευμένους που βρέθηκαν εκεί και μας διηγούνται τις ιστορίες τους για το πώς γιατρεύτηκαν ή πώς βρίσκονται κοντά στη θεραπεία.
Τι σου αφήνει στο τέλος; Μια γλυκόπικρη εμπειρία –γεμάτη πόνο αλλά και ελπίδα–, που οριακά μπορεί να σε συγκινήσει, αν έχεις ζήσει παρόμοιες ιστορίες από αυτές που αφηγούνται οι περφόρμερ, ή όταν δεις στο τέλος τον παραολυμπιονίκη Θοδωρή Αλεξά να περπατά με το μηχανικό μέλος του στο Στάδιο της Επιδαύρου.
Μετά το πέρας της αυτής της της ιδιαίτερης περιήγησης είχα την ευκαιρία να μιλήσω με τη Χρυσιάννα Καραμέρη, που μοιράστηκε μαζί μου τη δική της εμπειρία.
Η Χρυσιάννα Καραμέρη μάς μιλά για την εμπειρία της ως περφόρμερ στην Αφηγηματική Αρχαιολογία
Η Χρυσιάννα εντάχθηκε στην ομάδα έπειτα από το open call που έγινε από το Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου. Βρήκε ήδη κάποια άτομα εκεί, που είχαν ξεκινήσει νωρίτερα. Αυτό που μου έκανε εντύπωση είναι ότι το κείμενο είναι γραμμένο συλλογικά από τους ίδιους τους περφόρμερ και προέκυψε έπειτα από την επαφή τους με τον χώρο, από συζητήσεις, από τις υποδείξεις των αρχαιολόγων... Οπότε η όλη διαδικασία περιλάμβανε πολύ διάβασμα και πολύ μεγάλη εμβάθυνση στον χώρο, την ιστορία του και την ενέργειά του.
«Όταν μπήκαμε στο πρότζεκτ, αρχικά δεν είχαμε επαφή με τον χώρο. Κάποιοι είχαν πάει. Εγώ όχι. Εγώ είχα πάει μόνη μου το 2018, αλλά, όταν ξεκινήσαμε, αρχικά δουλεύαμε εκτός πεδίου. Μαθαίναμε σιγά σιγά το ιστορικό πλαίσιο, τα αρχαιολογικά ευρήματα. Η Αλεξάνδρα Σφυρόερα, που είχε δουλέψει στον χώρο μαζί με τον καθηγητή Βασίλη Λαμπρινουδάκη, ήταν η διαμεσολαβήτρια, θα λέγαμε, μεταξύ της αρχαιολογικής πληροφορίας και του τι κάναμε εμείς με αυτή.
Οι περισσότεροι που απασχολούνται σε αυτό το πρότζεκτ έχουν πολλές ιδιότητες. Νομίζω ότι αυτό ήταν και το ζητούμενο. Κι εγώ ανήκω σ’ αυτή την κατηγορία. Έχω τελειώσει Αρχιτεκτονική, έπειτα σπούδασα στη Δραματική Σχολή Ιάκωβος Καμπανέλλης και στη συνέχεια έκανα μεταπτυχιακό στην Εθνομουσικολογία και τη Μουσική Ανθρωπολογία στο ΕΚΠΑ. Για μένα αυτά λειτούργησαν συμπληρωματικά. Δεν είναι ότι εγκατέλειψα το ένα και πήγα στο άλλο. Από το μηδέν δημιουργείς έναν χώρο, μια δομή, μια αφήγηση με διαφορετικές οπτικές γωνίες και στα τρια. Οπότε εκεί συγκλίνουν και αλληλοσυμπληρώνονται. Όσον αφορά την αρχαιολογία, μου φάνηκε εντυπωσιακό το πόσο ζωντανή επιστήμη είναι. Δεν την είχα έτσι στο μυαλό μου.
Θεωρώ ότι έχει πολύ σασπένς η όλη διαδικασία. Να σου δώσω ένα παράδειγμα: Στο σημείο που ο Φοίβος μιλάει για τις ανασκαφικές τομές, λέει ότι οι αρχαιολόγοι συνειδητοποίησαν από αεροφωτογραφία ότι κάποια από τα ευρήματα βρίσκονταν στον ίδιο άξονα. Άρα στον ενδιάμεσο, κενό τότε χώρο, κάτι πρέπει να υπήρχε. Γι’ αυτό και άρχισαν να σκάβουν. Ωστόσο, η ανασκαφική περίοδος ορίζεται διά νόμου και είναι πολύ συγκεκριμένη. Οπότε έπρεπε να οργανώσουν το χρονοδιάγραμμά τους, το πού θα σκάψουν και γιατί. Κι όταν βρήκαν κάτι, τελείωσε ο χρόνος που είχαν στη διάθεσή τους κι έπρεπε να περιμένουν έναν χρόνο για να κάνουν την επόμενη τομή. Βρίσκοντας το δάπεδο –δίπλα στη Θόλο– κατάλαβαν ότι επρόκειτο για κτίριο.
Όλα αυτά που βρίσκουν τα καταγράφουν σε ημερολόγια. Κι εμείς είδαμε στα ημερολόγιά τους όλο το σασπένς αυτού που περιγράφω. Η ανασκαφή κράτησε 5 χρόνια, και μάλιστα τον τρίτο χρόνο δεν βρήκαν τίποτα... Τον τελευταίο χρόνο, το 2019, βρήκαν το δάπεδο. Όταν ξεκινήσαμε να δουλεύουμε πάνω στις ιστορίες μας, η Αλεξάνδρα Σφυρόερα ήταν πολύ παρεμβατική όσον αφορά την αρχαιολογική ακρίβεια και λεπτομέρεια των όσων θα λέγαμε σε σχέση με τον χώρο. Αλλά όσο αλληλοδιαπλεκόμασταν, εμείς γινόμασταν όλο και πιο λεπτομερείς κι εκείνη όλο και πιο αφαιρετική».
Χρυσιάννα Καραμέρη
Και το τελικό κείμενο πώς διαμορφώθηκε;
Η πρώτη φορά που επισκεφτήκαμε τον χώρο ήταν αρκετά νωρίς. Στην ομάδα υπήρχαν κάποιοι πιο παλιοί από εμάς, που τον είχαν ήδη επισκεφτεί και είχαν ενταχθεί νωρίτερα στην ομάδα. Πριν επισκεφτούμε τον χώρο μάς δόθηκε ένα υλικό από μελέτες, έρευνες, σχέδια, ιστορικό πλαίσιο, που το είχε καταρτίσει η προπαρασκευαστική ομάδα, καθώς και το βιβλίο του Ρολάν Μπαρτ «Ο φωτεινός θάλαμος». Η Ελένη Μολέσκη συνέβαλε στη συλλογή και την επεξεργασία μεγάλου μέρους του υλικού. Στη συνέχεια, ήρθε ο πρώτος καλεσμένος, ο Κωνσταντίνος Λάιος, που είναι αρχαιολόγος, χειρουργός και ιστορικός της ιατρικής. Και είχαμε προλάβει να κάνουμε και μια συνάντηση με την Αλεξάνδρα Σφυρόερα, με την οποία θα συμπορευόμασταν μέχρι το τέλος. Αργότερα ήρθε και η Αριάδνη Κλωνιζάκη, για να μας μιλήσει για τον μύθο του Ασκληπιού, με τον οποίο είχε ασχοληθεί σε βάθος.
Μας ζητήθηκε, λοιπόν, να φτιάξουμε μια αφήγηση σε σχέση με το υλικό με το οποίο είχαμε έρθει σε επαφή μέχρι εκείνη τη στιγμή. Όταν επισκεφτήκαμε τον χώρο, σ’ εμάς που δεν είχαμε ξαναπάει μας δόθηκε χρόνος να περιηγηθούμε, ώστε να αποφασίσουμε το σημείο όπου θα πραγματοποιούσαμε αυτή την αφήγηση. Η κατεύθυνση που είχαμε είναι ότι έπρεπε να ξεχωρίσουμε το «punctum» με βάση τη θεωρία του Ρολάν Μπαρτ. Και τότε άρχισε να βρέχει. Εκ των υστέρων σκέφτομαι ότι σ’ αυτόν τον χώρο το νερό, που έχει βασικό ρόλο στο πλαίσιο της ίασης μέσω της κάθαρσης –και το συναντάμε σε διάφορα σημεία κατά την περιήγησή μας– ήρθε μέσω της βροχής και μας συνάντησε στην πρώτη μας επίσκεψη εκεί.
Έτσι, η πρώτη αναπαράσταση έγινε σε εσωτερικό χώρο, εκεί όπου φιλοξενείται τώρα η έκθεση «Χορών χόρος». Όταν σταμάτησε η βροχή, βγήκαμε έξω. Και στη συνέχεια, τα παιδιά που είχαν ήδη επισκεφτεί τον χώρο μάς έκαναν τη δική τους ξενάγηση, πράγμα που βοήθησε κι εμάς τους υπόλοιπους να οργανώσουμε τη σκέψη μας και και να δοκιμάσουμε πώς η αφήγησή μας συνδιαλέγεται με τη δική τους. Η αλήθεια είναι ότι στην πορεία άρχιζε να ξεκαθαρίζει το πράγμα, ειδικά για όποιους από εμάς δεν το είχαμε ξανακάνει. Επηρεάζαμε ο ένας τον άλλον. Ένιωσα και ματαίωση πολλές φορές, καθώς δεν λειτουργούσε πάντα αυτό που είχαμε φτιάξει. Με τον καιρό πάντως γινόταν όλο και πιο σαφές τον ποιον δρόμο έπρεπε να πάρει το υλικό του καθενός. Στην αρχαιολογική πληροφορία, άλλωστε, δεν είναι γραμμικά τα πράγματα. Αυτό που βλέπεις πριν από μερικά χρόνια δεν υπήρχε, μετά υπήρχε, καταστράφηκε, αντικαταστάθηκε από κάτι άλλο... Και είναι κι αυτό μια πρόκληση, το πώς θα αφηγηθείς κάτι που έχει πολύ μπρος-πίσω στον χρόνο. Αυτή η πληροφορία πρέπει να συμπιεστεί πολύ ώστε να χωρέσουν όλα αυτά τα επίπεδα... Και φυσικά υπήρχαν ιδέες που, ενώ ήταν ενδιαφέρουσες, δεν χώρεσαν στο όλο πρότζεκτ.
Εδώ η αφήγηση δεν είχε μόνο ένα δεύτερο επίπεδο, θα έλεγα. Είχε πολλαπλά επίπεδα.
Ναι, ακριβώς, διότι είχε και τα δικά μας επίπεδα. Καθένας φέρει τα δικά του «εργαλεία» και τις δικές του ιστορίες. Άλλωστε όλες οι ιστορίες είναι αληθινές.
Και εντέλει πώς ενώθηκαν οι ιστορίες;
Ο χώρος τις ένωνε. Μετά έπρεπε να καταλήξουμε στο ποια θα ήταν η διαδρομή που θα ακολουθούσαμε. Ο Μιχαήλ Μαρμαρινός είχε ορίσει την αρχή και το τέλος της. Όλα τα ενδιάμεσα στάδια ήταν ακόμα ρευστά. Και κάποια στιγμή καταλήξαμε. Η είσοδος στο δασάκι, για παράδειγμα, εκεί που κάνουμε μια στάση και προσφέρουμε νερό στον κόσμο, ήταν μια από τις τελευταίες προσθήκες. Και μπήκε κυρίως για λόγους ανάγκης, διότι βλέπαμε ότι είχε τόση ζέστη... Αυτό είναι το συγκλονιστικό με αυτό το πρότζεκτ, ότι ο χώρος και οι συνθήκες του σε καθοδηγούν. Είναι το πιο αληθινό, απτό πράγμα. Αυτό το σημείο συμπτωματικά είναι από τα αγαπημένα μου γιατί βλέπεις τον ίδιο χώρο αλλιώς. Από τον έντονο ήλιο, την άμεση επαφή με τα αρχαία και τον ανοιχτό χώρο σε ένα φυσικό καταφύγιο με πυκνή σκιά και το ισχυρό ηχοτοπίο του δάσους. Από εκεί βλέπεις τα πάντα.
Ο Γιώργος Σαπουντζής –από τους βασικούς συντελεστές του πρότζεκτ και στενός συνεργάτης του Μιχαήλ Μαρμαρινού– μας έλεγε ότι δεν είμαστε αρχαιολόγοι, τουλάχιστον όχι όλοι, επομένως δεν είχε νόημα να μεταφέρουμε στον κόσμο απλώς μια αρχαιολογική πληροφορία. Οπότε στην κάθε παρουσίασή μας υπήρχε η οδηγία η όποια πληροφορία να παρουσιάζεται μέσα από τα προσωπικά μας εργαλεία και τα εργαλεία των παραστατικών τεχνών. Και στις πρόβες είχαμε υπολογίσει πού θα ήταν το κοινό και πώς θα το διαχειριζόμασταν.
Πώς παρενέβαινε ο Μιχαήλ Μαρμαρινός; Υπήρχε σκηνοθεσία στο όλο πρότζεκτ;
Ο Μιχαήλ Μαρμαρινός ερχόταν όταν βρισκόμασταν στον χώρο. Έκανε καίριες παρεμβάσεις. Στο τέλος μάς καθοδηγούσε ως προς τον επιτονισμό, την εκφορά του λόγου. Ήταν πολύ βοηθητικά αυτά. Είναι ένας άνθρωπος με τέτοια εμπειρία και διορατικότητα, που καταλαβαίνει αμέσως τι δεν λειτουργεί. Μπορεί να μη σου προτείνει πάντα λύσεις, αλλά έδινε κατευθύνσεις με εύστοχες παρατηρήσεις. Επίσης, οι οδηγίες του ήταν απίστευτα ακριβείς. Και αυτό ζητούσε κι από εμάς. Να έχουμε ακρίβεια σ’ αυτό που κάνουμε. Και ειδικά αυτό το πρότζεκτ, όπου η πληροφορία είναι τόσο ογκώδης, χωρίς αυτό το στοιχείο της ακρίβειας θα ήταν μπερδεμένο, δεν ξέρω αν θα μπορούσε να λειτουργήσει.
Τι σου αφήνει όλη αυτή η εμπειρία; Πώς τη βίωσες;
Ένα πράγμα που μου έκανε τρομερή εντύπωση όταν το έμαθα είναι ότι σ’ αυτό το μέρος –που ήταν κάτι σαν θεραπευτήριο– ήταν όλοι μαζί, δεν φοβούνταν μήπως κολλήσουν ο ένας από τον άλλον. Σήμερα ο ασθενής απομονώνεται, ενώ τότε αυτοί τρώγανε μαζί, κοιμούνταν μαζί, τα έκαναν όλα μαζί. Και αυτό λειτουργούσε ιαματικά. Υπάρχουν πολλά στάδια ίασης που προσεγγίζονται μέσα στο Ασκληπιείο. Η θεραπεία μέσω του άλλου είναι ένα από αυτά. Γιατί έβλεπες ότι ο άλλος πονάει όπως κι εσύ. Με διαφορετικό τρόπο ίσως, αλλά συμπάσχεις. Κι έβλεπες ότι κάποιος είχε έρθει από την Τροιζήνα π.χ. κι είχε κάνει με τα πόδια όλον αυτό τον δρόμο για να μείνει μαζί με άλλους και να θεραπευτεί. Έτσι για μένα λειτουργεί και αυτή η παράσταση. Γιατί έτυχε, λίγο καιρό αφότου ξεκίνησε το πρότζεκτ, να χάσω τον μπαμπά μου. Οπότε ήταν πολύ αντικρουόμενο το ότι έπρεπε να μιλήσω για ίαση την ώρα που η ίδια βίωνα το πένθος. Και πάλευα μέσα μου πολύ με αυτά. Αλλά κάπως έτσι άρχισε να μαλακώνει σιγά σιγά. Και από την ιστορική πληροφορία αλλά και από την ομάδα. Έβλεπες ότι υπάρχουν άνθρωποι που θα σ’ ακούσουν, που θα σ’ αφήσουν να ακουμπήσεις τη σκέψη σου, τον πόνο σου. Κι αυτό είναι σπουδαίο.
Όταν βλέπεις τον Θοδωρή Αλεξά, τον παραολυμπιονίκη, που και σαν άνθρωπος είναι φωτεινός, και μαθαίνεις την ιστορία του, δεν είναι δυνατόν να μη σε αγγίξει. Διότι δεν ήταν πριν αθλητής. Ένα τρακάρισμα του στέρησε το πόδι του, αλλά τον οδήγησε να γίνει παραολυμπιονίκης. Και σ’ αυτό τον βοήθησε η δική του στάση. Δεν κράτησε κακία στον άνθρωπο που τον τράκαρε. Έλεγε ότι ο οποιοσδήποτε μπορεί να κάνει λάθος. Κι όταν ξεκίνησε την αποκατάσταση, άρχισε το κολύμπι, κι αυτό τον πήγε στην ιστιοπλοΐα, γνώρισε τη γυναίκα του και έγινε τελικά παραολυμπιονίκης με σύζυγο και δυο παιδιά...
Επίσης, στην ομάδα τυχαίνει όλοι να έχουμε βιώσει μια απώλεια είτε πολύ κοντινού ανθρώπου είτε λίγο πιο μακρινού, είτε μια ασθένεια... Οπότε όλοι έχουμε έναν βαθμό ευαισθητοποίησης σ’ αυτό το κομμάτι. Για μένα, λοιπόν, ήταν μια δύσκολη εμπειρία, αλλά πολύ γλυκιά. Ο στόχος μας γενικά, αλλά και της παράστασης, ήταν να κοιτάμε το φως. Κι ο Θοδωρής ήταν το πλέον κατάλληλο άτομο για ένα φωτεινό κλείσιμο.
Η ημέρα αυτή αναδεικνύει τη σημασία της συνεργασίας μεταξύ χωρών του Παγκόσμιου Νότου, της Αφρικής, της Ασίας, της Λατινικής Αμερικής και της Καραϊβικής.
21°
