Τουραντό: Μια παιγνιώδης, ευχάριστη, υψηλής αισθητικής παράσταση

Ο Βενετσιάνος Κάρλο Γκότσι (1720-1806) υπήρξε ένας σημαντικός θεατρικός συγγραφέας, ανταγωνιστής και σε συνεχή διαμάχη με τον Κάρλο Γκολντόνι, καθώς υπήρξε φανατικός υπέρμαχος της Commedia dell’arte και των αυτοσχεδιασμών με μάσκες, κάτι που ο Γκολντόνι έτεινε να εγκαταλείψει. Ωστόσο, και ο ίδιος, αργότερα, θα επιδοθεί στη συγγραφή έμμετρων έργων, αφήνοντας έτσι λιγότερα περιθώρια για τους αυτοσχεδιασμούς των ηθοποιών του.

Μεταξύ των έμμετρων αυτών έργων του συγκαταλέγεται και η περίφημη «Τουραντό» (1762), η οποία αργότερα θα εμπνεύσει πολλούς συγγραφείς, από τον Σίλερ ως τον Μπρεχτ, αλλά και η ιστορία της, με τις ανάλογες παραλλαγές, θα γίνει διάσημη με την ομώνυμη όπερα του Πουτσίνι.

Η «Τουραντό» είναι εμπνευσμένη από έναν περσικό μύθο που ο Γάλλος συλλέκτης ανατολικών μύθων François Pétis de la Croix συμπεριέλαβε στη συλλογή του «Χίλιες και μία ημέρες» (γύρω στο 1710), αν και μια παραλλαγή του συναντάται και στην 845η νύχτα του «Χίλιες και μία νύχτες». Πρόκειται για την ιστορία μιας πανέμορφης πριγκίπισσας, κόρης του αυτοκράτορα της Κίνας Αλτούμ, η οποία μισεί τους άντρες, λόγω της κακοποίησης που υπέστη κάποτε μια προγονός της. Στις πιέσεις του πατέρα της να παντρευτεί, εφευρίσκει ένα τέχνασμα: θα παντρευτεί εκείνον τον πρίγκιπα που θα απαντήσει σωστά σε τρεις ερωτήσεις της, αλλιώς θα αποκεφαλιστεί. Ουδείς το καταφέρνει και η σκληρότητά της οδηγεί σε θάνατο πολλούς πρίγκιπες.

Ο πρίγκιπας Καλάφ, γιος του έκπτωτου Τα(ρ)τάρου βασιλιά Τιμούρ, φτάνει κρυφά στο Πεκίνο, όπου συναντά τον χαμένο αρχιθαλαμηπόλο του Μπαράκ, ο οποίος, κρύβοντας την ταυτότητά του και με το όνομα Χασάν, έχει παντρευτεί τη Σκιρινά, μητέρα της Ζελιμά, σκλάβας της Τουραντό. Μια δεύτερη σκλάβα της Τουραντό είναι η Αντελμά, πριγκίπισσα των Τατάρων, ερωτευμένη με τον Καλάφ, η οποία, όταν θα τον αναγνωρίσει, θα επινοήσει τεχνάσματα για τον κερδίσει. Στο μεταξύ, με την ταυτότητά του κρυφή, ο Καλάφ αντικρίζει την Τουραντό, την ερωτεύεται και, παρά τις αντιρρήσεις του Χασάν, δηλώνει υποψήφιος μνηστήρας της, που θα υποβληθεί στη δοκιμασία της πριγκίπισσας. Ο αυτοκράτορας πατέρας της τον συμπαθεί και μαζί με τους αξιωματούχους του, Πανταλόνε και Μπριγκέλα, προσπαθεί να τον αποτρέψει. Ωστόσο, ο Καλάφ επιμένει, ενώ στο μεταξύ θα πληροφορηθεί ότι και ο κατατρεγμένος πατέρας του βρίσκεται στο Πεκίνο, γεγονός που αργότερα θα εκμεταλλευτεί η σκληρή πριγκίπισσα προκειμένου να μάθει την πραγματική του ταυτότητα, υποβοηθούμενη και από τον αρχιευνούχο της, τον Τρουφαλντίνο.

Το παραμυθόδραμα του Γκότσι, ένα μείγμα chinoiserie και Commedia dell’arte, θα δώσει την ευκαιρία στον Στάθη Λιβαθινό να σκηνοθετήσει το έργο απολαυστικά, με επιτυχημένη μείξη στοιχείων από τους δύο πολιτισμούς, χωρίς ωστόσο να προσπαθεί να μιμηθεί κανέναν από τους δύο. Έχοντας στα χέρια του τη διασκευή του έργου σε υπέροχη έμμετρη απόδοση του Στρατή Πασχάλη, προχωρά ο ίδιος στη δραματουργική επεξεργασία και μετατρέπει τη σκηνή σε έναν μαγικό τόπο παραμυθιού.

Η Ελένη Μανωλοπούλου δημιουργεί εντός του μικρού σκηνικού χώρου όλα τα στοιχεία εκείνα που μεταφορικά ή μετωνυμικά παραπέμπουν στον κινεζικό τόπο. Ένας κόκκινος διάδρομος σε σχήμα Π, όπου κυρίως κινούνται οι ηθοποιοί, χωρίζει τη σκηνή από την σε αντίστοιχο σχήμα πλατεία. Το κέντρο της κατασκευής, ως εικαστική κινεζική αναφορά, καλύπτεται από μια υποτιθέμενη λίμνη με νούφαρα, ενώ στο βάθος αχνοφαίνονται, βυθισμένες στο γαλάζιο ημίφως, οι χαρακτηριστικές κορυφές βουνών, που ανάμεσά τους κρύβουν επιτήδεια τον επί σκηνής μουσικό της παράστασης Μιχάλη Κωτσογιάννη.

Αν στη μια άκρη της σκηνής ένας πάσσαλος με κρανία αποτυχόντων να απαντήσουν στα ερωτήματα της Τουραντό πριγκίπων υπενθυμίζει τη σκληρότητά της, εκείνο που δεσπόζει στην άλλη άκρη του κόκκινου διαδρόμου, με δυνατότητα να εφάπτεται σε αυτόν, είναι ένα μεγάλο γυάλινο κλουβί, που μέσα του, ήδη με την άφιξη των θεατών, κινείται ή κάθεται μια ολόλευκη αέρινη μορφή, προσωποποίηση της αγνότητας, που δεν είναι άλλη από την Τουραντό. Ντυμένη με λευκό διάφανο φόρεμα, φέρει επίσης ολόλευκο μακιγιάζ σε όλο το πρόσωπο, που φτάνει ως τη μέση των μαλλιών της, δίνοντάς της εικόνα εξωτικής όσο και δυσοίωνης ομορφιάς.

Η δουλειά της Ελένης Μανωλοπούλου είναι αξιοπρόσεκτη και στα κοστούμια όλων των προσώπων, τόσο σ’ εκείνα που παραπέμπουν σε κινεζικά όσο και στα διαφοροποιημένα των Τατάρων, αλλά κι εκείνα των αξιωματούχων Πανταλόνε και Μπριγκέλα, τα οποία εμφανώς παραπέμπουν στην ιταλική Commedia. Ένας ευχάριστος όσο και απόλυτα επιτυχημένος στις άμεσες ή έμμεσες αναφορές του ενδυματολογικός διαπολιτισμικός διάλογος.

Οι φωτισμοί του Αλέκου Αναστασίου παίζουν σημαντικό ρόλο στην ανάδειξη του σκηνικού, δημιουργώντας σε έναν μικρό χώρο διαβαθμίσεις προοπτικής αλλά και ανάδειξης προσώπων και δράσεων. Η μουσική του Μιχάλη Κωτσογιάννη συνοδεύει με υβριδικούς πολιτισμικούς ήχους όλη την παράσταση αλλά και τα τραγούδια που ερμηνεύουν οι ηθοποιοί.

Η Πολυξένη Παπακωνσταντίνου δημιουργεί την αμφίσημη περσόνα της ανηλεούς, πανέμορφης Τουραντό με πειθώ, καθώς συνδυάζει το αέρινο της παρουσίας της με τον αποφασιστικό, καθαρό λόγο της και το διφορούμενο αφοπλιστικό χαμόγελό της. Ο ερωτευμένος Καλάφ ερμηνεύεται από τον πολλά υποσχόμενο, δυναμικό και ευέλικτο στην κίνηση νεαρό Βασίλη Ζαφειρόπουλο, ενώ ο σύντροφός του Χασάν από τον πληθωρικό Φοίβο Μαρκιανό. Η Ειρήνη Λαφαζάνη υποδύεται την πιστή σκλάβα της Τουραντό, Ζελιμά, με αρμονία κίνησης, ενώ τον ευτράπελο τόνο δίνει η πληθωρική Μαρία Σαββίδου, τόσο ως μητέρα της όσο και ως πανούργος Τρουφαλντίνο, ακυρώνοντας τη θεατρική σύμβαση, καθώς αλλάζει ρόλο επί σκηνής, κάνοντας το σχετικό σχόλιο.

Η Βαλέρια Δημητριάδου, ως η ερωτευμένη με τον Καλάφ πριγκίπισσα και νυν σκλάβα της Τουραντό Αντελμά, πέρα από τη συνολική της ωραία παρουσία διαθέτει και πολύ ωραία φωνή στα τραγούδια, ειδικά συνδυαζόμενη με το δίδυμο Πανταλόνε και Μπριγκέλα, με τις εξαιρετικές φωνές των Άρη Τρουπάκη και Βασίλη Ανδρέου, οι οποίοι παραπέμπουν με απολαυστικό τρόπο στις τεχνικές της Commedia dell’arte, δημιουργώντας πικάντικες νότες στην πορεία της ιστορίας.

Πρόκειται για ένα άριστα δουλεμένο σύνολο ηθοποιών, στην κορυφή των οποίων στέκεται η μαγική ερμηνεία του Νίκου Καρδώνη ως αυτοκράτορα της Κίνας Αλτούμ, πατέρα της Τουραντό (αλλά και στον ρόλο του έκπτωτου κατατρεγμένου Τατάρου βασιλιά Τιμούρ, πατέρα του Καλάφ). Ο Καρδώνης δίνει ένα ακόμη προσωπικό ερμηνευτικό ρεσιτάλ, καθώς πίσω από την κινεζική του αμφίεση, που τον κάνει σχεδόν αγνώριστο, αναπτύσσει όλη την άψογη τεχνική του, κωμική όσο και δραματική, με τις στάσεις του σώματος, τις επιτηδευμένες κινήσεις, την ένρινη εκφορά του λόγου του.

Ο Στάθης Λιβαθινός πήρε τον αυθεντικό μύθο του Γκότσι και, με τη βοήθεια του σημαντικού ρόλου που έπαιξε η καίρια έμμετρη μετάφραση του Στρατή Πασχάλη, δημιουργεί, σε συνέργεια με τους λοιπούς παλαιότερους και νέους συνεργάτες του, μια παιγνιώδη, ευχάριστη, υψηλής αισθητικής παράσταση.