Ελευθερία ή θάνατος

Ποιος θα μπορούσε να φανταστεί ότι το σύνθημα της Επανάστασης του 1821, «Ελευθερία ή θάνατος», θα ερχόταν στην επικαιρότητα με τόσο οδυνηρό τρόπο στην επέτειο των 200 χρόνων από την κήρυξή της. Χαμένοι μέσα στην αγωνία για την διάδοση της πανδημίας και την ελπίδα από τον ερχομό του εμβολίου ξαφνιαστήκαμε, σχεδόν, από το «πρωτοχρονιάτικο διάγγελμα» της Γιάννας Αγγελοπούλου που μας παρουσίασε τις προγραμματισμένες επετειακές εκδηλώσεις. Αν η ελευθερία που κερδίσαμε τότε αφορούσε την ανεξαρτησία και την εθνική μας υπόσταση, η ελευθερία που διεκδικούμε σήμερα αφορά την προστασία της υγείας και της ζωής μας.

Η αποτίμηση των δύο πρώτων αιώνων της ύπαρξης του ελληνικού κράτους θα αποκτήσει πραγματική αξία μόνον εάν κοιταχτούμε στον καθρέφτη της ιστορίας με ψύχραιμη και αυτοκριτική ματιά. Η Ελλάδα δεν έχει ανάγκη από έναν ακόμα επετειακό πανηγυρικό λόγο που θα επιβεβαιώσει αυτάρεσκα τους εθνικούς θριάμβους και τα ακαταμάχητα πλεονεκτήματα του «ανάδελφου» λαού. Αντίθετα, χρειάζεται να βγάλει ουσιαστικά συμπεράσματα από μια διαδρομή γεμάτη επώδυνες αντιφάσεις. Εθνικοαπελευθερωτικοί και δημοκρατικοί αγώνες συνοδεύτηκαν από εμφύλιες τραγωδίες, μεγάλες ιδέες κατέληξαν σε καταστροφές, διπλωματικές επιτυχίες και διεθνείς διοργανώσεις έμειναν αναξιοποίητες ή γύρισαν μπούμεραγκ, τολμηρά πολιτικά εγχειρήματα υπονομεύτηκαν.

Η ευθύνη για το περιεχόμενο και το πνεύμα των χιλιάδων επετειακών εκδηλώσεων στην Ελλάδα και το εξωτερικό δεν βαραίνει μόνον την επικεφαλής και τα μέλη της οργανωτικής επιτροπής. Βαραίνει την πολιτική ηγεσία της χώρας, την τοπική αυτοδιοίκηση, τα ακαδημαϊκά ιδρύματα, τους πολιτιστικούς φορείς, όλους όσους έχουν καθήκον να πάρουν μέρος σε έναν τόσο σημαντικό εθνικό διάλογο. Η εκ των υστέρων, εκ του ασφαλούς κριτική δεν θα έχει καμιά αξία. Αυτό είναι άλλωστε και διαχρονικά το πρόβλημα της χώρας. Η άρνηση ανάληψης ευθυνών, η απόδοση της αποτυχίας σε τρίτους και η αναζήτηση εύκολων εξιλαστηρίων θυμάτων.

Η κρίση στις ελληνοτουρκικές σχέσεις, η πιο μακρόχρονη των τελευταίων ετών, απειλεί να αποπροσανατολίσει το περιεχόμενο των επετειακών εκδηλώσεων. Η αλλοπρόσαλλη επιθετική ρητορική του Ερντογάν και οι συνεχείς προκλήσεις δυναμιτίζουν το κλίμα, σε μια δύσκολη διεθνή συγκυρία. Η επέτειος δεν πρέπει, σε καμιά περίπτωση να θεωρηθεί από κάποιους ως αφορμή για ρεβανσιστικές κινήσεις και εθνικιστικές απαντήσεις. Η χώρα μας έχει σταθερή θέση για την ειρηνική επίλυση των διαφορών με την Τουρκία μέσω διαλόγου ή με την προσφυγή στο διεθνές δικαστήριο. Ο εορτασμός της Επανάστασης του 1821 είναι μια καλή ευκαιρία να προβληθεί ο ευρωπαϊκός, φιλειρηνικός ρόλος της Ελλάδας στην ευρύτερη περιοχή.

Η κωδική ονομασία «ελευθερία» που δόθηκε στη διαδικασία του εμβολιασμού που ξεκίνησε, επαναφέρει δραματικά το σύνθημα «Ελευθερία ή θάνατος» μέσα στα νοσοκομεία και τις ΜΕΘ. Ωστόσο, όταν η μάχη για τη ζωή θα κερδηθεί σε μερικούς μήνες, χάρη στην επιστήμη και τους ανθρώπους της πρώτης γραμμής, το αίτημα  παραμένει επίκαιρο. Θα αφορά την απελευθέρωση της κοινωνίας από τις οπισθοδρομικές αντιλήψεις, τις προκαταλήψεις και τον σκοταδισμό που απειλούν να ακυρώσουν την πορεία της στον σύγχρονο κόσμο.