Η επιστροφή Κασιδιάρη, το «παράθυρο» του ανεξάρτητου υποψηφίου και το νέο τεστ για τον Άρειο Πάγο
Η αναμενόμενη αποφυλάκιση του Ηλία Κασιδιάρη επαναφέρει στην πρώτη γραμμή ένα από τα πιο σύνθετα ζητήματα της σύγχρονης ελληνικής εκλογικής νομολογίας: μπορεί ένας πολιτικός που έχει καταδικαστεί για συμμετοχή και διεύθυνση εγκληματικής οργάνωσης να επιστρέψει στις εθνικές εκλογές και, αν ναι, με ποιον τρόπο;
Το ερώτημα δεν είναι θεωρητικό. Σύμφωνα με όσα έχουν γίνει γνωστά το τελευταίο διάστημα, ο Κασιδιάρης προετοιμάζεται για πολιτική επανεμφάνιση μετά την έξοδό του από τη φυλακή, ενώ στον δημόσιο διάλογο έχουν ήδη αρχίσει να κυκλοφορούν διαφορετικά σενάρια: συμμετοχή σε νέο πολιτικό φορέα, εμπλοκή σε κόμμα με διαφορετική τυπική ηγεσία ή ακόμη και προσωπική κάθοδος στις εκλογές.
Το κρίσιμο, ωστόσο, είναι ότι το νομικό τοπίο έχει αλλάξει δραστικά από την εποχή της Χρυσής Αυγής. Με αλλεπάλληλες παρεμβάσεις από το 2021 και κυρίως πριν από τις εθνικές εκλογές του 2023, ο νομοθέτης δημιούργησε έναν μηχανισμό που δεν προβλέπει τη διάλυση ενός πολιτικού κόμματος, αλλά επιτρέπει στον Άρειο Πάγο να μην ανακηρύξει τον συνδυασμό του για τις εκλογές.
Στο επίκεντρο των διατάξεων βρίσκεται η έννοια της «πραγματικής ηγεσίας». Δεν αρκεί, δηλαδή, να εμφανίζεται στα χαρτιά ένας διαφορετικός πρόεδρος ή γενικός γραμματέας. Ο δικαστικός έλεγχος μπορεί να αναζητήσει ποιος πραγματικά διοικεί έναν πολιτικό σχηματισμό, ποιος καθορίζει τις αποφάσεις του, ποιος επιλέγει υποψηφίους και ποιος εμφανίζεται ενώπιον του εκλογικού σώματος ως ο ουσιαστικός πολιτικός του αρχηγός.
Αυτό ήταν και το βασικό συμπέρασμα της πρώτης μεγάλης απόφασης του Αρείου Πάγου το 2023. Με την απόφαση 8/2023 αποκλείστηκε από τις εκλογές της 21ης Μαΐου το «Εθνικό Κόμμα ΕΛΛΗΝΕΣ». Παρότι ο Κασιδιάρης δεν εμφανιζόταν πλέον ως τυπικός πρόεδρος, το δικαστήριο έκρινε ότι παρέμενε ο πραγματικός ηγέτης του σχηματισμού. Ο Άρειος Πάγος δεν περιορίστηκε, συνεπώς, στα καταστατικά και στους επίσημους τίτλους, αλλά εξέτασε την πραγματική λειτουργία του κόμματος.
Η ίδια λογική επανεμφανίστηκε στις εκλογές του Ιουνίου του 2023, όταν επιχειρήθηκε η συμμετοχή μέσω «συνδυασμού ανεξάρτητων υποψηφίων». Με την απόφαση 95/2023 το Α1 Τμήμα έκρινε ότι ο συγκεκριμένος σχηματισμός ήταν μόνο κατ’ όνομα ανεξάρτητος και ότι στην πραγματικότητα επρόκειτο για οργανωμένη πολιτική προσπάθεια που συνδεόταν με το προηγουμένως αποκλεισμένο κόμμα και τελούσε υπό την καθοδήγηση του Κασιδιάρη.
Ακολούθησε η υπόθεση των «Σπαρτιατών». Το κόμμα είχε συμμετάσχει στις εθνικές εκλογές του Ιουνίου του 2023 και είχε εισέλθει στη Βουλή, έχοντας δεχθεί λίγο πριν από τις κάλπες τη δημόσια υποστήριξη του Κασιδιάρη. Ενόψει, όμως, των ευρωεκλογών του 2024, το Α1 Τμήμα του Αρείου Πάγου έκρινε ότι ο Κασιδιάρης ασκούσε στην πραγματικότητα την ηγεσία των «Σπαρτιατών» και δεν ανακήρυξε τον συνδυασμό τους για τις ευρωεκλογές. Στο σκεπτικό του, το δικαστήριο αναφέρθηκε μεταξύ άλλων στον ρόλο του στην προεκλογική εκστρατεία και στην καθοδήγηση στελεχών του κόμματος.
Η υπόθεση είχε και δεύτερο δικαστικό κεφάλαιο. Το Ανώτατο Ειδικό Δικαστήριο, λειτουργώντας ως Εκλογοδικείο, εξέτασε ενστάσεις κατά της εκλογής βουλευτών των «Σπαρτιατών» και έκρινε ότι υπήρξε εξαπάτηση των εκλογέων εξαιτίας της υποκρυπτόμενης πραγματικής ηγεσίας. Η εξέλιξη αυτή ενίσχυσε ακόμη περισσότερο τη σημασία της έννοιας της «κρυπτόμενης» ή πραγματικής ηγεσίας στην εκλογική νομολογία.
Κάπου εδώ βρίσκεται και το πιο ενδιαφέρον σημείο της σημερινής συζήτησης: τι συμβαίνει αν ο Κασιδιάρης δεν εμφανιστεί ως αρχηγός ενός κόμματος, αλλά ως απλός υποψήφιος; Και τι συμβαίνει αν κατέβει μόνος του ως ανεξάρτητος;
Σε άρθρο του στην «Καθημερινή», ο αναπληρωτής καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου Χαράλαμπος Τσιλιώτης επιχειρεί να χαράξει μια σαφή διαχωριστική γραμμή. Κατά την άποψή του, ο Ηλίας Κασιδιάρης δεν μπορεί να είναι υποψήφιος βουλευτής με πολιτικό κόμμα, καθώς η παρουσία του στο ψηφοδέλτιο θα μπορούσε να ενεργοποιήσει τις απαγορεύσεις της ισχύουσας εκλογικής νομοθεσίας και να θέσει σε κίνδυνο τη συμμετοχή ολόκληρου του συνδυασμού.
Ο Τσιλιώτης, όμως, επισημαίνει ότι υπάρχει μια διαφορετική περίπτωση: εκείνη του μεμονωμένου ανεξάρτητου υποψηφίου. Κατά την ερμηνεία του, η συγκεκριμένη εκλογική απαγόρευση αφορά κατά κύριο λόγο την κατάρτιση κομματικών συνδυασμών και δεν έχει διατυπωθεί με τον ίδιο τρόπο για έναν μεμονωμένο ανεξάρτητο υποψήφιο.
Η διάκριση αυτή είναι ουσιώδης, καθώς μεμονωμένος ανεξάρτητος δεν σημαίνει «συνασπισμός ανεξάρτητων». Το δεύτερο μοντέλο δοκιμάστηκε ήδη το 2023 και απορρίφθηκε από τον Άρειο Πάγο, όταν το δικαστήριο έκρινε ότι πίσω από τη μορφή των ανεξάρτητων υποψηφίων υπήρχε στην πραγματικότητα οργανωμένη κομματική δομή και ενιαία πολιτική καθοδήγηση.
Άρα, σύμφωνα με την ερμηνεία Τσιλιώτη, το πιθανό νομικό «παράθυρο» δεν είναι να οργανωθεί ξανά ένα πανελλαδικό δίκτυο υποψηφίων και να παρουσιαστεί ως ανεξάρτητο. Είναι η προσωπική κάθοδος του Κασιδιάρη σε μία εκλογική περιφέρεια ως πραγματικά μεμονωμένου ανεξάρτητου υποψηφίου.
Η άποψη αυτή δεν ταυτίζεται πλήρως με όλες τις νομικές ερμηνείες που έχουν διατυπωθεί τις τελευταίες ημέρες. Ο συνταγματολόγος Νίκος Αλιβιζάτος έχει υποστηρίξει ότι ο Κασιδιάρης δεν μπορεί να είναι υποψήφιος υπό τις σημερινές προϋποθέσεις, επισημαίνοντας ότι το σχετικό κώλυμα συνδέεται με τη διάρκεια της επιβληθείσας ποινής και όχι απλώς με τον πραγματικό χρόνο εγκλεισμού του.
Αυτό σημαίνει ότι η αποφυλάκιση από μόνη της δεν λύνει το ζήτημα. Η έξοδος από τη φυλακή και η δυνατότητα συμμετοχής στις εκλογές είναι δύο διαφορετικά νομικά ζητήματα.
Εάν ο Κασιδιάρης επιχειρήσει να ενταχθεί σε νέο πολιτικό κόμμα, είναι εξαιρετικά πιθανό να ανοίξει ένας νέος κύκλος δικαστικού ελέγχου. Και το προηγούμενο των «Ελλήνων» και των «Σπαρτιατών» δείχνει ότι ο Άρειος Πάγος θα αναζητήσει την ουσία πίσω από την κομματική βιτρίνα. Ένας διαφορετικός πρόεδρος, ένα νέο όνομα ή ένα νέο καταστατικό δεν αρκούν, εφόσον τα πραγματικά στοιχεία δείχνουν ότι την πολιτική ηγεσία εξακολουθεί να ασκεί πρόσωπο που εμπίπτει στους περιορισμούς του νόμου.
Εάν, αντίθετα, επιλέξει την οδό του μεμονωμένου ανεξάρτητου υποψηφίου, τότε τίθεται ένα διαφορετικό νομικό ερώτημα. Εκεί ακριβώς βρίσκεται το ενδιαφέρον της παρέμβασης Τσιλιώτη, καθώς δείχνει ότι υπάρχει τουλάχιστον ένα πεδίο ερμηνείας που δεν έχει κλείσει οριστικά.
Το επόμενο εκλογικό τεστ, επομένως, μπορεί να είναι διαφορετικό από τα προηγούμενα. Μετά τις αποφάσεις για τους «ΕΛΛΗΝΕΣ», τον αποτυχημένο συνασπισμό ανεξάρτητων και τους «Σπαρτιάτες», η νέα υπόθεση ενδέχεται να μην αφορά μόνο το ποιος κρύβεται πίσω από έναν πολιτικό σχηματισμό, αλλά και αν και υπό ποιες προϋποθέσεις μπορεί ο ίδιος ο Κασιδιάρης να εμφανιστεί προσωπικά στην κάλπη.
Και σε αυτή την περίπτωση, τον τελευταίο λόγο δεν θα έχουν οι πολιτικές ανακοινώσεις, αλλά ο εκλογικός νόμος και η ερμηνεία του από το Α1 Τμήμα του Αρείου Πάγου.
Η 90ή ΔΕΘ βρίσκει την ελληνική οικονομία στο τέλος μιας ιστορικής περιόδου χρηματοδότησης από το Ταμείο Ανάκαμψης και μπροστά στο δύσκολο τεστ της επόμενης ημέρας.
Από τα πρώτα περίπτερα του 1926 και τη μεταπολεμική έκρηξη έως τη σημερινή οικονομική και πολιτική σκηνή της χώρας, η ΔΕΘ συμπληρώνει έναν αιώνα ζωής και ετοιμάζεται για το μέλλον
Ο «πελάτης» αξιολογεί τη σχέση του με την εξουσία με βάση το προσωπικό όφελος. Ο «πολίτης» ενδιαφέρεται και για πράγματα που δεν μεταφράζονται άμεσα σε ευρώ στην τσέπη του
Με αιχμή τον συνεδριακό, γαστρονομικό, πολιτιστικό και ιαματικό τουρισμό, η Θεσσαλονίκη αξιοποιεί τη θέση της και εξελίσσεται σε έναν ολοκληρωμένο διεθνή προορισμό
17°
