Ανατολική Γερμανία: Το τείχος που δεν έπεσε ποτέ

Και όμως, ο εφιάλτης της επιστροφής των ναζιστών στην εξουσία μπορεί να ζωντανέψει αυτή την Κυριακή στη Γερμανία, έστω και σε ένα μικρό ομόσπονδο κρατίδιο όπως είναι η Σαξονία. Η προδιαγραφόμενη δημοσκοπικά νίκη του νεοφασιστικού AfD στις τοπικές εκλογές, με ανοιχτό το ενδεχόμενο ακόμα και του σχηματισμού μιας αυτοδύναμης κυβέρνησης, ξυπνάει τις πιο φρικτές αναμνήσεις του περασμένου αιώνα. Άλλωστε, όπως αποδείχτηκε και στον μεσοπόλεμο, η φωτιά δεν αργεί να εξαπλωθεί κατακαίγοντας ότι χτίστηκε στη Γερμανία και στην Ευρώπη τα τελευταία 80 χρόνια.

Η απειλή αυτή δεν εμφανίστηκε ξαφνικά, ως κεραυνός εν αιθρία, στο πολιτικό σκηνικό της Γερμανίας. Το ακροδεξιό-ξενοφοβικό AfD έχει κάνει αισθητή την παρουσία του από καιρό σε πολλά κρατίδια της Γερμανικής Ομοσπονδίας αλλά και σε εθνικό επίπεδο, διεκδικώντας να διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στην πορεία της ατμομηχανής της Ευρώπης. Οι καγκελάριοι των δεκαετιών που σφράγισαν και ακολούθησαν την «επανένωση» φαίνεται να υποβάθμισαν τον κίνδυνο με την ψευδαίσθηση ότι οι απεχθείς ιδέες που οδήγησαν τη χώρα τους σε δύο παγκόσμιους πολέμους δεν θα βρουν πλέον χώρο να ευδοκιμήσουν.

Αυτό που προξενεί την έκπληξη για πολλούς είναι ότι το ιδεολογικό ορμητήριο των νεοναζί βρίσκεται στα κρατίδια της πρώην Ανατολικής Γερμανίας, όπως η Σαξονία. Εκείνου του κομματιού της Γερμανίας δηλαδή που γαλουχήθηκε με τις ιδέες της μεγάλης αντιφασιστικής νίκης στην οποία ο ρόλος της Σοβιετικής Ένωσης υπήρξε αποφασιστικός. Το γεγονός ότι οι σημερινοί νέοι δεν έχουν αναμνήσεις από τον πόλεμο δεν είναι αρκετό για να εξηγήσει τη ρατσιστική δράση των skinheads και των διάφορων οργανωμένων ομοϊδεατών τους που στηρίζουν με φανατισμό τις πιο ακραίες και απάνθρωπες συμπεριφορές.

Τελικά η «επανένωση» αποδείχτηκε πολύ πιο δύσκολη υπόθεση από όσο την είχαν υπολογίσει οι πολιτικοί της αρχιτέκτονες. Μπορεί να μην σε πιάνει πια η ψυχή σου όταν περνάς από την Friedrichstraße στο ανατολικό κομμάτι της χώρας, όπως όταν υπήρχε το τείχος της σιωπής αλλά πάντως, όταν σβήνουν τα φώτα στην Alexander platz η «ανατολική» κοινωνία της Γερμανίας εξακολουθεί να βυθίζεται στο σκοτάδι. Πολύ περισσότερο που σήμερα η γερμανική κοινωνία δοκιμάζεται και συνολικά. Ας μην ξεχνάμε ότι οι συνθήκες της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης είναι αυτές που έστρωσαν το δρόμο στον φασισμό ο οποίος τρέφεται από τη φτώχεια και την εξαθλίωση.

Το σύνθημα «Εμείς είμαστε ο λαός» που φώναζαν οι διαδηλωτές πανηγυρίζοντας για το γκρέμισμα του τείχους και απαιτώντας ελευθερία και δημοκρατία, επαναλαμβάνεται τώρα από τα χείλη των οπαδών του AfD στο όνομα του φυλετικού μίσους και της επίθεσης κατά των αξιών του φιλελευθερισμού. Είναι η συμβολική απόδειξη της αποτυχίας του εγχειρήματος της επανένωσης της χώρας που στηρίχτηκε, αποκλειστικά σχεδόν, στην επικοινωνιακή προβολή του πολιτικού θριάμβου της Δύσης αφήνοντας σε δεύτερη μοίρα τις τύχες των ανθρώπων της άλλης πλευράς που τώρα γίνονται εύκολη λεία στη νεοναζιστική προπαγάνδα.

Επισκεπτόμενος κανείς το Βερολίνο έχει την ευκαιρία να δει κομμάτια του τείχους που θυμίζουν σε όσους έζησαν αλλά, κυρίως, σε όσους δεν έζησαν τα χρόνια που η πόλη -και η ανθρωπότητα- χωριζόταν σε δύο πλευρές. Ακολουθώντας τα χνάρια του -βοηθούν σε αυτό τα μεταλλικά στοιχεία που ακολουθούν τη διαδρομή του- φέρνεις στο νου τις ανθρώπινες τραγωδίες που βίωσαν οι αποκλεισθέντες, με αποκορύφωμα τις δολοφονίες χιλιάδων ανθρώπων που προσπάθησαν να δραπετεύσουν από τον ανατολικό τομέα. Σήμερα, στον ίδιο αυτό τομέα, η πλειοψηφία των πολιτών γοητεύεται από τις ιδέες των εχθρών της ελευθερίας.

Σχετικό Άρθρο

Κοσμος Explainer | Γερμανία: Τι θα σήμαινε για τον καγκελάριο Μερτς μια νίκη του AfD στο κρατίδιο της Σαξονίας-Άνχαλτ

Newsroom 03.09.2026, 14:15

Ωστόσο, το πρόβλημα της Γερμανίας δεν είναι το πρώτο ούτε το μοναδικό στην Ευρώπη. Η Ακροδεξιά κερδίζει συνεχώς θέσεις απειλώντας να διαδραματίσει ηγετικό ή, έστω, ρυθμιστικό ρόλο σε διάφορες χώρες και να εμποδίσει την πορεία προς την ευρωπαϊκή ενοποίηση. Ο παγκόσμιος αναθεωρητισμός και αυταρχισμός αντεπιτίθενται με τη συνδρομή και του αλλοπρόσαλλου λαϊκιστή Ντόναλντ Τραμπ. Η Σοβιετική Ένωση του Πούτιν συνεχίζει τις επεμβάσεις της. Βουδαπέστη-Πράγα τότε, Γεωργία-Ουκρανία σήμερα. Το ερώτημα προβάλλει τον τελευταίο καιρό ολοένα και πιο αμείλικτο. Μήπως δεν γκρεμίστηκε ποτέ το τείχος του αίσχους;