Λουκάς Ιωάννου: Γιατί ένας Αθηναίος μαρμαρογλύπτης επέλεξε να ζήσει στην Πάρο;

Γεννήθηκε και μεγάλωσε στην Αθήνα, στα Κάτω Πατήσια. Όταν ήταν στην Γ' Γυμνασίου, ο καθηγητής του στα εικαστικά, διακρίνοντας την καλλιτεχνική φύση του και το ταλέντο του στο σχέδιο, του μίλησε για τη Σχολή Μαρμαρογλυπτικής στην Τήνο. Μια αναφορά που έμεινε στο πίσω μέρος του μυαλού του μικρού μαθητή. Χρόνια αργότερα, επιστρέφοντας από τη στρατιωτική θητεία του στη γενέτειρά του, ένιωσε να τον κουράζει η πολύβουη, χαοτική καθημερινότητα της μεγαλούπολης. Και τότε ανέσυρε από τη μνήμη του τα λόγια του δασκάλου του και αποφάσισε ότι είχε έρθει η στιγμή να γνωρίσει από κοντά την περίφημη σχολή και να διδαχθεί την τέχνη της γλυπτικής του μαρμάρου, ενός υλικού που, όσο το επεξεργαζόταν, τόσο περισσότερο τον γοήτευε. Σήμερα, ο Λουκάς Ιωάννου ζει με την οικογένειά του στην Πάρο, ισορροπώντας αρμονικά την αγάπη του για τη θάλασσα με αυτήν για τη γλυπτική ενός υλικού δύσκολου και απαιτητικού, καθώς, όπως λέει ο ίδιος, «το μάρμαρο δεν συγχωρεί λάθη».

— Σπούδασες στην Ανώτερη Σχολή Καλών Τεχνών Μαρμαροτεχνίας Πανόρμου Τήνου. Ποιες είναι οι αναμνήσεις σου από τις σπουδές σου;
Η αμεσότητα, η επικοινωνία και η αίσθηση οικειότητας με τους κατοίκους του χωριού. Η Πάνορμος είχε μόλις 200 κατοίκους και ένιωθες σαν να τους ήξερες χρόνια. Επίσης οι σχέσεις με τους συμφοιτητές μου και η κοινή αγάπη μας για το μάρμαρο και τη γλυπτική. Πρόκειται για αξιόλογους ανθρώπους και καλλιτέχνες με τους οποίους διατηρώ επαφή ακόμα. Και τέλος, επειδή έχω καταγωγή από την Τήνο, η δυνατότητα που είχα να γνωρίσω από κοντά τις παραδόσεις του τόπου μου.

— Εκείνη την περίοδο υπήρξαν άνθρωποι στην καθημερινότητά σου που σε επηρέασαν καλλιτεχνικά;
Ο άνθρωπος που με επηρέασε τόσο ως καλλιτέχνη όσο και ως άνθρωπο ήταν ο διευθυντής της σχολής, ο ζωγράφος και γλύπτης Ιωάννης Μανιατάκος. Ένας άνθρωπος ήρεμος, με μια ταπεινότητα που συνοψιζόταν στη φράση που συνήθιζε να μας λέει: «Είμαι άλλος ένας σαν εσάς, που απλά έτυχε να γεννηθώ λίγα χρόνια νωρίτερα από εσάς». Ήταν αυτός που με βοήθησε να αντιληφθώ την ουσία και το μεγαλείο της τέχνης της γλυπτικής.

— Όταν τελείωσες τις σπουδές σου, περιπλανήθηκες σε διάφορα μέρη της Ελλάδας ώσπου επέλεξες να εγκατασταθείς μόνιμα στην Πάρο. Δεν θεωρείς ότι μακριά από την Αθήνα είσαι απομονωμένος από τις καλλιτεχνικές εξελίξεις;
Όντως είμαι μακριά από τις καλλιτεχνικές εξελίξεις, όμως φροντίζω να επισκέπτομαι την Αθήνα συχνά – είναι μόλις 4 ώρες ταξίδι. Επίσης κρατάω επαφή με φίλους από τη σχολή και συνεργάτες από τις αναστηλώσεις. Έτσι, ενημερώνομαι για εκθέσεις και διατηρώ επαφή με τα καλλιτεχνικά δρώμενα.

— Υπάρχουν άλλοι μαρμαρογλύπτες στην Πάρο;
Νομίζω πως υπάρχουν άλλοι δύο απόφοιτοι της Σχολής της Τήνου αλλά δεν ασχολούνται με το αντικείμενο. Παρότι η Πάρος έχει ιστορία με το μάρμαρο, έχει βρεθεί αρχαίο εργαστήρι γλυπτικής στην περιοχή της Παροικιάς και κάποτε είχε το διασημότερο μάρμαρο στον κόσμο, για κάποιον λόγο δεν κατάφερε, όπως η Τήνος, να δημιουργήσει μια σχολή ή να γεμίσει με εργαστήρια και να κάνει τα παιδιά της να αγαπήσουν αυτή την τέχνη.

— Ζουν άλλοι καλλιτέχνες στο νησί; Υπάρχει καλλιτεχνική κίνηση;
Ζουν κυρίως ζωγράφοι. Υπάρχει, βέβαια, κι ένας χώρος στον οποίο φιλοξενούνται καλλιτέχνες απ’ όλο τον κόσμο με στόχο να δημιουργούν στην Πάρο και να εκθέτουν τη δουλειά τους. Επιπλέον, υπάρχουν δύο ιδιωτικές σχολές εικαστικών τεχνών, μη αναγνωρισμένες, με μονοετή φοίτηση.

— Έχεις εργαστεί στις αναστηλώσεις του Δεσποτικού και του ανακτόρου του Φιλίππου στη Βεργίνα. Ποιες είναι οι ιδιαίτερες απαιτήσεις μιας αναστήλωσης;
Οι απαιτήσεις είναι πολλαπλές και σύνθετες. Χρειάζεται να διαχειριστείς το υλικό με τεράστιο σεβασμό και προσοχή, ώστε να διατηρηθεί όπως ακριβώς βρέθηκε. Δεν νοείται «λάθος» σε αναστηλωτικό έργο. Όλα χρειάζεται να γίνουν όπως πρέπει.

— Η λαϊκή τέχνη, που αποτελεί και τον πυρήνα της παραδοσιακής, σε γοητεύει;
Θαυμάζω τον κάθε άνθρωπο που ασχολείται με την τέχνη, σε οποιαδήποτε μορφή και με οποιοδήποτε αποτέλεσμα μπορεί να έχει. Στην Τήνο συνάντησα ανθρώπους που ομόρφαιναν με έργα τον κόσμο τους, την καθημερινότητά τους, χωρίς να έχουν κάνει σχετικές σπουδές. Που σκάλιζαν στο μάρμαρο σχέδια που είχαν δει από τους παππούδες τους, μετουσιώνοντας έτσι σε τέχνη ερεθίσματα που είχαν δεχτεί από προηγούμενες γενιές.

— Οι παραδοσιακές τέχνες όπως η μαρμαροτεχνία, η υφαντική, η αγγειοπλαστική κ.λπ. εξακολουθούν να έχουν περίοπτη θέση στη σύγχρονη μεταμοντέρνα εποχή. Ποιος πιστεύεις ότι είναι ο ρόλος τους;
Θεωρώ ότι είναι οι τέχνες που κρατούν τις ρίζες μας και συνεχίζουν να «ταΐζουν», να τροφοδοτούν με ερεθίσματα τους νέους καλλιτέχνες. Όπως όλα, και η τέχνη κάνει κύκλους, στη γλυπτική, για παράδειγμα, οδηγούμενοι προς την αφαίρεση και τον μινιμαλισμό, επανερχόμαστε σε ένα κυκλαδικό ειδώλιο.

— Θα ήθελα να μου αναφέρεις μαρμαρογλύπτες που θαυμάζεις κι ένα έργο τους που σε κάνει να λες «αυτό θα ήθελα να το είχα κάνει εγώ».
Υπάρχουν πολλοί, με θαυμάσιο έργο. Αυτοί που εγώ ξεχωρίζω είναι ο Τζαν Λορέντζο Μπερνίνι και φυσικά ο Γιαννούλης Χαλεπάς. Τώρα όσον αφορά το έργο, θα έλεγα το «Σάτυρος που παίζει με τον έρωτα» του Χαλεπά. Θα ήθελα να το είχα κάνει εγώ!

— Υπάρχει στο πίσω μέρος του μυαλού σου κάποιο έργο που σκοπεύεις να δημιουργήσεις στο μέλλον;
Φυσικά! Θέλω να δημιουργήσω μια σειρά από παραδοσιακά ιστιοπλοϊκά πανιά. Από αυτά που σιγά σιγά χάνονται λόγω της εξέλιξης στη ναυσιπλοΐα.

— Έχεις μεγάλη αγάπη για τη θάλασσα. Σε έχει επηρεάσει καλλιτεχνικά;
Η θάλασσα έχει επηρεάσει τη δουλειά μου οδηγώντας με σε μεγάλες φόρμες. Πέρα απ’ αυτό, η ελευθερία που νιώθω όταν βρίσκομαι κοντά της με καθοδηγεί. Αυτήν ακριβώς την ελευθερία προσπαθώ να περάσω μέσα από τα έργα μου. Όταν το κοινό βλέπει ένα ιστιοπλοϊκό πανί, το ταξίδι που εκείνη τη στιγμή έρχεται στη σκέψη του ή οι αναμνήσεις που μπορεί να έχει συνθέτουν αυτή τη στιγμή ελευθερίας που σου δίνει τη δύναμη να πας παρακάτω, που ξεκουράζει το μυαλό από το άγχος ή τον φόρτο εργασίας.

— Πού μπορεί κάποιος να δει τη δουλειά σου;
Στο εργαστήρι μου στην Πάρο, σε ένα ξενοδοχείο στην Παροικιά, σε ιδιωτικές συλλογές και, φυσικά, στον αρχαιολογικό χώρο του Δεσποτικού.

— Θα επέστρεφες ποτέ στην Αθήνα;
Δύσκολα θα έπαιρνα αυτή την απόφαση.

— Γιατί; Ποιο είναι το «συστατικό» που της λείπει και σε κάνει να απομακρύνεσαι απ’ αυτήν;
Δεν μπορεί να μου δώσει χρόνο, ηρεμία, θάλασσα. Δεν μπορεί να μου δώσει ποιότητα ζωής!