Ο Αύγουστος Κορτώ, συγγραφέας, πάσχει από διπολική διαταραχή τύπου Ι. Με απλά λόγια, αυτή η ψυχική νόσος περιλαμβάνει σποραδικά ψυχωσικά επεισόδια ακολουθούμενα από εκτενείς περιόδους κατάθλιψης και, ενίοτε, υπομανιακά επεισόδια. Πάσχουσα ήταν και η μητέρα του. Η ιστορία του είναι εντελώς προσωπική και σε καμία περίπτωση δεν εξαντλεί την εμπειρία των υπόλοιπων πασχόντων: αυτά είναι, εξάλλου, τα δικά του λόγια. Όμως η διάθεσή του να ανοιχτεί, να εξηγήσει, να μιλήσει για το στίγμα κάνει τα λόγια του πολύτιμα. Και βοηθάει να σπάσουν τα στερεότυπα.
***
Διαγνώστηκα με διπολική διαταραχή τύπου 1 επισήμως το 2018, όταν ήμουν 39 ετών, από τον καθηγητή Ηλία Αγγελόπουλο, διευθυντή τότε του Αιγινήτειου Νοσοκομείου, όπου νοσηλευόμουν έπειτα από απόπειρα αυτοκτονίας.
Δεν είναι ότι μέχρι τότε δεν υπήρχαν ενδείξεις ψυχικής νόσου, αλλά πορευόμουν με διάγνωση μείζονος καταθλιπτικής διαταραχής λόγω των πολλών καταθλιπτικών μου επεισοδίων. Ακολουθούσα λοιπόν αγωγή με τρικυκλικά αντικαταθλιπτικά. Όμως τον Δεκέμβριο του 2008, ετών 29, κάνω το πρώτο μου ψυχωσικό επεισόδιο. Είχα μόλις περάσει μια μείζονα κατάθλιψη και στις 2 Δεκεμβρίου πεθαίνει η Μαργαρίτα Καραπάνου, την οποία γνώριζα προσωπικά και με την οποία είχα κατά κάποιον τρόπο ταυτιστεί, γιατί, στη σύντομη κουβέντα που είχαμε κάνει, είχα συναντήσει μια γυναίκα κομματιασμένη, που μoυ θύμιζε, επιπλέον, τη μητέρα μου.
Τέσσερις ημέρες αργότερα γίνονται τα γεγονότα με τον θάνατο του Αλέξανδρου Γρηγορόπουλου, τα οποία εμείς ζήσαμε από κοντά στο σπίτι μας στα Εξάρχεια: έμπαιναν δακρυγόνα μέσα από τα παράθυρα. Τα διηγούμαι όλα αυτά στο Μικρό Χρονικό Τρέλας (εκδ. Πατάκη, 2016). Λόγω αυτών των γεγονότων οι γιατροί θεώρησαν το μανιακό επεισόδιο τυχαίο, συγκυριακό και δεν διέγνωσαν διπολική διαταραχή.
Κι ενώ συνέχιζα να έχω ενδείξεις υπομανίας (αυτό το υπέροχο διάστημα που είσαι γεμάτος ενέργεια και δημιουργικότητα) και γνώριζα και τι είναι η υπομανία λόγω της μητέρας μου, ήταν λες και δεν αντιλαμβανόμουν ότι αυτό μου συνέβαινε. Παρέμενα λοιπόν με διάγνωση της καταθλιπτικής διαταραχής. Άσε που είχα εξελιχθεί σε έναν καθόλα δραστήριο, λειτουργικό αλκοολικό, που από το μεσημέρι και μέχρι να πάει για ύπνο μπορούσε να καταναλώσει τέσσερα μπουκάλια κρασί την ημέρα, χωρίς να μεθάει, όντας απολύτως συνεπής στην εργασία του και χωρίς καμία ανεξέλεγκτη συμπεριφορά πλην ίσως του γεγονότος ότι αγόρευα συνεχώς στις παρέες.
Κι έτσι φτάνουμε εννέα χρόνια μετά, το καλοκαίρι του 2017 στην Αντίπαρο, όπου περνώ το δεύτερο ψυχωσικό μου επεισόδιο, το οποίο εκδηλώθηκε με απώλεια της βραχείας μνήμης μου. Πολλές φορές οι άνθρωποι ακούν «ψυχωσικό επεισόδιο» και νομίζουν ότι γίνεσαι βίαιος και επιθετικός, μα η μανία έχει πολλές μορφές και η δική μου εκδηλώθηκε με απώλεια μνήμης. Όταν παρήλθε το επεισόδιο, έπεσα σε πολύ βαριά κατάθλιψη, στα τέλη του 2017, από την οποία δεν βγήκα παρά μόνο όταν έκανα την απόπειρα, τον Απρίλιο του 2018 και νοσηλεύτηκα στο Αιγινήτειο. Θυμάμαι μάλιστα που η ψυχίατρος του Τάσου, του συζύγου μου, του είχε πει τότε ότι η απόπειρα ήταν μάλλον μια κραυγή για νοσηλεία.
Εκεί στο Αιγινήτειο, λοιπόν, με βρήκε ο Ηλίας Αγγελόπουλος και, μαθαίνοντας το ιστορικό μου και το ιστορικό της μητέρας μου (μην ξεχνάμε ότι η διπολικότητα είναι μια εξαιρετικά διακριτά κληρονομική νόσος) με διέγνωσε σωστά.
Έκτοτε άλλαξα φαρμακευτική αγωγή. Πήρα λίθιο, που είναι σταθεροποιητής διάθεσης, μαζί με αντιψυχωσικά και αντικαταθλιπτικά φάρμακα και βρίσκομαι σε αποθεραπεία τα τελευταία 8 χρόνια. Αυτό σημαίνει ότι οι όποιες κρίσεις μπορεί να έχω (αγχώδους διαταραχής, ας πούμε, ή ψυχοσωματικών νοσημάτων) είναι σαφέστατα ήσσονες και, προς τεράστια έκπληξη και ανακούφισή μου, δεν έχω κάνει ούτε ένα καταθλιπτικό επεισόδιο, όταν παλαιότερα —μέχρι δηλαδή να γίνει σωστή διάγνωση και να παίρνω ρυθμιστή συναισθήματος— έκανα μία μεγάλη καταθλιπτική κρίση κάθε 5 ή 6 χρόνια το πολύ. Ο συνδυασμός αντιψυχωσικών και αντικαταθλιπτικών φαρμάκων δεν έφτανε για να μου επιφέρει την πολυπόθητη νορμοθυμία, που ήρθε με το λίθιο.
Αύγουστος Κορτώ
Η νορμοθυμία δεν είναι μία flat, επίπεδη κατάσταση όπως πολλοί νομίζουν. Σίγουρα υπάρχουν φαρμακευτικές αγωγές που μπορεί να έχουν τέτοιες επιπτώσεις σε διάφορους ανθρώπους, γι’ αυτό και δοκιμάζει κανείς όλα τα πιθανά σχήματα μέχρι να του ταιριάξει κάτι γάντι. Όμως οι σταθεροποιητές διάθεσης δεν επιφέρουν «μούδιασμα» έτσι κι αλλιώς. Να μιλήσουμε και λίγο για το στίγμα των ψυχικών νοσημάτων. Θυμάμαι ένα πρωί Κυριακής πριν από τρία χρόνια, σε μια περίοδο που έπασχα από έντονες ημικρανίες που συνοδεύονταν από αύρα –ψυχοσωματικής αιτίας, εντέλει, κι αυτές– όταν ο πόνος και η θολούρα ήταν τόσο έντονα που αναγκάστηκα να πάω στα επείγοντα ενός εφημερεύοντος νοσοκομείου.
Αυτή η ιστορία είναι, βεβαίως, στίγμα «πολυτελείας» κατά κάποιον τρόπο. Πού να δεις τι στίγμα πραγματικό υπάρχει στην επαρχία.
Δεν θα ξεχάσω ποτέ μια παρουσίαση ενός βιβλίου μου πριν από χρόνια, όταν ο συνεργάτης του βιβλιοπώλη μού εκμυστηρεύτηκε πως υπέφερε από κατάθλιψη και ότι, για να δει τον ψυχίατρό του και να πάρει τη φαρμακευτική του αγωγή, πήγαινε σε άλλη πόλη, για να μη μαθευτεί «ότι ήταν τρελός». Όταν, μέχρι πριν δύο γενιές, όποια οικογένεια είχε «τρελό» στον κόρφο της τον κρατούσε κλεισμένο μέσα, μην τον δει κάνα μάτι, μήπως και δεν μπορέσουν να παντρέψουν τις αδερφές του, ας πούμε, πώς περιμένει κανείς να εξαφανιστεί από μόνο του αυτό το ενστικτώδες στίγμα απέναντι στον απόλυτα αποσυνάγωγο, τον παρία, τον λεπρό;
Αν παρακολουθώ τις τελευταίες ιατρικές εξελίξεις; Ναι, αλλά μη νομίζεις ότι είναι και πολλές. Το πιο σημαντικό πρόσφατο breakthrough που έγινε για τη διπολική διαταραχή είναι τα αντιψυχωσικά νεότερης γενιάς, που ανακαλύφθηκαν αρχές του 21ου αιώνα και έφεραν επανάσταση γιατί είχαν ελάχιστες παρενέργειες. Έκτοτε έχουν περάσει 26 χρόνια και τίποτα καινούργιο δεν έχει εμφανιστεί, ίσως γιατί οι φαρμακευτικές δεν έχουν μεγάλο περιθώριο κέρδους από αυτόν τον τομέα, αφού καλύπτουν, κατά κάποιον τρόπο, τις υπάρχουσες ανάγκες του πληθυσμού με τα εν κυκλοφορία φάρμακα. Σκέψου ότι το λίθιο είναι ουσιαστικά μια θεραπεία που την ξέρουμε από αρχαιοτάτων ετών, όταν άνθρωποι με ψυχικές διαταραχές επισκέπτονταν θερμές πηγές που βρίσκονταν κοντά σε κοιτάσματα λιθίου. Ως φάρμακο για τη «μανιοκατάθλιψη», όπως την έλεγαν τότε, χρησιμοποιείται εδώ και 80 χρόνια περίπου.
Πλην της φαρμακευτικής μου αγωγής, που έχει αποδειχθεί σωτήρια, σωτήρια έχει αποδειχθεί και η φυσική άσκηση. Ξεκίνησα να κάνω γυμναστική όταν το 2023, εν μέσω συνεδρίας με τον Θανάση Αλεξανδρίδη, είχα μια φοβερή κρίση πανικού. Όταν ηρέμησα, ο Αλεξανδρίδης μου λέει: «Το μυαλό σου δουλεύει υπερβολικά γρήγορα, μήπως να το εξισορροπήσεις λίγο ασκώντας και το σώμα σου;» Κι εγώ, επειδή είμαι πολύ καλός μαθητής πάντα σε αυτά, πήγα την επομένη κιόλας στο γυμναστήριο του Τάσου κι έκτοτε κάνω άσκηση δύο φορές την εβδομάδα – λάστιχα, βαράκια και τα λοιπά. Όλα βοηθάνε.
17°
