Η κοινωνική πίεση από ενήλικα ψάρια καθορίζει πότε τα μικρά ψάρια- κλόουν χάνουν τις ρίγες
Τα νεαρά ψάρια- κλόουν ντομάτα (Amphiprion frenatus) πραγματοποιούν μια εντυπωσιακή «αλλαγή εμφάνισης» καθώς μεγαλώνουν, χάνοντας τις περισσότερες από τις λευκές ρίγες που έχουν όταν είναι μικρά. Νέα επιστημονική μελέτη υποστηρίζει ότι η αλλαγή αυτή δεν είναι τυχαία: φαίνεται να επηρεάζεται κυρίως από την κοινωνική πίεση που ασκούν τα ενήλικα ψάρια.
Τα μωρά ψάρια-κλόουν ντομάτα έχουν συνήθως δύο ή τρεις κάθετες λευκές ρίγες πάνω στο έντονα πορτοκαλί σώμα τους. Καθώς ωριμάζουν, χάνουν τις περισσότερες από αυτές και διατηρούν μόνο μία πίσω από τα μάτια. Ωστόσο, η χρονική στιγμή αυτής της μεταμόρφωσης ποικίλλει σημαντικά, καθώς μπορεί να συμβεί οποτεδήποτε από τον πρώτο έως και τον δωδέκατο μήνα της ζωής τους.
Τώρα, οι επιστήμονες πιστεύουν ότι έχουν εντοπίσει την αιτία. Σύμφωνα με μελέτη που δημοσιεύθηκε στις 19 Φεβρουαρίου στο περιοδικό PLOS Biology, ο χρόνος και ο βαθμός απώλειας των λευκών ριγών στα νεαρά ψάρια καθορίζονται κυρίως από τις κοινωνικές δυναμικές μέσα στην ομάδα. Οι ρίγες φαίνεται να λειτουργούν ως σήμα κοινωνικής θέσης, βοηθώντας ένα νεαρό ψάρι να εξασφαλίσει θέση σε μια ομάδα ή να αποφύγει την απομάκρυνση από αυτή.
Ψάρι-κλόουν: Ένα ψάρι με διάσημο «συγγενή»
Τα ψάρια-κλόουν ντομάτα ανήκουν στο ίδιο γένος με τον διάσημο χαρακτήρα της ταινίας «Finding Nemo», ο οποίος είναι κοινός ψάρι-κλόουν (Amphiprion ocellaris). Το συγκεκριμένο είδος ζει στον δυτικό Ειρηνικό Ωκεανό και βρίσκει καταφύγιο κυρίως ανάμεσα στα πλοκάμια των ανεμώνων bubble-tip.
Οι ανεμώνες όμως αποτελούν πολύτιμο «ακίνητο» στον βυθό. Για τον λόγο αυτό τα ψάρια-κλόουν διατηρούν αυστηρή κοινωνική ιεραρχία ώστε να διασφαλίζεται η σταθερότητα της ομάδας. Συνήθως κάθε ανεμώνη φιλοξενεί ένα ενήλικο θηλυκό και ένα ενήλικο αρσενικό που αποτελούν το αναπαραγωγικό ζευγάρι και υπερασπίζονται επιθετικά την περιοχή τους.
Παράλληλα επιτρέπουν σε λίγα νεαρά ψάρια να μοιράζονται τον ίδιο χώρο, αρκεί να αποδέχονται τη χαμηλή θέση τους στην ιεραρχία.
Πείραμα σε ενυδρεία
Προηγούμενες έρευνες είχαν ήδη υποδείξει ότι οι λευκές ρίγες λειτουργούν ως μέσο επικοινωνίας και ότι τα ψάρια μπορούν να αναγνωρίζουν το ένα το άλλο. Για να κατανοήσουν καλύτερα τον ρόλο αυτών των χαρακτηριστικών, οι επιστήμονες εκτροφήσαν νεαρά ψάρια-κλόουν στο εργαστήριο και συνέκριναν την εξέλιξη των ριγών τους υπό τέσσερις διαφορετικές συνθήκες.
Σε ορισμένα ενυδρεία τα μικρά ψάρια τοποθετήθηκαν μόνο σε νερό, ενώ σε άλλα υπήρχε και μια ψεύτικη πλαστική ανεμώνη. Μετά από 20 ημέρες, τα ψάρια σε αυτές τις δύο συνθήκες παρέμεναν σχεδόν αμετάβλητα: διατηρούσαν τις επιπλέον ρίγες τους.
Σε μια τρίτη περίπτωση, τα νεαρά ψάρια τοποθετήθηκαν σε ενυδρείο με ζωντανή ανεμώνη. Μετά από 20 ημέρες οι ρίγες τους εξακολουθούσαν να υπάρχουν, αλλά είχαν αρχίσει να ξεθωριάζουν.
Ο ρόλος των ενήλικων ψαριών
Η σημαντική διαφορά εμφανίστηκε όταν τα μικρά ψάρια τοποθετήθηκαν σε ενυδρείο με ζωντανή ανεμώνη και ένα ζευγάρι ενήλικων ψαριών-κλόουν. Σε αυτή την περίπτωση οι νεαροί οργανισμοί άρχισαν γρήγορα να χάνουν τις επιπλέον ρίγες τους, οι οποίες σχεδόν εξαφανίστηκαν μέσα σε 20 ημέρες.
Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι οι πολλές ρίγες λειτουργούν ως σήμα προς τα ενήλικα ψάρια ότι ένα νεαρό άτομο δεν αποτελεί απειλή. Όταν όμως το μικρό ψάρι γίνει δεκτό στην ανεμώνη, οι επιπλέον ρίγες παύουν να είναι απαραίτητες και εξαφανίζονται.
«Ακόμη κι αν είσαι το χαμηλότερο μέλος της ιεραρχίας, παραμένεις μέλος της ομάδας», εξηγεί η συν-συγγραφέας της μελέτης Λόρι Μίτσελ, θαλάσσια βιολόγος στο Okinawa Institute of Science and Technology.
Ένας ακόμη λόγος για την ταχεία απώλεια των ριγών μπορεί να είναι ο ανταγωνισμός με άλλα νεαρά ψάρια. Ένα άτομο μπορεί να επιδιώκει να «κλειδώσει» τη θέση του στην ομάδα πριν εμφανιστεί ένα νέο, χαμηλότερης κατάταξης μέλος.
Όταν η εμφάνιση λειτουργεί ως «ασφάλεια»
Αν όμως ένα νεαρό ψάρι βρεθεί σε μια ανεμώνη χωρίς κατοίκους, οι ερευνητές υποψιάζονται ότι διατηρεί τις ρίγες του περισσότερο χρόνο. Όπως εξηγεί η Μίτσελ, αυτό λειτουργεί σαν «ασφαλιστική δικλείδα»: αν εμφανιστεί κάποιο ενήλικο ψάρι και επιχειρήσει να καταλάβει την ανεμώνη, το νεαρό έχει μικρότερες πιθανότητες να εκδιωχθεί αν διατηρεί την «νεανική» του εμφάνιση.
Ενδιαφέρον παρουσιάζει και ένα ακόμη χαρακτηριστικό των ψαριών-κλόουν: όλα γεννιούνται αρσενικά αλλά μπορούν να αλλάξουν φύλο. Στην ανεμώνη το μεγαλύτερο και πιο κυρίαρχο άτομο γίνεται το αναπαραγωγικό θηλυκό, ενώ τα υπόλοιπα παραμένουν αρσενικά. Αν το θηλυκό πεθάνει, το αρσενικό σύντροφός του μετατρέπεται σε θηλυκό, ενώ το επόμενο μεγαλύτερο αρσενικό της ομάδας γίνεται το νέο αναπαραγωγικό αρσενικό.
Οι επιστήμονες διερεύνησαν επίσης τους βιολογικούς μηχανισμούς πίσω από την απώλεια των ριγών. Φαίνεται ότι ορμόνες που παράγονται από τον θυρεοειδή αδένα επηρεάζουν την ενεργοποίηση συγκεκριμένων γονιδίων. Αυτή η διαδικασία πιθανότατα προκαλεί τον θάνατο των ειδικών κυττάρων που αντανακλούν το φως και σχηματίζουν τις λευκές ρίγες.
Σύμφωνα με την οικολογο Τερέζα Ρούγκερ από το Πανεπιστήμιο του Newcastle, η οποία δεν συμμετείχε στη μελέτη, η έρευνα προσφέρει μια ολοκληρωμένη εικόνα τόσο της οικολογίας των ψαριών όσο και των μηχανισμών που καθορίζουν τις αλλαγές στα χρώματά τους κατά την ανάπτυξη.
«Κατανοούμε καλύτερα πώς ζουν αυτά τα ψάρια αλλά και τους βιολογικούς μηχανισμούς που εξηγούν γιατί αλλάζουν χρώμα καθώς μεγαλώνουν», σημειώνει.
17°
