Καλοκαίρι στη Σαλαμίνα, το νησί δίπλα στην πρωτεύουσα

Η ζωή είχε περίεργα σχέδια για μένα και τη Σαλαμίνα. Φεύγοντας κάποτε από τον ναύσταθμό της, κατά τη διάρκεια της θητείας μου στο Πολεμικό Ναυτικό, θεώρησα ότι δεν θα την ξανάβλεπα. Να, όμως, που βρέθηκα τελικά να ζω στο νησί εδώ και 2 χρόνια. Κι έχει και συνέχεια.

Φυσικά και είναι νησί η Σαλαμίνα – και μάλιστα το μεγαλύτερο στον Σαρωνικό. Για κάποιον λόγο, όμως, δεν την υπολογίζουμε όταν μιλάμε για διακοπές ή για εξορμήσεις σε νησιά. Παραείναι κοντά στην πόλη; Άραγε λόγω του καθημερινού πηγαινέλα των κατοίκων της «μέσα», όπως αποκαλούνται ο Πειραιάς και η Αθήνα; Μήπως επειδή, με μια πρώτη ματιά, η πρωτεύουσά της, η Κούλουρη, θυμίζει γειτονιές περιοχών όπως το Κερατσίνι, η Δραπετσώνα, το Πέραμα; Ναι, Κούλουρη την αποκαλούμε στην καθημερινότητα τη μεγαλύτερή της πόλη, αυτή που διασχίζεις με το που στρίψεις δεξιά αφού φτάσεις στα Παλούκια (το λιμάνι). Επισήμως, βέβαια, λέγεται Σαλαμίνα. Αλλά το Κούλουρη είναι πιο βαθιά γραμμένο στο ντόπιο παρελθόν, όπως δείχνει και η πανελληνίως γνωστή φράση «πήγε η ψυχή μου στην Κούλουρη».

Αν έχω καταλάβει κάτι για τη Σαλαμίνα τα δύο χρόνια που μένω εδώ, είναι ότι πρόκειται για υποτιμημένο τόπο, που όμως αλλάζει γρήγορα, διεκδικώντας μια πιο δυναμική ταυτότητα. Τον χειμώνα δεν συμβαίνουν πολλά: η ζωή μαζεύεται προς την πρωτεύουσα, ξεχνάς τι σημαίνει κίνηση στους δρόμους, οι επιλογές είναι λίγο-πολύ συγκεκριμένες, η όλη κλίμακα θυμίζει αυτήν της επαρχίας. Αλλά το καλοκαίρι η μεταμόρφωση είναι θεαματική. Το νησί «βουλιάζει» από επισκέπτες, ενώ η κίνηση μπορεί να γίνει τόσο αφόρητη, ώστε ν’ αναγκάσει τους μόνιμους κατοίκους να αλλάξουν έως και πάγιες συνήθειές τους  (π.χ. τις λαϊκές απ’ όπου ψωνίζουν).

Ασφαλώς η Σαλαμίνα ήταν και παλιότερα θερινός προορισμός, μια οικονομική επιλογή για τους κατοίκους του ευρύτερου Πειραιά. Παράλληλα, όμως, την υποτιμούσαν, εξού και το κοροϊδευτικό «Σαλαμύκονος», το οποίο ακόμα γίνεται δεκτό με πικρία από τους ντόπιους. Παλιός Κουλουριώτης, μάλιστα, έλεγε κάτι πολύ χαρακτηριστικό, που θα το περάσουμε εδώ με πιο κόσμια γλώσσα: έλεγε, λοιπόν, ότι έμοιαζε μ’ εκείνες τις ιερόδουλες με τις οποίες όλοι περνούσαν καλά όταν τις αναζητούσαν, μα έπειτα τις μείωναν και να τις περιγελούσαν. Τα τελευταία χρόνια, ωστόσο, με το διαρκές στρίμωγμα της καθημερινότητας των μεσαίων και μικρών εισοδημάτων, η Σαλαμίνα έχει γίνει δελεαστική επιλογή για τριήμερα, σύντομες εξορμήσεις και καλοκαιρινές διακοπές. Κι αυτό φέρνει ραγδαίες αλλαγές σε τιμές, ευκαιρίες ή αγοραπωλησίες κατοικιών.

Αφήνοντας, λοιπόν, στην άκρη τα τεμπέλικα κλισέ της ταξιδιωτικής δημοσιογραφίας, το πρώτο που πρέπει να διερωτηθείτε πριν έρθετε εδώ είναι τι είδους διακοπές ψάχνετε. Θέλετε κοσμοσυρροή και φασαρία; Επιθυμείτε ησυχία και πιο ράθυμους ρυθμούς; Θα τα βρείτε και τα δύο, όμως η απάντησή σας θα επηρεάσει και το πού θα μείνετε και το προς τα πού θα κινηθείτε. 

Ανεξάρτητα από τις απαντήσεις αυτές, βέβαια, υπάρχουν και ορισμένα πράγματα που δεν γίνεται να χάσετε, εάν έρχεστε για πρώτη φορά. Θα πάτε π.χ. να βγάλετε φωτογραφίες στον Τύμβο των Σαλαμινομάχων στην Κυνόσουρα, εκεί όπου έγινε η περίφημη Ναυμαχία της Σαλαμίνας το 480 π.Χ. Και, ακόμα κι αν δεν έχετε επαφή με τα της θρησκείας, θα κανονίσετε οπωσδήποτε να πάτε στο μοναστήρι της Παναγιάς Φανερωμένης, αφού βρίσκεται σ’ ένα από τα ομορφότερα σημεία του νησιού, τριγυρισμένο από πεύκα και με εκπληκτική θέα. Απέναντι θα δείτε κι ένα γραφικό σπιτάκι σε άσπρα και μπλε χρώματα: εκεί ζούσε κάποτε ο σημαντικός μας ποιητής Άγγελος Σικελιανός.

Επίσης, δεν γίνεται να φύγετε από τη Σαλαμίνα δίχως να δοκιμάσετε πλατέτσι και κουγκουλούαρι. Το πρώτο είναι παραδοσιακό αρτοσκεύασμα με αλεύρι, ελαιόλαδο, νερό, αλάτι και τυρί (υπάρχει και χωρίς τυρί), το δεύτερο είναι μια γλυκιά κολοκυθόπιτα, που αντανακλά τις αρβανίτικες ρίζες των κατοίκων. Κουγκουλούαρι θα βρείτε σε διάφορους φούρνους του νησιού –ο Μπεγνής και ο Δαμαλίτης είναι δύο στάνταρ επιλογές–, αλλά για το καλύτερο πλατέτσι μπορείτε να συζητάτε ώρες ολόκληρες με όσους διαμένουν στη Σαλαμίνα. Η δική μου επιλογή, πάντως, είναι ο Βενετσάνος. Αρκεί να πάτε νωρίς το πρωί, γιατί βγάζει όσα βγάζει στο άνοιγμα κι εξαντλούνται γρήγορα.

Από εκεί και πέρα, αν θέλετε να παραθερίσετε στην καρδιά των εξελίξεων, βρείτε να μείνετε κάπου στην Κούλουρη. Θα κάνετε το μπάνιο σας στου Ρέστη, στην Ηλιακτή ή στο Αιάντειο, όπου, εάν αντέχετε την κίνηση και διαθέτετε την υπομονή που χρειάζεται το πάρκινγκ, θα συντονιστείτε με τον παλμό της νεολαίας του νησιού, η οποία δημιουργεί συνθήκες πατείς με πατώ σε στο Hot Island –πολύ διάσημο στέκι του καλοκαιριού. Για καφέ και για παγωτό θα επισκεφθείτε τα Σελήνια, ενώ ποτό θα κανονίσετε πιο κεντρικά, στο Bel Air ή στο Duende (στον Άγιο Νικόλαο), και στο Sparrow ή στο La Scala για πιο ροκ εν ρολ καταστάσεις. Σίγουρα θα περάσετε για ένα σουβλάκι από τον Κρίνο, ενώ θα πρότεινα και την κλασική πίτσα με σουτζούκι και πιπεριά στο Αχίλλειον, έτσι για να έρθετε σε επαφή και μ’ εκείνη τη Σαλαμίνα που απαθανάτισε ο Νίκος Γραμματικός στη θαυμάσια ταινία του «Απόντες» (1996).

Προσωπικά, παρά τα παράπονα πολλών για τις υψηλές τιμές, δεν θα σνομπάρω τον Κάκια και τη φήμη του στα θαλασσινά, αρκεί να φροντίσετε να γευτείτε τη λευκή του γαριδομακαρονάδα, για την οποία δεν έχει αντίπαλο. Πολύ καλές περιπτώσεις, πιο προσιτές οικονομικά, είναι και η Παραλία ή το Αγκυροβόλι, ενώ, αν θέλετε στέκια πιο ψαγμένα, θα φτάσετε ως το Καρνάγιο (που αυτή τη στιγμή ανακαινίζεται) ή τον Μπακοθανάση. Θέα μην περιμένετε στον δεύτερο, το τηγάνι του όμως δεν θα το λησμονήσετε. Αν ενδιαφέρεστε για κρεατικά, θα πάτε προς το Κοχύλι στα Αμπελάκια, στη Μπουκουρίμιζα στο Αιάντειο ή μια εκδρομή ως το Μπλε Λιμανάκι, ενώ, αν έχετε όρεξη για λίγο πιο περιφερειακές εξερευνήσεις, θα φτάσετε στην παραλία του Αγίου Γεωργίου στο Ξένο, στις καφετέριες της παραλίας του ΝΑΤΟ, πέρα από το Αιάντειο, ή στον οικισμό Μπατσί, στο βόρειο κομμάτι του νησιού, όπου θα βρείτε επιλογές για καφέ και για φαγητό, αλλά και μια όμορφη παραλία στους πρόποδες ενός πευκόφυτου λόφου.

Παρότι σημαντικό κομμάτι της ζωής μου στη Σαλαμίνα περιστρέφεται γύρω από τα παραπάνω σημεία, θα πω ευθαρσώς ότι αυτό που με έχει κερδίσει είναι το πιο ήσυχο και απομακρυσμένο νότιο τμήμα της. Πέρα από το Bel Air, δηλαδή, δεν έχω πιο αγαπημένο μέρος από τα Κανάκια, στα οποία φτάνεις διασχίζοντας ένα ειδυλλιακό πευκόδασος. Εκεί θα συνδυάσετε μπάνιο, θέα, όμορφη παραλία και αρχαιολογική βόλτα, αφού τριγύρω βρίσκεται ό,τι έχει απομείνει από το ανάκτορο όπου κάποτε, πολύ παλιά, καθόταν ο Μυκηναίος βασιλιάς του νησιού – η οικογένεια του θρυλικού Αίαντα της Τροίας, αν πάρουμε τοις μετρητοίς όσα λέει ο Όμηρος. Θα βρείτε επίσης το Μελτέμι, κορυφαίο προορισμό για χειροποίητα κρεατικά, θαλασσινά και καλό κρασί. Να, όμως, κι ένα κουλουριώτικο, ας το πούμε, «μυστικό»: υπάρχει κι ένας ιππικός όμιλος, αν στρίψετε στο βουνό λίγο πριν φτάσετε στα Κανάκια, όπου μπορείτε να κάτσετε και για καφέ, απολαμβάνοντας πανοραμική θέα στον Σαρωνικό έως την Αίγινα. Προτού πάτε, βέβαια, σιγουρευτείτε για τις ώρες λειτουργίας.

Τα Κανάκια, τώρα, δεν είναι τα μόνα προτεινόμενα, εάν είστε αποφασισμένοι να φτάσετε οδικώς στα νότια της Σαλαμίνας. Θα βρείτε και τον οικισμό Μαρούδι με το Αίας Κλαμπ, του οποίου τα βαθιά νερά θεωρούνται από τα καθαρότερα σε όλο το νησί. Εδώ απλώνεται και η παραλία του Χαλιώτη (να κάτσετε οπωσδήποτε για φαγητό στο Πεύκο), αλλά και οι Κολώνες, με τις βοτσαλωτές ακτές, τα αλμυρίκια και το κυκλικό ταφικό μνημείο του 4ου αιώνα π.Χ. Και βέβαια τα Περιστέρια, μία ακόμα περιοχή με βραχώδεις παραλίες και καθαρό βυθό, αλλά και μ’ ένα σπήλαιο που η παράδοση έχει συνδέσει με τον τραγικό ποιητή Ευριπίδη.

Θα είναι λάθος, ασφαλώς, αν θεωρήσετε ότι η Σαλαμίνα εξαντλείται στα παραπάνω. Θεωρήστε τα ως ένα προσωπικό απόσταγμα στα 2 χρόνια ζωής μου στον Σαρωνικό, από μια εξερεύνηση που ακόμα συνεχίζεται. Κάθε καλό ταξιδιωτικό ρεπορτάζ, επίσης, κρατάει και κάποιο μυστικό για τον εαυτό του και τους οικείους του, οπότε, σε αντάλλαγμα, θα κλείσουμε εδώ μ’ ένα ακόμα τοπικό μυστικό. Εάν συγκαταλέγεστε στους φίλους των οστράκων, ψαχτείτε με τους ψαράδες του νησιού για καλόγνωμες (ή σκάτιλες): ένα σπάνιο οστρακοειδές με γευστική ψίχα. Θα τις απολαύσετε είτε ως μεζέ για ούζο είτε μαγειρεμένες με πιλάφι.