Ο άνθρωπος που ήταν μέσα στη Big Tech μάς προειδοποίησε - Η Meta μόλις τον επιβεβαίωσε

Στις 4 τα ξημερώματα στη Σιγκαπούρη, τα emails άρχισαν να φεύγουν. Εργαζόμενοι της Meta έμαθαν μέσα στη νύχτα ότι η θέση τους καταργείται. Σε άλλα γραφεία, άνθρωποι που για χρόνια ανήκαν στην ελίτ της παγκόσμιας τεχνολογικής οικονομίας άδειαζαν συρτάρια, μάζευαν φορτιστές και προσωπικά αντικείμενα, χωρίς να ξέρουν αν μέχρι το τέλος της ημέρας θα εξακολουθούν να έχουν δουλειά.

Στη Νέα Υόρκη, κάποιοι συνάδελφοί τους κανόνισαν συνάντηση για ποτό με τον ειρωνικό τίτλο «Ποτέ μια βαρετή στιγμή». Η εικόνα είναι σχεδόν κινηματογραφική, η ουσία όμως πιο σοβαρή: η Meta απολύει 8.000 εργαζόμενους, περίπου το 10% του προσωπικού της, ενώ ταυτόχρονα μετακινεί άλλους 7.000 στο πλαίσιο μιας επιθετικής στρατηγικής μετασχηματισμού σε εταιρεία «AI-first».

Αν το διαβάσουμε αυτό αποκομμένο από το ευρύτερο πλαίσιο, θα μπορούσε να εκληφθεί ως -ακόμη- μία μεγάλη εταιρική αναδιάρθρωση στη Σίλικον Βάλεϊ. Όμως δεν είναι έτσι. Ίσως η πιο ενδιαφέρουσα διάσταση αυτής της ιστορίας είναι ότι πριν από λίγες ημέρες, στην Αθήνα, ένας άνθρωπος που υπήρξε στον πυρήνα ακριβώς αυτού του τεχνολογικού οικοσυστήματος περιέγραφε με ακρίβεια αυτό που τώρα βλέπουμε να εκτυλίσσεται.

Ο άνθρωπος που έζησε τη Silicon Valley από μέσα

Ο Ντεξ Χάντερ-Τόρικ δεν είναι ένας ακόμη επαγγελματίας σχολιαστής της τεχνολογίας. Για χρόνια υπήρξε μέρος του συστήματος - είναι ο ιδανικός άλλοτε insider. Εργάστηκε δίπλα στον Μαρκ Ζάκερμπεργκ στο Facebook, οδήγησε τις παγκόσμιες επικοινωνίες της SpaceX αναφερόμενος απευθείας στον Έλον Μασκ, πέρασε από την Google DeepMind, συνεργάστηκε στενά με τον Ντέμις Χασάμπις - έζησε από μέσα την εποχή όπου η Σίλικον Βάλεϊ πουλούσε στον κόσμο το αισιόδοξο αφήγημα της τεχνολογικής προόδου: «Άνθρωποι όπως ο Μασκ ήταν βαθιά αισιόδοξες φιγούρες. Κάποιος που μιλούσε για την ανθρωπότητα, για ηλεκτρικά οχήματα, για διαστημόπλοια - αυτά ήταν αισιόδοξα στοιχήματα για το μέλλον του είδους μας».

Σήμερα εμφανίζεται πολύ ανήσυχος - έχοντας απομακρυνθεί από τον πυρήνα των Big Tech είναι ο ιδανικός άνθρωπος για να περιγράψει την πραγματικότητα, γνωρίζοντας τον μηχανισμό από μέσα. «Η τεχνολογία είναι κάτι που θα έπρεπε να γεννά βαθιά ελπίδα. Για χρόνια όμως η ιστορία που αφηγούνταν η Big Tech ήταν μόνο η μισή. Η ιστορία της προόδου, της ανάπτυξης, της καινοτομίας. Η άλλη μισή είναι ότι ο κόσμος αλλάζει την τεχνολογία. Αυτά τα συστήματα δεν εμφανίζονται σε κενό. Δεν εμφανίζονται σε μια τέλεια κοινωνία».

Μίλησα μαζί του στο πλαίσιο του συνεδρίου του Κύκλου Ιδεών - ο Ντεξ Χάντερ-Τόρικ δεν περιέγραψε ένα μακρινό δυστοπικό σενάριο, αντιθέτως μίλησε για κάτι πιο πεζό κι άμεσο, άρα πολύ πιο επικίνδυνο: «Δεν χρειάζεται καν να φτάσουμε στη Γενική Τεχνητή Νοημοσύνη (AGI) για να έχουμε πολύ σοβαρές κοινωνικές και οικονομικές αναταράξεις». Η φράση αυτή αξίζει να διαβαστεί ξανά, τώρα που η Meta ανακοινώνει μαζικές απολύσεις - όχι επειδή βρίσκεται σε κρίση επιβίωσης, αλλά επειδή επενδύει πιο επιθετικά από ποτέ στην τεχνητή νοημοσύνη.

Εδώ εντοπίζεται ίσως η πιο ουσιαστική παρανόηση της δημόσιας συζήτησης για την AI. Για χρόνια μεγάλο μέρος της κουβέντας περιστρέφεται γύρω από εντυπωσιακά chatbots και ερωτήματα για το πότε ή αν θα φτάσουμε σε AGI. Ο Χάντερ-Τόρικ περιγράφει κάτι διαφορετικό. Η ανατροπή δεν έρχεται απαραίτητα τη στιγμή που η AI θα αντικαταστήσει πλήρως έναν άνθρωπο, αλλά νωρίτερα: Όταν οι εταιρείες που υιοθετούν επιθετικά αυτή την τεχνολογία αποκτούν τέτοιο ανταγωνιστικό πλεονέκτημα ώστε αναγκάζονται να επανασχεδιάσουν τη δομή, τον τρόπο λειτουργίας και τελικά τον ίδιο τον ρόλο της ανθρώπινης εργασίας.

Η Meta αλλάζει προτεραιότητες

Αυτό ακριβώς συμβαίνει στη Meta. Ο Μαρκ Ζάκερμπεργκ χτίζει ήδη την επόμενη φάση της εταιρείας του γύρω από την AI. Η Meta σκοπεύει να δαπανήσει μέσα στο 2026 από 125 έως 145 δισεκατομμύρια δολάρια, ποσό υπερδιπλάσιο από το προηγούμενο έτος, με μεγάλο μέρος αυτών των επενδύσεων να κατευθύνεται στην ΑΙ. Δημιουργεί νέα δομή, το Applied AI and Engineering, με περίπου 2.000 εργαζόμενους και με λιγότερα επίπεδα ιεραρχίας και μεγαλύτερη πίεση για παραγωγικότητα. Εσωτερικά, ορισμένοι εργαζόμενοι αποκαλούν τη διαδικασία «the Draft», σαν να πρόκειται για αναγκαστική επιστράτευση.

Αν υπάρχει ένα στοιχείο που κάνει την υπόθεση της Meta ακόμη πιο αποκαλυπτική, αυτό είναι η οικονομική της διάσταση. Γιατί εδώ δεν μιλάμε για μια εταιρεία που περικόπτει προσωπικό επειδή πιέζεται οικονομικά ή επειδή βρίσκεται σε αμυντική φάση. Η Meta αυξάνει επιθετικά τις επενδύσεις της και ταυτόχρονα μειώνει ανθρώπινο δυναμικό. Αυτό από μόνο του λέει πολλά για τη φύση της μετάβασης.

Η δημόσια συζήτηση για τις απολύσεις εγκλωβίζεται σε μια απλή ερώτηση: «Θα πάρει η AI τη δουλειά των ανθρώπων;». Η απάντηση είναι σύνθετη. Δεν αντικατέστησε ένα chatbot έναν εργαζόμενο σε μια συγκεκριμένη θέση. Αυτό που συμβαίνει είναι ότι αλλάζει το επιχειρηματικό μοντέλο. Και μέσα στο νέο σχήμα, κάποιοι ρόλοι παύουν να θεωρούνται κρίσιμοι. Είναι μια μορφή ανατροπής δύσκολη να εξηγηθεί, γιατί δεν έχει τον συμβολισμό του «η μηχανή πήρε τη θέση του ανθρώπου».

«Αυτό που βλέπουμε είναι ότι οι εταιρείες με την υψηλότερη απόδοση και καινοτομία αποκομίζουν τεράστια οικονομικά πλεονεκτήματα χρησιμοποιώντας AI και ανταγωνίζονται επιτυχώς πιο καθιερωμένους παίκτες που δεν προσαρμόστηκαν αρκετά γρήγορα», επισήμανε ο Χάντερ-Τόρικ.

Ακόμη και η αντίδραση της αγοράς είναι ενδεικτική. Η μετοχή της Meta δέχθηκε πίεση, καθώς αναλυτές προσπαθούν να απαντήσουν στο ερώτημα: πότε θα φανεί πραγματικά η απόδοση αυτών των τεράστιων επενδύσεων; Οι Financial Times μίλησαν για «AI arms race».

Ταυτόχρονα, η Cisco ήδη κινείται προς την ίδια κατεύθυνση με χιλιάδες περικοπές. Η Microsoft αναδιατάσσει πόρους. Η Coinbase και η Block έχουν ήδη κάνει αντίστοιχες κινήσεις. Αυτό είναι σημαντικό γιατί η Meta δεν συνιστά μεμονωμένο περιστατικό, αλλά ίσως το πρώτο παράδειγμα μιας ευρύτερης μετάβασης.

Η ακτίνα της έκρηξης και τα λευκά κολάρα

Και εδώ επιστρέφουμε στον Χάντερ-Τόρικ. Το ερώτημα που θέτει είναι ποιοι πλήττονται πρώτοι. Και η απάντησή του, ανησυχητική: «Οποιοδήποτε επάγγελμα, στο οποίο η αξία σου βασίζεται κυρίως στο ότι γνωρίζεις πράγματα είναι απολύτως ευάλωτο στην αυτοματοποίηση». Δεν μιλούσε για τις παραδοσιακά ευάλωτες δουλειές, αλλά για λογιστές, νομικούς, χρηματοοικονομικούς αναλυτές, ανθρώπους της επικοινωνίας, προγραμματιστές - για τον ίδιο τον πυρήνα της οικονομίας της γνώσης.

Αυτό αλλάζει ριζικά τη φύση της συζήτησης. Γιατί αν το πρώτο σοβαρό κύμα δεν πλήξει τους παραδοσιακά ευάλωτους αλλά τα «λευκά κολάρα» της μεσαίας τάξης, τότε οι συνέπειες θα είναι διαφορετικές. Μιλάμε για πιθανή κοινωνική αποσταθεροποίηση στον ίδιο τον πυρήνα των επαγγελματικών στρωμάτων που θεωρούσαν ότι βρίσκονται στη σωστή πλευρά της τεχνολογικής ιστορίας.

Αυτό ακριβώς είναι και το σημείο όπου η ανάλυση του Economist (στο τελευταίο του τεύχος) γίνεται ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα. Το επιχείρημα είναι ότι ακόμη κι αν οι πιο ακραίες προβλέψεις περί «job apocalypse» αποδειχθούν υπερβολικές, δεν χρειάζεται βιβλική καταστροφή για να προκληθεί πολιτικός σεισμός. Το AI shock θα μπορούσε να έχει εκρηκτικά χαρακτηριστικά αν αγγίξει κοινωνικές ομάδες με μεγαλύτερη πολιτική επιρροή, υψηλότερη εκπαίδευση και ισχυρότερο κοινωνικό κεφάλαιο.

Ο Χάντερ-Τόρικ δεν περιγράφει μόνο εργασιακή ανασφάλεια. Περιγράφει ήδη μια κοινωνία ψυχολογικά εξαντλημένη - μίλησε για νέους ανθρώπους που στέλνουν εκατοντάδες βιογραφικά χωρίς αποτέλεσμα, για κοινωνίες που έχουν ήδη περάσει από χρηματοπιστωτικές κρίσεις, στασιμότητα μισθών, πανδημία, γεωπολιτική αβεβαιότητα.

«Σε αυτό το περιβάλλον η AI μοιάζει για πολλούς με την επόμενη καταστροφή που περιμένει να πέσει πάνω στις κοινωνίες μας».

Τον ρώτησα και για τη δημοσιογραφία – πόσο κινδυνεύει το επάγγελμα; Η απάντησή του είχε ενδιαφέρον γιατί απέφυγε τον εύκολο τεχνολογικό μεσσιανισμό αλλά και τον πανικό. «Η δημοσιογραφία είναι σχεδόν ένας τέλειος μικρόκοσμος αυτού που πρόκειται να συμβεί αλλού. Υπάρχουν μορφές δημοσιογραφίας που δεν είναι υψηλής ποιότητας. Περιεχόμενο που ουσιαστικά έχει μετατραπεί σε εμπόρευμα: Clickbait, μαζική παραγωγή ιστοριών, κλπ. Αυτά είναι απολύτως ευάλωτα. Όμως η πραγματική δημοσιογραφία είναι κάτι πολύ περισσότερο από τη γραφή. Η γραφή είναι ίσως το λιγότερο δύσκολο και το λιγότερο ενδιαφέρον κομμάτι για πολλούς δημοσιογράφους. Η ουσία είναι οι σχέσεις, η αποκάλυψη της αλήθειας, η ανακάλυψη κάτι νέου, η προσθήκη γνώσης στις κοινωνίες μας. Και σε αυτό, τουλάχιστον σήμερα, η τεχνητή νοημοσύνη δεν είναι καλή».

Αν δεν κάθεσαι στο τραπέζι, είσαι στο μενού

Η πιο ανησυχητική διάσταση της συζήτησής μας ήταν η γεωπολιτική. Όταν η κουβέντα ήρθε στην Ελλάδα, ο Χάντερ-Τόρικ ήταν σαφής: «Θα μας ζητηθεί να παραδώσουμε τα ορυκτά μας, να ξαναγράψουμε τους εμπορικούς μας κανόνες, να μετασχηματίσουμε τις κοινωνίες μας ώστε να ευνοούν τα συμφέροντα της Ουάσιγκτον ή του Πεκίνου. Δεν νομίζω ότι πρέπει να δεχόμαστε εντολές από τις ΗΠΑ και την Κίνα».

Για χώρες χωρίς εγχώρια AI βιομηχανία, χωρίς δική τους κρίσιμη ψηφιακή υποδομή, ο κίνδυνος είναι στρατηγικός. «Καμία μεμονωμένη χώρα δεν μπορεί να χτίσει μόνη της τους πόρους που απαιτούνται για να επιβιώσει σε ένα μέλλον τεχνητής νοημοσύνης. Αλλά δεν χρειάζεται να το κάνει μόνη της».

Η συζήτηση για την AI στην πραγματικότητα αφορά την ισχύ: Ποιος ελέγχει την υπολογιστική υποδομή, ποιος έχει πρόσβαση στα πιο προηγμένα μοντέλα, ποιος παράγει τα μικροτσίπ, ποιος διαθέτει την ενέργεια και τα data centers που χρειάζεται αυτή η οικονομία. Σε τελική ανάλυση, αυτό είναι ζήτημα πολιτικής κυριαρχίας. Κι επικαλέστηκε μία πρόσφατη δήλωση του Καναδού πρωθυπουργού Μαρκ Κάρνεϊ: «Αν δεν κάθεσαι στο τραπέζι, είσαι στο μενού».

Η πραγματική ερώτηση, τελικά, δεν είναι μόνο αν η ΑΙ θα καταργήσει θέσεις εργασίας. Είναι ποιος θα κρατήσει την αξία που θα παραχθεί από αυτή τη μετάβαση. Αν η παραγωγικότητα εκτοξευθεί αλλά ο πλούτος συγκεντρωθεί σε μια χούφτα εταιρείες, στα κέντρα δεδομένων, στους κατασκευαστές μικροτσίπ και σε όσους ελέγχουν τις κρίσιμες υποδομές, τότε η συζήτηση παύει να είναι αμιγώς τεχνολογική - γίνεται πολιτική.

Η Meta ίσως προσφέρει την πρώτη καθαρή εικόνα: λιγότεροι εργαζόμενοι, μεγαλύτερες επενδύσεις στην AI, ισχύς και οργανισμοί που επανασχεδιάζονται γύρω από τη νέα τεχνολογία. Ο Χάντερ-Τόρικ περιέγραψε έναν μηχανισμό που μόλις άρχισε να γίνεται ορατός.

Κι έκρουσε τον κώδωνα του κινδύνου: «Οι περισσότερες προκλήσεις του μέλλοντος είναι κοινωνικά προβλήματα που απαιτούν κοινωνικές λύσεις. Δεν υπάρχει τεχνική λύση που να εγγυάται καλές δουλειές και αξιοπρεπή ποιότητα ζωής σε δέκα ή δεκαπέντε χρόνια από τώρα. Χρειαζόμαστε σχέδιο και όραμα. Πρέπει να διασφαλίσουμε ότι αυτή η τεχνολογία υπηρετεί τους πάντες κι όχι τα συμφέροντα των λίγων».