Ραφίκα Σαουίς: Αυτό που με απασχολεί πιο πολύ είναι η έννοια του ανήκειν

Η Ραφίκα Σαουίς, βραβευμένη το 2018 με το βραβείο Ίψεν για την καλύτερη δραματουργία και σκηνοθεσία, έχει αποδείξει την αξία της ως καλλιτέχνης με διεθνή αναγνώριση. Με 15 χρόνια πορείας και σημαντικές συνεργασίες στο βιογραφικό της, έχει αναλάβει τα τελευταία τρία χρόνια τη θέση της καλλιτεχνικής διευθύντριας του Μικρού Γκλόρια, ενός θεάτρου που, χάρη στις επιλογές και την καλλιτεχνική της ηγεσία, έχει ξαναγεννηθεί. Ως ηθοποιό, πέρα από τον «Αγαμέμνονα», θα τη βρούμε σε μια διεθνή γερμανική σειρά, όπου υποδύεται μια Ιρακινή κατάσκοπο, μιλώντας αραβικά. Η σειρά –που προβλήθηκε με επιτυχία στο φεστιβάλ της Κολονίας– θα είναι διαθέσιμη τον Απρίλιο στην  πλατφόρμα Mediathek των ZDF και ARD.

Μιλήσαμε μαζί της και μοιράστηκε μαζί μας το όραμά της για το Μικρό Γκλόρια, τα σχέδιά της για το παρόν και το μέλλον, την αγάπη της και την ενασχόλησή της με την αρχαία τραγωδία.

Ραφίκα Σαουίς: Συνέντευξη με την ηθοποιό, σκηνοθέτρια και καλλιτεχνική διευθύντρια του Μικρού Γκλόρια

Ραφίκα, από το 2022 είστε καλλιτεχνική διευθύντρια στο Μικρό Γκλόρια. Όταν το αναλάβατε, ήταν κλειστό για κάποιο διάστημα. Ποιες ήταν οι μεγαλύτερες προκλήσεις που αντιμετωπίσατε;

Αποφάσισα να δημιουργήσω ένα σύγχρονο και εναλλασσόμενο ρεπερτόριο. Πολυπρόσωπο και πολυφωνικό. Κυρίως φρέσκο, με νέες δραματουργίες, νέες και δυνατές φωνές. Κάθε χρόνο επιλέγω τις παραστάσεις βάσει θεματικής, ώστε η μία να οδηγεί στην άλλη, σαν τα κομμάτια ενός παζλ. Προσπάθησα να δημιουργήσω έναν χώρο με ποπ ρεπερτόριο σε έναν εμπορικό δρόμο, την Ιπποκράτους, και μάλλον αυτό λειτούργησε.

Φαίνεται ότι η στρατηγική σας πέτυχε. Μέσα σε λίγα χρόνια, ένας κλειστός χώρος κατάφερε να αποκτήσει μια ταυτότητα ισχυρή, αν κρίνουμε από τα απανωτά sold out παραστάσεων όπως το «Μίξερ» ή οι «Στρακαστρούκες» αλλά και άλλες. Ποιο είναι το μυστικό της επιτυχίας σας;

Όπως είπα, στηρίχτηκα στον πλουραλισμό και στην οριζόντια διάταξη μεταξύ καλλιτεχνών, κι έτσι επιτεύχθηκε ένα hub. Η δραματουργία στην επιλογή ρεπερτορίου είναι αυτή που δημιουργεί ταυτότητα. Είναι και αυτό ένα συνολικό έργο. Το επιμελητικό έργο, που είναι η καλλιτεχνική διεύθυνση, εμπεριέχει δημιουργία και απαιτεί πολλή δουλειά! Έφερα δράσεις εξωστρέφειας, έργα από ΔΗ.ΠΕ.ΘΕ. αλλά και συμπαραγωγές θεάτρων από το εξωτερικό, όπως το «Τέρας» της Αλεξάνδρας Βουτζουράκη και η «Νέα τάξη πραγμάτων» του Ιβάν Βιριπάγιεφ, αλλά και καινοτόμες νέες παραγωγές και νέους παραγωγούς και δημιουργούς. Μπήκαν πολλά καινούργια πράγματα, και μάλιστα διακαλλιτεχνικά. Περφόρμανς, σωματικό θέατρο, πολυμεσικές παραστάσεις, μουσικό θέατρο. Πολύ σημαντικά βήματα για έναν εμπορικό δρόμο! Αλλά είχαν μάλλον όλα απήχηση στο κοινό. Δημιουργήθηκε έτσι ένα πολυσυλλογικό πρόγραμμα. Η μια παράσταση παρέσυρε την άλλη κι έτσι προκλήθηκε ο θόρυβος που αναγνωρίζετε γύρω από το Μικρό Γκλόρια.

Μου αρέσει πάρα πολύ να δημιουργείται ένα σύμπαν και ο θεατής να μπαίνει μέσα στην παράσταση, να αφαιρείται η απόσταση αλλά και να του δημιουργούνται συναισθήματα και να επηρεάζονται οι αισθήσεις του

Πώς ορίζετε το θέατρο;

Όλες οι παραστάσεις μου έχουν μέσα διακαλλιτεχνικά στοιχεία. Η εμπειρία μου στην εικαστική περφόρμανς και η έντονη σωματικότητα το προσδίδουν αυτό. Πολλές παραστάσεις μου έχουν έναν εικαστικό ή έναν πολυμεσικό χαρακτήρα. Έχει
προχωρήσει τόσο πολύ η φόρμα του θεάτρου, που ευτυχώς μπορούμε να πειραματιζόμαστε ελεύθερα μ’ αυτήν. Μου αρέσει πάρα πολύ να δημιουργείται ένα σύμπαν και ο θεατής να μπαίνει μέσα στην παράσταση βιωματικά. Να αφαιρείται η απόσταση και να ενεργοποιούνται οι αισθήσεις του.

Ποια είναι η φιλοσοφία πίσω από την παράσταση «Αγαμέμνων: ο κύκλος του αίματος» και πώς αντικατοπτρίζει τη σημερινή πραγματικότητα;

Η παράσταση ξεκίνησε το ταξίδι της από το La Mama στη Νέα Υόρκη και συνεχίζει με παραστάσεις στο Ακροπόλ, με στόχο να ταξιδέψει. Είναι μια πολυμεσική παράσταση που εξετάζει τη δομή του «Αγαμέμνονα» του Αισχύλου μέσα από την οπτική της Κλυταιμνήστρας. Η προσθήκη ηχητικών στοιχείων και πραγματικών μαρτυριών δίνει στον θεατή μια αίσθηση της τρέχουσας πραγματικότητας, αναδεικνύοντας θέματα όπως ο εγκλωβισμός και η βία. Η Κλυταιμνήστρα είναι ένας εγκλωβισμένος άνθρωπος, και η ανάγκη μου να αναμε τρηθώ με αυτό το έργο πηγάζει από τη σημασία της οντότητας της ύπαρξης.

Γιατί σχεδόν όλα σας τα έργα ως σκηνοθέτρια έχουν στον πυρήνα τους την αρχαία τραγωδία;

Αγαπώ πολύ τη φόρμα της αρχαίας τραγωδίας. Έχω σπουδάσει και Φιλολογία εκτός από υποκριτική και η πτυχιακή μου ήταν πάνω στη γλωσσολογική μετάφραση της αρχαίας τραγωδίας. Οπότε είχα την τύχη να έχω δουλέψει πολύ πάνω στην «Ορέστεια» και τις «Τρωάδες», τα κείμενα που μας έδωσαν στο πανεπιστήμιο τότε. Κείμενα που αγάπησα πολύ μέσα από την έρευνα και την κατανόηση και μου αποκάλυψαν έναν ολόκληρο κόσμο. Με ενδιαφέρει πολύ η αρχαία τραγωδία ως είδος, επειδή εμπεριέχει έντονη σωματικότητα και μουσικότητα. Επίσης δεν έχει συγκεκριμένους χαρακτήρες αλλά μιλάει για σύμβολα και έχει εννοιολογικό πλαίσιο.

Ποια θέματα σας εμπνέουν στα έργα σας και πώς αυτά συνδέονται με την εποχή μας;

Το κύριο θέμα που με απασχολεί είναι η έννοια του ανήκειν, ειδικά σε σχέση με το προσφυγικό ζήτημα. Αναρωτιέμαι πού ανήκουμε και τι σημαίνει για εμάς η έννοια σπίτι, προσωπικά, κοινωνικά, υπαρξιακά, πολιτικά. Θεωρώ ότι πρώτη γη που κατοικούμε είναι το σώμα μας, και στην ουσία είναι ένα τεράστιο ταξίδι η καταβύθιση στην ύπαρξή μας. Στην παράστασή μου χρησιμοποιώ το ποίημα «Αγαμέμνονας» του Γιάννη Ρίτσου, το οποίο αναφέρεται στην αιωνιότητα που προκύπτει από την απόλαυση των στιγμών –κάτι που λόγω των γρήγορων ρυθμών της ζωής μας έχουμε ξεχάσει.

Όπως λέει ο ποιητής, «Ούτε ένα δικό μας δευτερόλεπτο, μέσα στα τόσα μεγάλα καλοκαίρια […] Δεν αρμενίσαμε». Αυτή η σκέψη ήταν καθοριστική για τη δημιουργία και την κατανόηση του Αγαμέμνονα, για παράδειγμα. Η πάλη του ανθρώπου να ηγηθεί, που συνεπάγεται τον πόλεμο. Πόλεμο μέσα μας, έξω μας, την αλλαγή συνόρων, τις διαρκείς μετακινήσεις, τη στιγμιαία αλλαγή των δικαιωμάτων μας. Πόσα πράγματα ορίζει το εγώ; Μια ελεγεία στο παράλογο. Γι’ αυτό η απάντηση για να «αρμενίσουμε για έπαθλα πιο σημαντικά και κατακτήσεις πιο ένδοξες», όπως λέει ο μεγάλος Γιάννης Ρίτσος, είναι η στάση. Να σταθούμε «να δούμε τον ίσκιο ενός πουλιού» που φαντάζει σαν «μικρή τριήρης […] μπορεί μ’ αυτήν ν’ αρμενίζαμε»… Μεγάλο πράγμα ο χρόνος και η διαχείρισή του.