Μια αποτίμηση των Κρατικών Βραβείων Γραμμάτων 2025
Παραβρεθήκαμε στις 3 Ιουνίου, όχι χωρίς κάποιες επιφυλάξεις, στην απονομή των Κρατικών Λογοτεχνικών Βραβείωντου 2025 και των Κρατικών Βραβείων Συγγραφής Θεατρικού Έργου για το 2024, που έγινε στην Εθνική Πινακοθήκη.
Οι επιφυλάξεις είχαν να κάνουν με την αναμενόμενη επισημότητα της περίστασης την οποία οργανώνει κάθε χρόνο το Υπουργείο Πολιτισμού ως φόρο τιμής στους πλέον διακεκριμένους θεματοφύλακες του σημαντικότερου συμβολικού κεφαλαίου που διαθέτουμε ως χώρα, της ελληνικής γλώσσας. Η αίθουσα ήταν κατάμεστη –συγγραφείς, εκδότες, μεταφραστές, κριτικοί λογοτεχνίας, θεατρολόγοι– και η τελετή κράτησε σχεδόν τρεις ώρες. Πάνω από τριάντα βραβεία και διακρίσεις απονεμήθηκαν για κριτικό δοκίμιο, μυθιστόρημα, λογοτεχνικό περιοδικό, παιδικό βιβλίο, μετάφραση ξένης λογοτεχνίας στα ελληνικά κ.λπ. Παρών και ο υφυπουργός πολιτισμού.
Σε ένα τέτοιο θεσμικό πλαίσιο, λοιπόν, αναμέναμε την αντίστοιχη τυπικότητα και σοβαροφάνεια, τα ελαφρώς αγκυλωμένα λογύδρια, την κοστουμαρισμένη συγκίνηση... Εκ των υστέρων αποδείχτηκε ότι ήμασταν λίγο υπερβολικά αυστηροί. Ποιος, μπροστά σ’ ένα τέτοιο επίλεκτο ακροατήριο από ομότεχνους, δεν θέλει να κερδίσει τις εντυπώσεις λέγοντας κάτι βαθυστόχαστο, ευφυές, αξιομνημόνευτο; Ταυτόχρονα, ο καθένας θέλει να διαφυλάξει τη δημόσια εικόνα του αποφεύγοντας κάποιο αχρείαστο ρίσκο ή την γκρίνια ή την όποια απερισκεψία. Πρόκειται για μια ισορροπία που δεν είναι πάντα εύκολη ούτε αυτονόητη.
Κυρίως, ωστόσο, μπροστά σε ένα μικρόφωνο δεν διαθέτουν όλοι το ίδιο επιτελεστικό ένστικτο ή σκηνική παρουσία. Δεν είναι όλοι σε όσους παραχωρείται, έστω ολιγόλεπτα, ένα δημόσιο βήμα, performers. Αυτό έγινε ηλίου φαεινότερο όταν, μετά τη λογοτεχνία ήρθε η σειρά των βραβείων για τη θεατρική γραφή. Ο δείκτης ζωηρότητας επί σκηνής ανέβηκε κατακόρυφα και το αντίστροφο συνέβη με τη συστολή ως προς την επικοινωνία προσωπικών συναισθημάτων. Η έκφραση του εαυτού, προφανώς, ήταν αβίαστα ενσωματωμένη στον δημόσιο λόγο των ανθρώπων του θεάτρου, πράγμα ορατά καλοδεχούμενο και από τους παρευρισκόμενους.
Επιπλέον, η ζωντανή παρουσία επί σκηνής των θεατρικών συγγραφέων ενείχε ένα παραπάνω διακύβευμα από εκείνη των λογοτεχνών. Όπως σωστά επισημάνθηκε, οι πρώτοι δεν έχουν πίσω τους/μαζί τους κανέναν εκδοτικό οίκο ή αναγνωστικό κοινό. Το θεατρικό έργο γεννιέται μόνο όταν από κείμενο γίνει παράσταση, όχι πριν. Μάλιστα, προϋπόθεση για τον συγκεκριμένο διαγωνισμό ήταν να μην έχουν οι συμμετοχές κυκλοφορήσει δημόσια, ούτε ως κείμενα. Σαν αποτέλεσμα, ακόμα και μια κρατική βράβευση σε τίποτα δεν εγγυάται τα χρειαζούμενα για να επιβιώσει ένα θεατρικό, δηλαδή έναν σκηνοθέτη κι έναν παραγωγό. Κι αυτό ισχύει ειδικά όταν, όπως συμβαίνει στην Ελλάδα, τα μεγάλα κρατικά μας θέατρα, μονομερούν σταθερά υπέρ ενός κλασσικού, δοκιμασμένου ρεπερτορίου.
Με την επίγνωση, επομένως, ότι τα «παιδιά» τους είναι ακόμα στα σπάργανα και ότι χρειάζονται ακόμα πολλή φροντίδα και στήριξη για να κάνουν τα πρώτα τους βήματα, οι θεατρικοί συγγραφείς εμφανίστηκαν αντίστοιχα μάχιμοι τη βραδιά των κρατικών βραβείων. Ως όφειλαν, θα προσθέταμε.
Η ημέρα αυτή αναδεικνύει τη σημασία της συνεργασίας μεταξύ χωρών του Παγκόσμιου Νότου, της Αφρικής, της Ασίας, της Λατινικής Αμερικής και της Καραϊβικής.
20°
