Παράσιτο απειλεί με τύφλωση χρήστες φακών επαφής - Πώς να μειώσετε τον κίνδυνο μόλυνσης

Η Teresa Sanchez βρισκόταν στο Μεξικό για μια ιατρική επέμβαση πριν από σχεδόν τέσσερα χρόνια, όταν άρχισε να νιώθει επίμονα ξηρότητα και ένα αίσθημα τσιμπήματος στο δεξί της μάτι. Το απέδωσε σε πιθανό σκίσιμο του φακού επαφής, στη γενικότερη ξηρότητα που ένιωθε από τότε που άρχισε να φορά μηνιαίους φακούς επαφής αντί για ημερήσιους ή στο ότι ο οργανισμός της ίσως πάλευε με κάποια λοίμωξη.

Αυτό που δεν ήξερε  - και δεν θα μάθαινε για άλλους τρεις μήνες - ήταν ότι ένας μικροσκοπικός εισβολέας είχε εξαπολύσει πόλεμο στον κερατοειδή της, καταστρέφοντας μόνιμα την όρασή της και προκαλώντας έντονο, καυστικό πόνο που ακτινοβολούσε σε όλο της το κεφάλι.

«Δεν μπορούσα να ανοίξω τα παντζούρια στο δωμάτιό μου, γιατί αυτό προκαλούσε αφόρητο πόνο στο μάτι», είπε η 33χρονη Sanchez από το Λας Βέγκας, περιγράφοντας μια εφιαλτική περίοδο έπειτα από περίπου τρεις μήνες λανθασμένων διαγνώσεων από οπτομέτρες. «Τότε κατάλαβα ότι ήταν κάτι σοβαρό και άρχισα να ψάχνω μόνη μου».

Η Sanchez έμαθε στο διαδίκτυο ότι τα συμπτώματά της ταίριαζαν με μια σπάνια νόσο: την κερατίτιδα από ακανθαμοιβάδα (acanthamoeba keratitis). Ένας ειδικός οφθαλμίατρος επιβεβαίωσε αργότερα τις υποψίες της. Η κερατίτιδα είναι φλεγμονή του κερατοειδούς, του προστατευτικού, θολωτού εξωτερικού στρώματος του ματιού που παίζει καθοριστικό ρόλο στην όραση.

Η ακανθαμοιβάδα, στη δραστική της μορφή, είναι ένας μικροσκοπικός οργανισμός αόρατος στο ανθρώπινο μάτι.

Η ακανθαμοιβάδα είναι ένας μονοκύτταρος οργανισμός που δεν χρειάζεται ξενιστή για να επιβιώσει και απαντάται συχνά στο νερό και στο έδαφος. Είναι ένας από τους πολλούς παθογόνους μικροοργανισμούς που μπορούν να προκαλέσουν κερατίτιδα, εξήγησε μέσω email ο Δρ. Jacob Lorenzo-Morales, καθηγητής παρασιτολογίας στο Πανεπιστήμιο της Λα Λαγκούνα στην Ισπανία.

Μόλις το ευκαιριακό αυτό παράσιτο βρεθεί στην επιφάνεια του ματιού, προσκολλάται στον κερατοειδή, είπε ο Δρ. Paul Barney, οπτομετρικός ιατρός και διευθυντής του Pacific Cataract and Laser Institute στην Αλάσκα. Αν υπάρχουν ρήξεις στο επιθήλιο του κερατοειδούς —ένα λεπτό, προστατευτικό στρώμα κυττάρων εξαιρετικά ευαίσθητων στον πόνο— επιτρέπουν στο παράσιτο να εισχωρήσει βαθύτερα, πρόσθεσε.

Η κερατίτιδα από ακανθαμοιβάδα είναι σπάνια νόσος. Καταγράφονται πάνω από 23.000 περιστατικά παγκοσμίως ετησίως, σύμφωνα με στοιχεία του 2023 από μόλις 20 χώρες, μεταξύ των οποίων η Βραζιλία, ο Καναδάς, το Ηνωμένο Βασίλειο, η Ινδία και οι ΗΠΑ.

Αξίζει όμως να σημειωθεί ότι περίπου το 85% έως 95% των ασθενών φορούν φακούς επαφής, οι οποίοι δημιουργούν ευνοϊκές συνθήκες για την ακανθαμοιβάδα. Οι φακοί μπορεί να προκαλέσουν μικροεκδορές στον κερατοειδή, προσφέροντας σημείο εισόδου στο παθογόνο. Επιπλέον, το παράσιτο μπορεί να «κολλήσει» στην επιφάνεια του φακού ή να παγιδευτεί ανάμεσα στον φακό και το μάτι, διευκολύνοντας τη διείσδυσή του.

«Αν δεν διαγνωστεί έγκαιρα και δεν αντιμετωπιστεί επιθετικά, μπορεί να είναι καταστροφική», είπε ο Barney. «Ουσιαστικά χρησιμοποιεί τον κερατοειδή ως τροφή, προκαλώντας φλεγμονή και βλάβη ιστών και τελικά μόνιμη απώλεια όρασης». Σε ορισμένους ασθενείς η όραση μπορεί να αποκατασταθεί εν μέρει με σωστή θεραπεία ή πλήρως με μεταμόσχευση κερατοειδούς.

Ένας δύσκολος δρόμος μέχρι τη διάγνωση

Η έγκαιρη διάγνωση είναι δύσκολη για πολλούς λόγους. Η σπανιότητα της νόσου σημαίνει ότι πολλοί οπτομέτρες δεν τη γνωρίζουν, γι’ αυτό και πολλοί χρήστες φακών επαφής δεν ακούν ποτέ για την κερατίτιδα από ακανθαμοιβάδα, μέχρι να τη νοσήσουν οι ίδιοι ή να δουν σχετικές αναρτήσεις στα social media.

Πολλοί δηλώνουν σοκαρισμένοι που δεν είχαν ποτέ προειδοποιηθεί να μην κάνουν ντους ή κολύμπι φορώντας φακούς επαφής.

Η Αμερικανική Εταιρεία Φακών Επαφής (CLSA) επισημαίνει ότι οι φακοί επαφής είναι ιατρικές συσκευές και ότι οι οδηγίες υγιεινής —συμπεριλαμβανομένης της αποφυγής επαφής με το νερό κατά το κολύμπι, το ντους ή τον ύπνο— αποτελούν βασικό μέρος της σωστής χρήσης τους.

Εκτός από πόνο, φωτοευαισθησία και θολή όραση, η νόσος μπορεί να προκαλέσει ερυθρότητα, ξηρότητα, υπερβολική δακρύρροια και αίσθηση ξένου σώματος στο μάτι.

Η έλλειψη ενημέρωσης και το γεγονός ότι τα συμπτώματα μοιάζουν με άλλες λοιμώξεις του κερατοειδούς οδηγούν συχνά σε λανθασμένες διαγνώσεις. Η πιο συχνή είναι η ερπητική κερατίτιδα.

Στα πρώτα στάδια, η νόσος μπορεί να μοιάζει ακόμη και με επιπεφυκίτιδα. Αυτό συνέβη και στη Sanchez, στην οποία αρχικά διαγνώστηκε «ροζ μάτι». Οι λάθος θεραπείες όχι μόνο δεν βοηθούν, αλλά μπορεί να επιδεινώσουν την κατάσταση, ενώ το παράσιτο συνεχίζει να καταστρέφει τον κερατοειδή.

Παρόμοια εμπειρία είχε και η 20χρονη Grace Jamison, η οποία προσβλήθηκε και στα δύο μάτια αφού έκανε ντους με φακούς επαφής στη Δομινικανή Δημοκρατία. Μετά από λανθασμένη διάγνωση και χορήγηση κορτικοστεροειδών, τυφλώθηκε πλήρως για περίπου δύο μήνες.

«Όταν ήμουν εντελώς τυφλή, μετάνιωσα που δεν εκτιμούσα την όρασή μου όσο την είχα», είπε.

Πώς να χρησιμοποιείτε με ασφάλεια τους φακούς επαφής

Για να μειώσετε τον κίνδυνο:

• Ποτέ μην καθαρίζετε ή αποθηκεύετε φακούς με νερό. Χρησιμοποιείτε μόνο ειδικό διάλυμα.
• Αλλάζετε καθημερινά το υγρό στη θήκη.
• Πλένετε και στεγνώνετε καλά τα χέρια πριν την εφαρμογή.
• Μην κοιμάστε με φακούς επαφής.
• Προτιμήστε ημερήσιους φακούς αντί για μηνιαίους.
• Αποφύγετε κολύμπι ή ντους με φακούς· χρησιμοποιήστε γυαλιά ή συνταγογραφούμενα γυαλιά κολύμβησης.

Εναλλακτικά, μπορεί να συζητηθεί η διορθωτική χειρουργική όρασης (LASIK, PRK, Smile ή EVO ICL), ανάλογα με την περίπτωση.

Η δυσκολία της θεραπείας

Η εξόντωση της ακανθαμοιβάδας χωρίς να καταστραφεί το μάτι είναι εξαιρετικά περίπλοκη. Οι βασικές θεραπείες είναι αντι-αμοιβαδικές οφθαλμικές σταγόνες, οι οποίες συχνά προκαλούν έντονο πόνο και απαιτούν εφαρμογή κάθε μισή ή μία ώρα για εβδομάδες ή μήνες.

Σε σοβαρές περιπτώσεις, απαιτείται μεταμόσχευση κερατοειδούς. Ωστόσο, υπάρχει ο κίνδυνος το παράσιτο να παραμείνει αδρανές για χρόνια και να επανενεργοποιηθεί.

Η Sanchez υποβλήθηκε τελικά σε μεταμόσχευση κερατοειδούς και σήμερα έχει όραση 20/20. Άλλοι ασθενείς συνεχίζουν μακροχρόνια θεραπεία με περιορισμένη αποκατάσταση.

Η συμβουλή της Sanchez προς όσους νοσούν είναι να εμπιστευτούν τους γιατρούς τους και να είναι υπομονετικοί. Η συμμετοχή σε διαδικτυακές ομάδες υποστήριξης μπορεί να βοηθήσει τόσο ψυχολογικά όσο και πρακτικά.

«Ξέρω ότι είναι δύσκολο, αλλά κάνε κουράγιο. Θα γίνει καλύτερα», είπε η Hannah — αν και το τι σημαίνει «καλύτερα» διαφέρει για κάθε ασθενή.

Πηγή: BBC