Πέθανε στα 97 η Μαίρη Τσιγκού Μένζελ, η ξεχασμένη πρωτοπόρος του Λος Άλαμος
Η Μαίρη Τσιγκού Μένζελ, η ελληνικής καταγωγής μαθηματικός και προγραμματίστρια που διαδραμάτισε καθοριστικό ρόλο σε ένα από τα σημαντικότερα υπολογιστικά πειράματα του 20ού αιώνα, πέθανε στις 27 Αυγούστου σε ηλικία 97 ετών, στο σπίτι της στο Λος Άλαμος.
Η εργασία της βοήθησε να ανοίξει ο δρόμος για τη θεωρία του χάους και τη μη γραμμική δυναμική. Για περισσότερο από μισό αιώνα, όμως, η συμβολή της περιοριζόταν σε μια υποσημείωση.
Η Τσιγκού προσλήφθηκε το 1952 ως προγραμματίστρια στο Εθνικό Εργαστήριο του Λος Άλαμος, τον τόπο όπου είχε αναπτυχθεί η ατομική βόμβα. Η πρώτη αποστολή της ήταν να κάνει έναν υπολογιστή να υπολογίσει το ημίτονο μιας γωνίας – μια απλή πράξη για έναν μαθηματικό, αλλά εξαιρετικά απαιτητική για τις μηχανές της εποχής.
Έπρεπε να μεταφράσει το πρόβλημα στη γλώσσα μιας διάτρητης χάρτινης ταινίας. Αφού έλεγξε επανειλημμένα τον κώδικα, πέρασε την ταινία στο μηχάνημα και το πρόγραμμα λειτούργησε με την πρώτη.
«Ήταν η πρώτη και η τελευταία φορά που ένα πρόβλημα λειτούργησε αμέσως», είχε πει χρόνια αργότερα.
Σύντομα εντάχθηκε στην ομάδα του MANIAC, ενός πρώιμου υπολογιστή με πλάτος περίπου 2,5 μέτρα και βάρος σχεδόν έναν τόνο. Το μηχάνημα πραγματοποιούσε περίπου 10.000 υπολογισμούς το δευτερόλεπτο – λιγότερους από ένα σύγχρονο τσιπ οικιακής συσκευής, αλλά αρκετούς για να ολοκληρώνει προσομοιώσεις που με το χέρι θα απαιτούσαν μήνες ή χρόνια.
Οι προγραμματιστές έπρεπε να γνωρίζουν το MANIAC μέχρι το επίπεδο των ηλεκτρονικών κυκλωμάτων του. Μπορούσαν ακόμη και να αντιληφθούν από τον ήχο του εάν είχε σταματήσει να λειτουργεί σωστά.
Στα μέσα της δεκαετίας του 1950, η Τσιγκού συνεργάστηκε με τους Ενρίκο Φέρμι, Τζον Πάστα και Στάνισλαβ Ούλαμ σε μια προσομοίωση ενός συστήματος από βάρη και ελατήρια. Οι επιστήμονες περίμεναν ότι μια μικρή μεταβολή στον τρόπο κίνησης των ελατηρίων θα οδηγούσε το σύστημα σε τυχαία και χαοτική συμπεριφορά.
Όταν, όμως, η Τσιγκού πέρασε τις εξισώσεις στον MANIAC και εκτέλεσε τους υπολογισμούς, εμφανίστηκε κάτι απρόσμενο: τα προσομοιωμένα ελατήρια έμοιαζαν να «θυμούνται» την αρχική τους κατάσταση και επέστρεφαν στο πρώτο μοτίβο κίνησης. Μέσα στο χάος εμφανιζόταν τάξη.
Το πείραμα βοήθησε τους φυσικούς να κατανοήσουν ότι συστήματα που φαίνονται τυχαία μπορεί να κρύβουν επαναλαμβανόμενα μοτίβα. Οι ιδέες αυτές συνέβαλαν στην ανάπτυξη της θεωρίας του χάους και της μη γραμμικής δυναμικής, πεδίων που χρησιμοποιούνται σήμερα στη μελέτη σεισμών, χρηματιστηριακών αγορών, δικτύων και καρδιακών παλμών.
Το πείραμα αποτέλεσε επίσης ένα από τα πρώτα παραδείγματα υπολογιστικής Φυσικής: της χρήσης του υπολογιστή ως τρίτου επιστημονικού εργαλείου, δίπλα στη θεωρία και στο εργαστηριακό πείραμα.
Όταν τα αποτελέσματα παρουσιάστηκαν το 1955, η συμβολή της Τσιγκού αναφέρθηκε μόνο σε μια υποσημείωση, όπου την ευχαριστούσαν για την «αποτελεσματική κωδικοποίηση» και την εκτέλεση των υπολογισμών. Για δεκαετίες, το πρόβλημα ήταν γνωστό ως FPU, από τα επώνυμα των Φέρμι, Πάστα και Ούλαμ.
Το όνομά της προστέθηκε μόλις μετά τη δημοσίευση μελέτης του Γάλλου φυσικού Τιερί Ντοξουά το 2008, ο οποίος ζήτησε να αναγνωριστεί επισήμως η εργασία της. Έκτοτε, το πείραμα αναφέρεται συχνά ως πρόβλημα FPUT, με το γράμμα «Τ» να αντιπροσωπεύει την Τσιγκού.
Η ίδια έλεγε ότι δεν ένιωθε αδικημένη. Εργαζόταν δίπλα σε γίγαντες των Μαθηματικών και της Φυσικής και θεωρούσε τον εαυτό της «απλώς μια προγραμματίστρια».
Η Μαίρη Τόμας Τσιγκού γεννήθηκε στις 14 Οκτωβρίου 1928 στο Μιλγουόκι. Οι γονείς της ήταν φτωχοί Έλληνες μετανάστες από τη Βουλγαρία και στο σπίτι η οικογένεια μιλούσε ελληνικά. Σπούδασε Μαθηματικά στο Πανεπιστήμιο του Ουισκόνσιν, με αρχικό στόχο να γίνει εκπαιδευτικός.
Στο Λος Άλαμος βρέθηκε σε μια εποχή κατά την οποία οι γυναίκες προσλαμβάνονταν ως «ανθρώπινοι υπολογιστές» για να εκτελούν περίπλοκους υπολογισμούς με το χέρι. Πληρώνονταν λιγότερο από τους άνδρες και συνήθως περιορίζονταν στις πιο μονότονες εργασίες.
«Ως γυναίκες περίμεναν από εμάς να είμαστε δεύτερης κατηγορίας», είχε πει. «Οι άνδρες έπαιρναν πάντοτε τα πιο ενδιαφέροντα προβλήματα και οι γυναίκες αναλαμβάναμε τις καθημερινές δουλειές, όπως να κρατάμε το μηχάνημα σε λειτουργία».
Η Τσιγκού συνέχισε να εργάζεται σε επόμενες γενιές υπερυπολογιστών και σε προγράμματα προσομοιώσεων για την ανίχνευση πυρηνικών κεφαλών σε πυραύλους. Συνταξιοδοτήθηκε το 1991.
Άφησε πίσω της δύο κόρες, την Αν και την Κάρολ Μένζελ, οκτώ εγγόνια και τρία δισέγγονα. Ο σύζυγός της, Τζόζεφ Μένζελ, είχε πεθάνει το 2022.
17°
