«Βιώματα Σκύλων»: Ο Δήμος Λόλας (σκηνοθεσία) και ο Μηνάς Ι. Αλβέρτης (συγγραφή) μιλούν στην ATHENS VOICE για μια παράσταση πάνω στην απώλεια, τη γραφή και την αδυναμία να ζήσεις το παρόν
Ο Γεράσιμος επιστρέφει σπίτι μετά την κηδεία της μητέρας του και κάθεται να διορθώσει τον επικήδειο που κάποιος άλλος εκφώνησε. Είναι συγγραφέας, ή τουλάχιστον υπήρξε κάποτε. Εδώ και χρόνια δεν γράφει τίποτα. Μέσα στην προσπάθεια να βρει τις σωστές λέξεις για τη μητέρα του, αναβιώνει στιγμές της ζωής του και αφηγείται ξανά εκείνη των γονιών του: έναν καφέ με τη μητέρα του, την αγάπη του πατέρα του για τη λογοτεχνία, άβολες σιωπές μπροστά στην τηλεόραση, έναν χαζοχαρούμενο σκύλο και την κουτσή Μαρία.
«Είναι ένας άνθρωπος που κοιτάει το παρελθόν και κάνει κάτι σαν αρχαιολογική ανασκαφή», μου λένε τα παιδιά.
Ο Γεράσιμος είναι γιος ενός μεγάλου συγγραφέα, αλλά δεν κληρονόμησε το χάρισμά του με τις λέξεις, σύμφωνα τουλάχιστον με τον ίδιο. Κουβαλά διαρκώς την ανάγκη να αποδείξει την αξία του: μέσα από τη σκέψη, τη γραφή, τη διανόηση, την ανάγκη να καταλάβει και να ερμηνεύσει τα πάντα. Ταυτόχρονα, τον ακολουθεί συνεχώς η αίσθηση ότι τελικά δεν έγινε αυτό που φανταζόταν. Εκτιμά πως εκείνος «θα τα έλεγε καλύτερα», ακόμα κι όταν ακούει μια γειτόνισσα να θρηνεί τη μάνα του.
Συζητήσαμε πολύ αυτή τη φράση με τον σκηνοθέτη της παράστασης, Δήμο Λόλα, και τον συγγραφέα του διηγήματος, Μηνά Ι. Αλβέρτη. Άλλοτε σαν αστείο, άλλοτε ως εμμονή, άλλοτε σαν εξαιρετικό μότο για μια δυστυχισμένη ζωή. Σιγά σιγά γίνεται όλο και πιο καθαρό ότι ο Γεράσιμος δεν «διορθώνει» απλώς έναν επικήδειο· διορθώνει τον τρόπο με τον οποίο αφηγείται τη ζωή του στον εαυτό του.
«Δεν χρειάζεται να καταλάβεις τα πάντα για να λειτουργήσει κάτι πάνω σου», μου λέει ο Δήμος σε μια ευρύτερη συζήτηση για το τι κάνει μια παράσταση «καλή», κι αισθάνομαι τη σημασία αυτής της φράσης για τον πρωταγωνιστή. Η στιγμή που βιώνει κάτι ουσιαστικό παρέρχεται αθόρυβα, αλλά δεν χάνεται.
Μηνάς Αλβέρτης
Ο Μηνάς Ι. Αλβέρτης γεννήθηκε στην Αθήνα (1996). Ποιήματα και διηγήματά του έχουν διακριθεί σε λογοτεχνικούς διαγωνισμούς και εκδοθεί σε ηλεκτρονικά περιοδικά λογοτεχνίας (fractal, culturebook, χάρτης). Η πρώτη του ποιητική συλλογή, «Το Μέσο Διάστημα» (Ιωλκός, 2024), ήταν στη βραχεία λίστα πρωτοεμφανιζόμενου ποιητή για το βραβείο «Γιάννη Βαρβέρη» της Εταιρείας Συγγραφέων. Περιγράφει τον πυρήνα της ιστορίας πολύ απλά:
Και πράγματι, τα Βιώματα Σκύλων επιστρέφουν συνεχώς σε μικρές καθημερινές στιγμές. Ένα τραπέζι κουζίνας περιμένει τον ελληνικό. Ένας ενοχλητικά εκστατικός σκύλος σε έναν παραμελημένο κήπο. Ένας καφές με τη μαμά. Μια κουβέντα πνίγεται στον θόρυβο μιας τηλεοπτικής εκπομπής χωρίς ουσία. Μέσα από αυτές τις εικόνες σχηματίζεται το τοπίο του έργου: ένας άνθρωπος που προσπαθεί να ζήσει μέσα από ιδέες, σκέψεις και προσδοκίες, ενώ η ζωή συμβαίνει κάπου πιο χαμηλά, πιο απλά, σχεδόν αθόρυβα.
«Μόνο αργότερα καταλαβαίνει τι ήταν εκείνη η μέρα», μου λέει ο σκηνοθέτης Δήμος Λόλας, αναφερόμενος σε μία από τις πρώτες σκηνές της παράστασης.
Σε κάποιο σημείο της συζήτησης, ο Δήμος Λόλας μιλά για τον Γεράσιμο σαν έναν άνθρωπο που «δεν μπορεί να σταματήσει να φτιάχνει οικοδομήματα». Η σκέψη, η ανάλυση, η απόδραση στη φαντασία δεν φαίνονται τόσο παράλογες όταν βλέπεις πόσο ανυπόφορα άβολο είναι ένα απόγευμα με τη μητέρα του. Τον βλέπεις στον καναπέ και λες: «Αυτή η γουλιά είχε καθόλου καφέ ή καταπίνει απλά τα λόγια του;»
Ο Δημήτρης Κουλουμπής ενσαρκώνει τον Γεράσιμο. Μου λέει πως κάνουμε «ένα ταξίδι στις πιο μύχιες σκέψεις ενός παραπλανημένου, από τον ίδιο του τον εαυτό, ανθρώπου. Μια ευκαιρία να κοιταχτεί στον καθρέφτη και να αντιμετωπίσει με ειλικρίνεια τον εαυτό του. Ίσως είναι καλό για μας τους υπόλοιπους να μην περιμένουμε να έρθει ουρανοκατέβατη η αφορμή. Ίσως πρέπει να στριμώξουμε τον εαυτό μας, ακόμα κι αν δεν είναι ευχάριστο».
Σε άλλο σημείο της συζήτησης, μου μιλούν και οι δύο για αυτή τη συνθήκη σχεδόν σαν μια μόνιμη αναβολή:
«Σαν να περιμένεις συνεχώς να ξεκινήσει επιτέλους η ζωή σου».
Στα Βιώματα Σκύλων αυτή η αναμονή υπάρχει παντού. Στον τρόπο που ο Γεράσιμος σκέφτεται τη γραφή, στον τρόπο που μιλά για τον εαυτό του, αλλά και στον τρόπο που απομακρύνεται από τους άλλους ανθρώπους χωρίς να το καταλαβαίνει. Ταυτόχρονα όμως, η παράσταση δεν αντιμετωπίζει τη δημιουργία ή τη φιλοδοξία ως ματαιοδοξία. Στη συζήτησή μας, οι δημιουργοί επιστρέφουν πολλές φορές στη σημασία της τέχνης και στην ανάγκη να φτιάξεις κάτι, να αφήσεις πίσω σου κάποιας μορφής παρακαταθήκη. Ο Μηνάς όμως εστιάζει μάλλον σε κάτι πιο στιγμιαίο.
«Το μόνο που μένει είναι μια καλή στιγμή δημιουργίας. Και μετά θες να ξαναγυρίσεις, να την ξαναζήσεις».
Η φράση ακούγεται σχεδόν αντιφατική μέσα στο ίδιο το έργο. Η ανάγκη για «υψηλή» καλλιτεχνική δημιουργία κι η ανάγκη για απλή επαφή με τους άλλους συναντιούνται ξανά και ξανά. Η φιλολογική άσκηση του Γεράσιμου, που ξεκινά από ένα επιφανειακό αίσθημα αλαζονείας και απέχθειας, τον οδηγεί σε μια βαθύτερη αλλά και πολύ πιο απλή πραγματικότητα.
Η Άρτεμις Λεπτοκαροπούλου ερμηνεύει τον ρόλο της μητέρας του Γεράσιμου. Θυμάται ότι, όταν άκουσε πρώτη φορά τον τίτλο της παράστασης, φαντάστηκε: «Ένα απόκοσμο περιβάλλον όπου οι άνθρωποι θα μιμούνται τις συνήθειες των σκύλων». Μετά το πέρας της παράστασης, αναρωτιέμαι αν αυτό θα ήταν και τόσο άσχημο. Περιγράφει τον Γεράσιμο ως «έναν άνθρωπο που αγαπάει να μισεί ό,τι του θυμίζει πως κάποτε μπορούσε να πιστεύει».
Ο ίδιος ο σκηνοθέτης, Δήμος Λόλας, τονίζει ότι ολόκληρο το θεατρικό έργο διαδραματίζεται στο μυαλό του ήρωα: «Είμαστε στο κεφάλι του Γεράσιμου. Δεν βλέπεις ποτέ έναν άνθρωπο να μιλάει. Είναι όλα γραπτά. Είναι όλα οικοδομήματα». Η ίδια αίσθηση υπάρχει και στη σκηνογραφία. Τα λευκά «τούβλα» που μετακινούνται συνεχώς πάνω στη σκηνή δημιουργούν έναν χώρο που μοιάζει άλλοτε με σπίτι, άλλοτε με γραφείο, άλλοτε με βράχους μες στο νερό. Όλα ανακατασκευάζονται χωρίς σταματημό, υπενθυμίζοντας συνέχεια την άβολη παρουσία του «μη πραγματικού».
Ο Δήμος κι ο Μηνάς μιλούν ανοιχτά και για τη διαδικασία παραγωγής της παράστασης. Για πρόβες που άλλαζαν συνεχώς το υλικό, για σκηνές που προέκυψαν μέσα από αυτοσχεδιασμούς και δοκιμές στον χώρο, για μια ομάδα που έφτιαξε σταδιακά έναν κοινό τρόπο δουλειάς. Μου περιγράφουν πώς και οι ίδιοι ανακάλυψαν τι «λένε», στρώση-στρώση, μέχρι και την τελευταία στιγμή.
Σε άλλο σημείο της συζήτησης, ο Δήμος περιγράφει την παράσταση σαν «ένα σύστημα», όπου «κάθε νέα αποκάλυψη είναι μια μικρή άγκυρα». Άγκυρα νοήματος, ερμηνεύω εγώ. «Ένας μηχανικός κι ένας μαθηματικός έφτιαξαν ένα θεατρικό έργο», μου λέει, διαλευκαίνοντας ίσως τον τρόπο με τον οποίο αντιλήφθηκε τη δομή του κειμένου. Μια παρόμοια αίσθηση είχα κι εγώ. Όταν βγήκα από το θέατρο και συνάντησα τον Μηνά, θυμάμαι να του περιγράφω ότι το έργο συνεχώς επαναλαμβάνεται, αισθάνθηκα, χωρίς να λέει τα ίδια πράγματα. Εικόνες, φράσεις και κινήσεις επιστρέφουν συνεχώς, αλλά χτίζουν κάτι νέο. Η αφήγηση εξετάζει κάτι το μικροσκοπικό, σε μια σχεδόν συμπαντική κλίμακα.
Αυτό ήταν ίσως και το πιο συγκινητικό για μένα, στα «Βιώματα Σκύλων»: ο βαθύς και γεμάτος συναίσθημα στοχασμός για τα πιο κοινά βιώματα. Το έργο διαστέλλει τον χρόνο μιας μικροσκοπικής, φαινομενικά ασήμαντης στιγμής, για να φωτίσει μέσα της έναν ολόκληρο κόσμο. Σε ένα κομβικό σημείο της αφήγησης περιγράφεται η εξής φανταστική εικόνα: «μάζεψα ό,τι μπόρεσε να ξεπηδήσει, σαν ένας φακός εστίασης σε σχήμα ανθρώπου, και το κατηύθυνα πάνω στη μαμά μου, το πιο άτυχο μυρμήγκι της αποικίας σε σχήμα ανθρώπου». Τα «Βιώματα Σκύλων» είναι για μένα ένας τέτοιος μεγεθυντικός φακός. Κάποιος μελετά με αγάπη τις πιο ευκαταφρόνητες στιγμές της ζωής μου.
Τα «Βιώματα Σκύλων» παρουσιάζονται στο K4 στο Κουκάκι, έναν μικρό δημιουργικό χώρο που λειτουργεί ταυτόχρονα σαν θέατρο, χώρος προβών και χώρος καλλιτεχνικών δράσεων. Το διήγημα όπου βασίστηκε η παράσταση αποτελεί μέρος μίας συλλογής διηγημάτων που αναμένεται να ολοκληρωθεί μέχρι το τέλος του 2026. Αν και αυτοτελείς ιστορίες, όλες προσεγγίζουν από διαφορετικές οπτικές τον χρόνο ως άλυτο πρόβλημα. Αποσπάσματα και σχετικά νέα θα ανακοινώνονται στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης (https://www.instagram.com/minasalvertis, https://minasialvertis.wordpress.com).
Ο Δήμος κι ο Μηνάς ήδη συνεργάζονται στη δημιουργία μιας νέας παράστασης με τίτλο «Η Συγκίνηση των Τυμβωρύχων», μέρος της ίδιας λογοτεχνικής συλλογής. Η «Συγκίνηση των Τυμβωρύχων» αφορά την επετειακή συγκέντρωση των μαθητών ενός λυκειακού τμήματος δύο δεκαετίες μετά την αποφοίτησή τους: «Ο Κώστας και η Δανάη, ζευγάρι μέχρι και το τέλος του σχολείου, συναντιούνται για πρώτη φορά μετά από χρόνια σε αυτή τη συγκέντρωση, έχοντας πλέον ο καθένας την οικογένειά του. Η επανεμφάνιση του παρελθόντος στολίζει την απλή γιορτή με όλο το μεγαλείο ενός πολιτισμού που πεθαίνει.»
Info
«Βιώματα Σκύλων»
25 Απριλίου – 30 Μάϊου για κάθε Σάββατο στις 21:00, K4 - Βεΐκου 28, Κουκάκι
17°
