Ντίτερ Μπρόερινγκ: Ο χειρουργός που φέρνει τη ρομποτική επανάσταση στις μεταμοσχεύσεις ήπατος
Ο Ντίτερ Μπρόερινγκ μιλά στην ATHENS VOICE για τη ρομποτική επανάσταση μέσα στο χειρουργείο, ενώ ο Γιώργος Σωτηρόπουλος εξηγεί γιατί η Ελλάδα έμεινε πίσω και τι μπορεί να αλλάξει από το φθινόπωρο
Ένας από τους σημαντικότερους μεταμοσχευτικούς χειρουργούς στον κόσμο εξηγεί πώς η ομάδα του πραγματοποίησε μια νέα παγκόσμια πρωτιά σε εξάχρονο παιδί. Ο καθηγητής Σωτηρόπουλος αποκαλύπτει ότι το Λαϊκό αποκτά υπερσύγχρονο ρομποτικό σύστημα
Εδώ και σχεδόν τρεις δεκαετίες βρίσκεται στην πρώτη γραμμή της μεταμόσχευσης ήπατος- στις μεταμοσχεύσειςαπό ζώντα δότη, στις παιδιατρικές επεμβάσεις και, τα τελευταία χρόνια, στην εισαγωγή της ρομποτικής σε έναν τομέα που μέχρι πρόσφατα πολλοί θεωρούσαν σχεδόν απαγορευτικό λόγω της τεχνικής του δυσκολίας.
Συνάντησα τον Ντίτερ Μπρόερινγκ (Dieter Broering) με αφορμή την αναγόρευσή του σε επίτιμο διδάκτορα της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ, όπου παρουσίασε την ομιλία «Πώς η ρομποτική χειρουργική αλλάζει τις μεταμοσχεύσεις οργάνων».
Ο ίδιος είναι καθηγητής Χειρουργικής στο Alfaisal University και επικεφαλής ενός από τα μεγαλύτερα μεταμοσχευτικά προγράμματα διεθνώς. Σπούδασε Ιατρική στο Ντίσελντορφ και ολοκλήρωσε την ειδίκευση και την ακαδημαϊκή του πορεία στο Πανεπιστήμιο του Αμβούργου, πριν μετακινηθεί πριν από δεκαπέντε χρόνια στη Σαουδική Αραβία.
Η αφορμή για τη συνέντευξη ήταν διπλή. Λίγο νωρίτερα, η ομάδα του στο King Faisal Specialist Hospital and Research Centre του Ριάντ είχε πραγματοποιήσει αυτό που το νοσοκομείο περιγράφει ως παγκόσμια πρωτιά: την πρώτη παιδιατρική μεταμόσχευση ήπατος με ρομποτικό σύστημα ενός μόνο σημείου εισόδου (single-port). Ασθενής ήταν ένα εξάχρονο αγόρι με το σπάνιο σύνδρομο Wolcott-Rallison, που κινδύνευε από επαναλαμβανόμενες οξείες ηπατικές ανεπάρκειες. Δότης ο πατέρας του.
Η καινοτομία δεν βρίσκεται στη μεταμόσχευση καθαυτή, αλλά στον τρόπο. Αντί για τις πολλαπλές τομές της συμβατικής ρομποτικής χειρουργικής, όλα τα εργαλεία και η τρισδιάστατη κάμερα μπήκαν από μία μόνο μικρή τομή.
Σε ένα παιδί, όπου ο διαθέσιμος χώρος είναι ελάχιστος και οι συνδέσεις αγγείων και χοληφόρων απαιτούν ακρίβεια χιλιοστού, αυτό είναι εξαιρετικά απαιτητικό. Τα παιδιά, εξηγεί, είναι ίσως εκείνα που θα ωφεληθούν περισσότερο από αυτή την προσέγγιση, ακριβώς επειδή τα σημερινά πολυθυρικά ρομπότ καταλαμβάνουν πολύ χώρο σε ένα τόσο μικρό σώμα.
Ο συγκεκριμένος ασθενής, με μεταβολική νόσο του ήπατος, ούτε πολύ μικρός ούτε πολύ βαριά άρρωστος, ήταν ο ιδανικός πρώτος υποψήφιος.
Πίσω από την επέμβαση κρύβεται μια στρατηγική. Από το 2018 το King Faisal επενδύει συστηματικά στις ελάχιστα επεμβατικές μεταμοσχεύσεις. Το 2023 η ίδια ομάδα πραγματοποίησε την πρώτη πλήρως ρομποτική μεταμόσχευση ήπατος στον κόσμο και έκτοτε έχει χτίσει ένα από τα μεγαλύτερα διεθνώς προγράμματα του είδους, με πάνω από 1.700 ρομποτικές ηπατεκτομές σε ζώντες δότες και περισσότερες από 160 ρομποτικές μεταμοσχεύσεις ήπατος.
Η φιλοσοφία του Μπρόερινγκ είναι σταθερή: η ρομποτική δεν πρέπει να είναι επίδειξη τεχνολογίας, αλλά εργαλείο που μειώνει το τραύμα για τον ασθενή και τον δότη.
Ο καθηγητής αποφεύγει τους εντυπωσιασμούς όταν ερωτάται αν το single-port αλλάζει ριζικά τη μεταμόσχευση ήπατος. «Δεν γνωρίζουμε ακόμη, επειδή πρόκειται για μια πολύ νέα εξέλιξη», απαντά. Η αισιοδοξία του, ωστόσο, βασίζεται στα δεδομένα που έχει ήδη συγκεντρώσει η ομάδα του από τη χρήση των συμβατικών ρομποτικών συστημάτων πολλαπλών τομών.
Στο Ριάντ έχουν πραγματοποιηθεί περισσότερες από 160 ρομποτικές μεταμοσχεύσεις ήπατος. Τα αποτελέσματα συγκρίθηκαν με εκείνα της ανοικτής χειρουργικής και δημοσιεύθηκαν στο Annals of Surgery.
Σύμφωνα με τον ίδιο, η σύγκριση έδειξε ότι οι λήπτες παρουσίασαν λιγότερες επιπλοκές, μικρότερο χειρουργικό τραύμα, λιγότερο πόνο και ταχύτερη ανάρρωση. «Το τεκμηριώσαμε επιστημονικά. Ο ασθενής ωφελείται όχι μόνο άμεσα και βραχυπρόθεσμα, αλλά και μακροπρόθεσμα».
Η ρομποτική χειρουργική απαιτεί μεγαλύτερη αρχική επένδυση, όμως υποστηρίζει ότι το κόστος αντισταθμίζεται γρήγορα. Η μείωση των επιπλοκών, των ημερών νοσηλείας και του χρόνου ανάρρωσης μπορεί, όπως λέει, να αποσβέσει την πρόσθετη δαπάνη μέσα σε περίπου έξι μήνες.
Ρωτάω ποιο κομμάτι της επέμβασης εξαρτάται ακόμη εξ ολοκλήρου από την εμπειρία του χειρουργού, όσο κι αν προχωρήσει η τεχνολογία. «Το ρομποτικό σύστημα δεν κάνει τίποτα από μόνο του. Είναι απλώς ένα εργαλείο που διευκολύνει και ενισχύει τις κινήσεις του χειρουργού. Δεν υπάρχει ακόμη αυτόνομη ρομποτική χειρουργική». Το ρομπότ αναπαράγει με μεγαλύτερη ακρίβεια τις κινήσεις των χεριών. «Η εμπειρία του χειρουργού παραμένει 100% απαραίτητη».
Πού βρίσκεται πραγματικά η τεχνητή νοημοσύνη στο δικό τους πεδίο; «Στη ρομποτική χειρουργική βρισκόμαστε πολλά, πάρα πολλά χρόνια πίσω από την αυτοκινητοβιομηχανία». Τα σύγχρονα αυτοκίνητα διαθέτουν υποβοήθηση διατήρησης λωρίδας, προειδοποίηση σύγκρουσης, πλοήγηση. Η ρομποτική χειρουργική «δεν διαθέτει ακόμη ούτε αυτά τα βασικά συστήματα υποβοήθησης».
Ο ίδιος προβλέπει ότι η πρώτη πραγματική εφαρμογή της ΑΙ δεν θα είναι να χειρουργεί αλλά να λειτουργεί σαν έξυπνος βοηθός: να αναγνωρίζει ανατομικές δομές, να προειδοποιεί για τα επικίνδυνα σημεία, να καθοδηγεί τον χειρουργό - «χωρίς όμως να μετακινεί τα εργαλεία ούτε χιλιοστό».
Για τον Μπρόερινγκ, η μεγάλη πρόκληση σήμερα δεν είναι να αναπτυχθούν νέες τεχνικές, αλλά να φτάσουν στους ασθενείς. Λιγότερο από το 1% των μεταμοσχεύσεων παγκοσμίως γίνεται σήμερα με ρομποτική υποβοήθηση.
Χρειάζονται περισσότερα εκπαιδευμένα κέντρα, περισσότεροι χειρουργοί και, κυρίως, οικονομική κάλυψη, ώστε η πρόσβαση στην τεχνολογία να πάψει να αποτελεί προνόμιο λίγων κέντρων και ασθενών. Τα μεγάλα μεταμοσχευτικά κέντρα με υψηλό αριθμό περιστατικών, λέει, έχουν την ευθύνη να καινοτομούν και μετά να αποδεικνύουν επιστημονικά ότι η καινοτομία πραγματικά ωφελεί.
Η δική του εκτίμηση είναι ότι σε είκοσι με τριάντα χρόνια κάθε χειρουργική αίθουσα θα διαθέτει ρομποτικό σύστημα.
Την ίδια εικόνα δίνει και ο καθηγητής Γενικής Χειρουργικής και Μεταμοσχεύσεων του ΕΚΠΑ Γιώργος Σωτηρόπουλος. «Ο άνθρωπος κάνει την επέμβαση. Ο άνθρωπος κατευθύνει το ρομπότ. Η ρομποτική είναι η εξέλιξη της λαπαροσκοπικής χειρουργικής».
Εδώ το θέμα αποκτά ελληνική διάσταση, καθώς ο Μπρόερινγκ δεν είναι απλώς ένας διεθνώς αναγνωρισμένος χειρουργός αλλά τα τελευταία χρόνια συνεργάζεται στενά με την Κλινική Μεταμόσχευσης Ήπατος του Λαϊκού Νοσοκομείου και τον καθηγητή Γιώργο Σωτηρόπουλο. Ταυτόχρονα, ελληνικές ομάδες χειρουργών, αναισθησιολόγων, εντατικολόγων και νοσηλευτών έχουν εκπαιδευτεί στο κέντρο του στο Ριάντ.
Και υπάρχει και η είδηση. Το Λαϊκό Νοσοκομείο αναμένεται να αποκτήσει το φθινόπωρο ένα υπερσύγχρονο ρομποτικό σύστημα da Vinci Xi διπλής κονσόλας, αξίας περίπου τριών εκατομμυρίων ευρώ. Το σύστημα εξασφαλίστηκε μέσω μεγάλης δωρεάς και θα διαθέτει και εκπαιδευτική δυνατότητα, επιτρέποντας σε δύο χειρουργούς να εργάζονται ταυτόχρονα σε διαφορετικές κονσόλες.
Η άφιξή του θα επιτρέψει την έναρξη ρομποτικών επεμβάσεων στην ηπατική και παγκρεατική χειρουργική, κυρίως σε ογκολογικούς ασθενείς. Το πρώτο στάδιο θα περιλαμβάνει ρομποτικές ηπατεκτομές και παγκρεατεκτομές. Στη συνέχεια, η εμπειρία αυτή αναμένεται να ανοίξει τον δρόμο και για τις μεταμοσχεύσεις.
«Πρώτα πρέπει να το εφαρμόσουμε με ασφάλεια στους ογκολογικούς ασθενείς», εξηγεί ο καθηγητής Σωτηρόπουλος. Η μετάβαση στη ρομποτική μεταμόσχευση δεν θα γίνει από τη μία ημέρα στην άλλη, αλλά μέσα από τη σταδιακή εκπαίδευση της ομάδας και τη συσσώρευση εμπειρίας.
Το σύστημα θα μπορούσε επίσης να διευκολύνει τη μεταμόσχευση νεφρού από ζώντα δότη, καθώς η νεφρεκτομή του δότη, που σήμερα γίνεται λαπαροσκοπικά, μπορεί στο μέλλον να πραγματοποιείται ρομποτικά.
Ο ασθενής, εξηγεί, βλέπει σχεδόν τις ίδιες μικρές τομές με τη λαπαροσκόπηση. Η διαφορά είναι στον χειρουργό: τρισδιάστατη εικόνα, μεγέθυνση έως δέκα φορές, βραχίονες που «μιμούνται την προβοσκίδα του ελέφαντα» και δίνουν ελευθερία κίνησης μέσα σε ελάχιστο χώρο. Το φυσιολογικό τρέμουλο των χεριών εξαλείφεται, ενώ ο χειρουργός δουλεύει καθιστός στην κονσόλα, κάτι καθόλου δευτερεύον σε επεμβάσεις που κρατούν οκτώ ή δέκα ώρες.
Ο ίδιος δεν κρύβει ότι η Ελλάδα έχει καθυστερήσει σημαντικά στην ενσωμάτωση της ρομποτικής χειρουργικής στον δημόσιο τομέα.
Ρομποτικά συστήματα λειτουργούν εδώ και χρόνια σε ιδιωτικά νοσοκομεία, ενώ στο ΕΣΥ η παρουσία τους παραμένει περιορισμένη. Συστήματα έχουν εγκατασταθεί στο Αρεταίειο, στο Μεταξά και στο 251 Γενικό Νοσοκομείο Αεροπορίας, όμως μεγάλα νοσοκομεία κορμού δεν διαθέτουν ακόμη αντίστοιχη υποδομή. «Η Ελλάδα έχει μείνει πολύ πίσω σε σχέση ακόμη και με άλλες βαλκανικές χώρες», λέει. Όπως επισημαίνει, δημόσια νοσοκομεία στη Βουλγαρία, τη Ρουμανία και τη Σλοβενία διαθέτουν ήδη ρομποτικά συστήματα.
Η δωρεά προς το Λαϊκό, υποστηρίζει, μπορεί να αποτελέσει σημαντικό σημείο καμπής για το δημόσιο σύστημα υγείας και το Πανεπιστήμιο Αθηνών. Δεν πρόκειται μόνο για την απόκτηση ενός ακριβού μηχανήματος, αλλά για τη δημιουργία μιας νέας υποδομής εκπαίδευσης, έρευνας και κλινικής εφαρμογής.
Θεωρεί ότι η ρομποτική μπορεί να επιτρέψει και καλύτερη αξιοποίηση του ανθρώπινου δυναμικού. Η χειρουργική ομάδα παραμένει απαραίτητη, αλλά μπορεί να είναι μικρότερη, ενώ η μειωμένη κόπωση του χειρουργού και η μεγαλύτερη ακρίβεια ενδέχεται να επιτρέψουν την ασφαλή πραγματοποίηση περισσότερων επεμβάσεων.
Ο Ντίτερ Μπρόερινγκ μιλά στην ATHENS VOICE για τη ρομποτική επανάσταση μέσα στο χειρουργείο, ενώ ο Γιώργος Σωτηρόπουλος εξηγεί γιατί η Ελλάδα έμεινε πίσω και τι μπορεί να αλλάξει από το φθινόπωρο
17°
