ΔΕΘ: Πώς Ελλάδα και Ιαπωνία γεφυρώνουν τη γεωγραφική απόσταση

«Ο Ανατέλλων Ήλιος προβάλλει στην Ελλάδα»: είναι το σύνθημα με το οποίο η Ιαπωνία τιμάται φέτος στη 90ή Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης. Μία από τις ισχυρότερες οικονομίες παγκοσμίως αναπτύσσει τη φιλοσοφία «Takumi» σε τρεις θεματικές: τη Σοφία (Wisdom), την Ενσυναίσθηση (Empathy) και την Κινητήρια Δύναμη (Drive).

«Takumi» (τα-κού-μι) στα ιαπωνικά σημαίνει τεχνίτης ή μάστορας. Ο όρος δεν περιγράφει απλώς την άσκηση ενός επαγγέλματος, αλλά τη διαχρονική αφοσίωση στην τελειοποίηση μιας τέχνης με έμφαση στη δεξιοτεχνία, την ακρίβεια, τη λεπτομέρεια και τον ανθρωποκεντρικό σχεδιασμό. Η φιλοσοφία αυτή αποτελεί θεμέλιο της ιαπωνικής κουλτούρας και έχει αναγνωριστεί διεθνώς ως πρότυπο ποιότητας και αρτιότητας.

Τι σημαίνει «Τιμώμενη χώρα» στη ΔΕΘ;

Κάθε χρόνο η ΔΕΘ επιλέγει μία χώρα ως Τιμώμενη Χώρα (Honored Country), δίνοντάς της κεντρική θέση στην έκθεση. Η συμμετοχή της περιλαμβάνει ισχυρή επιχειρηματική παρουσία, θεματικές εκδηλώσεις και δράσεις που αναδεικνύουν την οικονομία, την τεχνολογία, την καινοτομία και τον πολιτισμό της. Στην επετειακή 90ή ΔΕΘ του 2026, τη σκυτάλη παίρνει η Ιαπωνία, με παρουσία στο Περίπτερο 13 και εκθεσιακό χώρο 3.200 τ.μ.
Η ιαπωνική συμμετοχή, που αναπτύσσεται σε εκθεσιακό χώρο 3.200 τ.μ. στο Περίπτερο 13 της ΔΕΘ, προσφέρει στο ελληνικό κοινό μια μοναδική ευκαιρία να γνωρίσει από κοντά την τεχνολογία αιχμής και το καινοτόμο πνεύμα της χώρας. Οι σχετικές συζητήσεις Ελλάδας-Ιαπωνίας ξεκίνησαν το 2023 και τελικά, το 2026, η Χώρα του Ανατέλλοντος Ηλίου εμφανίζεται στην επετειακή ΔΕΘ, που φέτος γιορτάζει τα 100 της χρόνια. Όπως έχει, άλλωστε, πει ο γενικός γραμματέας Διεθνών Οικονομικών Σχέσεων και Εξωστρέφειας του υπουργείου Εξωτερικών, Δημήτρης Σκάλκος, «η Ιαπωνία βρίσκεται ανάμεσα στις πρώτες προτεραιότητες της ελληνικής οικονομικής διπλωματίας για την επόμενη πενταετία».

Ιαπωνία Τιμώμενη Χώρα στη 90η ΔΕΘ: Μια ιστορία 127 χρόνων

Οι σχέσεις των δύο χωρών ξεκινούν πίσω στο 1899. Η Ιαπωνία συνυπέγραψε τη «Συνθήκη Φιλίας, Εμπορίου και Ναυσιπλοΐας» με την Ελλάδα τον Ιούνιο εκείνης της χρονιάς. Στη συνέχεια, το 1922 άνοιξε μία Αντιπροσωπεία στην Ελλάδα, η οποία όμως έκλεισε λόγω του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Μετά τη σύναψη της Συνθήκης Ειρήνης του Σαν Φρανσίσκο, η Ιαπωνία επανασύστησε τις διπλωματικές σχέσεις με την Ελλάδα, η οποία είχε πολεμήσει στο πλευρό των συμμάχων. Τον Μάρτιο του 1956 άνοιξε εκ νέου και η Αντιπροσωπεία στη χώρα μας, η οποία προβιβάστηκε σε Πρεσβεία το 1960. Τον Μάιο του 1956, είχε προηγηθεί η Συμφωνία περί Καταργήσεως visa, τον Ιανουάριο του 1973 η Συμφωνία περί των Εναέριων Υπηρεσιών και τον Μάρτιο του 1981
η Μορφωτική Συμφωνία.

Η Ελλάδα άνοιξε την πρεσβεία του Τόκιο τον Ιανουάριο 1960 και το 1997 ο Δημήτρης Μπακατσέλος διορίσθηκε επίτιμος γενικός πρόξενος της Ιαπωνίας στη Θεσσαλονίκη. Τη θέση αυτή κατέχει σήμερα ο Χάρης Αλεξόπουλος. Από το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, οπότε οι δύο χώρες ξεκίνησαν εμπορικές συναλλαγές προς όφελός τους, οι ελληνο-ιαπωνικές σχέσεις έχουν υπάρξει σταθερά φιλικές.

Σε πολιτικό επίπεδο, δύο σημαντικά γεγονότα επέτρεψαν στις δύο χώρες να προσεγγίσουν η μία την άλλη: το πρώτο είναι η κοινή απόφαση Ιαπωνίας και Ευρωπαϊκής Ένωσης να αναπτύξουν τις σχέσεις τους σε όλους τους τομείς – πολιτικό, οικονομικό και κοινωνικό. Το δεύτερο ήταν το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, που βρήκε την Ελλάδα να είναι μέλος όλων των μεγάλων διεθνών οργανισμών, όπως της ΕΕ, του ΝΑΤΟ, του ΟΟΣΑ, της Παραευξείνιας Οικονομικής Συνεργασίας κ.ά. Επιπλέον, Ελλάδα και Ιαπωνία συμμερίζονται την προσήλωσή τους σε μια διεθνή τάξη που εδράζεται στους κανόνες του διεθνούς δικαίου, εκφράζοντας την αντίθεσή τους στον αναθεωρητισμό και σε κάθε προσπάθεια μεταβολής του υφιστάμενου διεθνούς πλαισίου. Το 2024 Ελλάδα και Ιαπωνία γιόρτασαν τα 125 χρόνια από την έναρξη των διπλωματικών τους σχέσεων, με μια λαμπρή τελετή στο Μουσείο της Ακρόπολης και με την επίσκεψη της πριγκίπισσας Κάκο στην Αθήνα.

Ελληνοϊαπωνικές οικονομικές σχέσεις και εμπορικές ανταλλαγές

Οι ελληνοϊαπωνικές σχέσεις έχουν ενισχυθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια, υποστηριζόμενες από θεσμικές αναβαθμίσεις, όπως η Συμφωνία Οικονομικής Εταιρικής Σχέσης Ιαπωνίας-ΕΕ (EPA), που τέθηκε σε ισχύ το 2019, η ανακήρυξη Στρατηγικής Εταιρικής Σχέσης το 2023 και η Σύμβαση Αποφυγής Διπλής Φορολογίας Ιαπωνίας-Ελλάδας, που τέθηκε σε ισχύ το 2024 και αποτέλεσε τη σημαντικότερη μορφή οικονομικής συνεργασίας των δύο χωρών.

Ως αποτέλεσμα, στην Ελλάδα έχουν εγκατασταθεί περίπου 40 ιαπωνικές εταιρείες, όπως η NTT Data στον κλάδο της Πληροφορικής, η Canon, η Sony και η Sysmex, η Japan Tobacco International με το εργοστάσιο της ΣΕΚΑΠ στην Ξάνθη, η Takeda στην Υγεία, οι αυτοκινητοβιομηχανίες Toyota, Nissan (μέσω J. Theocarakis), Honda (Όμιλος Σαρακάκη), Mazda (Όμιλος Συγγελίδη) και Isuzu (Πέτρος Πετρόπουλος). Όπως και οι Nippon Kaiji Kyokai και Weathernews στη ναυτιλία. Στις υποδομές ξεχωρίζει η συμμετοχή της Hitachi (υπό το σχήμα ΑΚΤΩΡ - WEBUILD - Hitachi) στην κατασκευή του Μετρό Θεσσαλονίκης, με το σύστημα σηματοδότησης CBTC και 33 αυτόματους συρμούς νέας γενιάς.

Ωστόσο, οι άμεσες ξένες επενδύσεις στη χώρα μας βρίσκονται σε σχετικά χαμηλό επίπεδο, μόλις στα 67 εκατ. ευρώ για το 2024 (σύμφωνα με τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία της Τράπεζας της Ελλάδος), καταγράφοντας, ωστόσο, σημαντική αύξηση 71,8% σε σύγκριση με το αμέσως προηγούμενο έτος.

Σε σχετικά χαμηλά επίπεδα παραμένουν και οι εμπορικές συναλλαγές μεταξύ των δύο χωρών, παρά τη σαφή βελτίωση που καταγράφηκε το 2025. Σύμφωνα με την ετήσια έκθεση του Γραφείου Οικονομικών και Εμπορικών Υποθέσεων της ελληνικής πρεσβείας, οι εξαγωγές προς την Ιαπωνία αυξήθηκαν πέρυσι κατά 41,82% σε ετήσια βάση, ενώ αντίθετα οι εισαγωγές μειώθηκαν κατά 8,76%.

Τη μερίδα του λέοντος στις ελληνικές εξαγωγές προς την Ιαπωνία καταλαμβάνουν τα καπνικά προϊόντα και τα βιομηχανοποιημένα υποκατάστατα καπνού, τα οποία αντιστοιχούν στο 81,7% του συνόλου, έχοντας καταγράψει αύξηση 46,97% σε σχέση με το 2024. Ακολουθούν τα φρούτα και τα λαχανικά, με μερίδιο 3,3%, ενώ εντυπωσιακή δυναμική εμφάνισαν τα φαρμακευτικά προϊόντα, με άνοδο 408%, καθώς και τα όργανα υψηλής τεχνολογίας για οπτικές, μετρητικές, επιστημονικές, βιομηχανικές και ιατρικές εφαρμογές, με αύξηση 538%.

Στην αντίθετη κατεύθυνση, περισσότερο από το μισό των ελληνικών εισαγωγών από την Ιαπωνία αφορά την αυτοκίνηση, με τα αυτοκίνητα και τα οχήματα να αντιπροσωπεύουν το 57,24% του συνόλου. Σημαντική θέση καταλαμβάνουν επίσης τα μηχανήματα και οι συσκευές τεχνολογικής και βιομηχανικής χρήσης, τα πλοία, τα σκάφη και οι πλωτές κατασκευές, καθώς και τα ανόργανα χημικά προϊόντα.

Στον τομέα του τουρισμού, ο αριθμός Ιαπώνων επισκεπτών στην Ελλάδα παραμένει εξαιρετικά χαμηλός. Το 2024 οι αφίξεις από την Ιαπωνία ανήλθαν σε 72.546 από 61.867 το 2023 (σύμφωνα με τελευταία διαθέσιμα στοιχεία της EΛΣΤΑΤ), γεγονός που αποδίδεται, πέραν της κάμψης λόγω πανδημίας, στη δυσχερή οικονομική συγκυρία στην Ιαπωνία. Επιπλέον, σημαντικά εμπόδια αποτελούν η έλλειψη απευθείας αεροπορικής σύνδεσης και τοπικού Γραφείου ΕΟΤ.

Σούσι, ράμεν, σάκε και κιμονό

Κάπου στα 90s έκανε την εμφάνισή της στην Ελλάδα η ιαπωνική κουζίνα με το σούσι, αρχικά ως γαστρονομική πολυτέλεια και status symbol. Γρήγορα μετατράπηκε σε street food με αλυσίδες και delivery, ενώ πλέον το ιαπωνικό φαγητό αποτελεί μια καθημερινή και εξαιρετικά δημοφιλή συνήθεια. Πέρα από τα κλασικά ρολά (maki), οι καταναλωτές βρίσκουν nigiri, sashimi, ζεστά noodles και ramen, θαλασσινά tempura και dumplings Gyoza.

Το 2025 το υπουργείο Γεωργίας, Δασών και Αλιείας της Ιαπωνίας όρισε τον Σωτήρη Κοντιζά ως «Japanese Cuisine Goodwill Ambassador» και έγινε ο πρώτος Έλληνας που εντάσσεται στη λίστα. Ο θεσμός «Japanese Cuisine Goodwill Ambassador» ξεκίνησε το 2015 και σήμερα αριθμεί 225 επαγγελματίες παγκοσμίως. Παράλληλα, το εθνικό ποτό της Ιαπωνίας, το σάκε, το συναντάμε όχι μόνο ζεστό στο τέλος ενός γεύματος, αλλά και ως συστατικό σε signature cocktails. Μεγάλη επιτυχία έχει γνωρίσει τα τελευταία χρόνια στη χώρα μας και ένα τα πιο διάσημα παραδοσιακά ιαπωνικά γλυκά, το mochi (μότσι), με βάση το ρύζι. Η επιρροή της ιαπωνικής κουλτούρας στην Ελλάδα περιλαμβάνει επίσης το πράσινο τσάι Matcha, που θεωρείται «υπερτροφή» και προσφέρει καθαρή ενέργεια και αντιοξειδωτική δράση.

Επίσης τα πανέμορφα κιμονό, τα οποία εμφανίστηκαν στην Ιαπωνία αρχικά ως ένδυμα των ανδρών πάνω από τα πανωφόρια τους και στη συνέχεια ως παραδοσιακό γυναικείο ρούχο της αριστοκρατίας, στην Ελλάδα συναντώνται ως αυθεντικό ιαπωνικό ένδυμα αλλά και ως στιλ της σύγχρονης δυτικής μόδας (boho wear). Επίσης γνωστό ιαπωνικό trend είναι και το οριγκάμι (origami), η παραδοσιακή ιαπωνική τέχνη της δίπλωσης του χαρτιού, που έχει εμπνεύσει σεμινάρια δημιουργικής απασχόλησης αλλά και διακοσμητικές τάσεις.

Pokemon, Dragon Ball και Sailor Moon

Δεν μπορούν φυσικά να λείπουν από αυτή την εικόνα δύο πυλώνες της ιαπωνικής ποπ κουλτούρας, τα Manga (έντυπα κόμικς) και τα Anime (σειρές ή ταινίες κινουμένων σχεδίων), τα οποία γνωρίζουν μεγάλη επιτυχία στην Ελλάδα και έχουν αποκτήσει εκατοντάδες φανατικούς φίλους.

Κάθε χρόνο πραγματοποιούνται στη χώρα μας μεγάλα φεστιβάλ και διοργανώσεις, όπως το AthensCon, το μεγαλύτερο συνέδριο pop κουλτούρας στην Ελλάδα, το οποίο συγκεντρώνει χιλιάδες φίλους των Anime και των Manga. Σημαντική θέση έχουν επίσης το Comicdom Con Athens, το ιστορικότερο φεστιβάλ κόμικς στην Ελλάδα, καθώς και το Thessaloniki Comic Con (TheCon), το αντίστοιχο μεγάλο ραντεβού της Βόρειας Ελλάδας, που πραγματοποιείται στο συνεδριακό κέντρο «Ιωάννης Βελλίδης».

Μάλιστα, 1 στους 5 νέους (ηλικίες 15-28) στην Ελλάδα χρησιμοποιεί ή γνωρίζει εξειδικευμένες πλατφόρμες, όπως το Crunchyroll, για να βλέπει σειρές σε ταυτόχρονη μετάδοση (simulcast) με την Ιαπωνία.

Στα μεγαλύτερα ελληνικά comic shops (Solaris, Monsterville, Nerdom), τα Manga αντιπροσωπεύουν πλέον πάνω από το 40% των συνολικών εσόδων τους, ξεπερνώντας συχνά τα κλασικά αμερικανικά υπερηρωικά κόμικς (Marvel, DC). Περίπου το 65% των αγοραστών στην Ελλάδα ανήκει στη Γενιά Z (Gen Z) και τους Millennials (ηλικίες 12 έως 35 ετών).

Συμπερασματικά, οι σχέσεις Ελλάδας και Ιαπωνίας διανύουν ίσως την πιο ώριμη και παραγωγική τους περίοδο, με σημαντικά περιθώρια περαιτέρω ανάπτυξης στο εμπόριο, τις επενδύσεις, την τεχνολογία, την ενέργεια και τις υποδομές. Η φετινή παρουσία της Ιαπωνίας στη ΔΕΘ έρχεται να επιβεβαιώσει αυτή τη νέα δυναμική, γεφυρώνοντας ακόμη περισσότερο τη μεγάλη γεωγραφική απόσταση που χωρίζει τις δύο χώρες.