Κάνε με προφήτη, να σε κάνω πλούσιο

Χιλιοειπωμένο το γνωμικό του τίτλου. Κι όπως σε κάθε αβέβαιη κατάσταση, έτσι και σε τούτο το επεισόδιο της παραδοσιακής ελληνοτουρκικής αντιπαράθεσης οι Έλληνες αναζητούμε προβλέψεις. Κρίνοντας από την ιστορία, μια πρόβλεψη είναι η πλέον πιθανή: πως Ελλάδα και Τουρκία θα παραμείνουν για καιρό με το όπλο παρά πόδα, δεδομένου ότι κάθε 20 το πολύ χρόνια αντιμετωπίζουν κάποια μείζονα κρίση, άλλοτε θερμότατη, όπως οι μεταξύ μας πολεμικές συγκρούσεις, και άλλοτε ψυχρή, όπως εκείνες για τα επαχθή φορολογικά μέτρα το 1942 και για το Πίρι Ρεΐς το 1987.

Πάμε λοιπόν στο σήμερα. Μέσα στην προεκλογική περίοδο, ο πρωθυπουργός μας συγκάλεσε εσπευσμένα το ΚΥΣΕΑ για να συζητηθεί η τουρκική προκλητικότητα, μετά τις φήμες για δοκιμαστική γεώτρηση του Πορθητή εντός της κυπριακής ΑΟΖ. Και μόνο η είδηση προκαλεί πικρό γέλιο. Χωρίς καν να γνωρίζουν αν υπάρχει κάποια παραβίαση του διεθνούς δικαίου, συγκαλούν μετά δύο χρόνια συνεχών τουρκικών παραβιάσεων το αρμόδιο αυτό όργανο, διατυπώνουν με βλοσυρότητα κάποιες κλασικές κοινοτοπίες, κρατούν ως συνήθως στο σκοτάδι την αντιπολίτευση, και κατόπιν στέλνουν τον Υπουργό Εθνικής Άμυνας στην Άγκυρα για να επαναλάβει αμφιλεγόμενες συνομιλίες επί Μέτρων Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης. Δε μιλάμε καν για ασυνάρτητη πολιτική εξωτερικών και ασφάλειας, αλλά για θεατρική παράσταση προς τέρψιν του εκλογικού ακροατηρίου και μόνο.

Υπάρχει όμως περίπτωση στραβής αυτή τη φορά; Πάντα υπάρχει, όταν μαχητικά και πυραυλάκατοι επαναλαμβάνουν για πολλοστή φορά ένα παιχνίδι με πραγματικά όπλα. Το ζήτημα όμως βρίσκεται στο αν κάποιος θέλει μια κρίση, και γιατί; Αφήνω κατά μέρος τις θεωρίες ότι ο Τσίπρας θα ήθελε κάτι τέτοιο για να παραμείνει ες αει στην εξουσία• πέρα από το ότι δε νομίζω να είναι τόσο ανόητος ώστε να ρισκάρει κάτι τόσο απρόβλεπτο, το ίδιο το Σύνταγμα περιέχει και σαφείς χρονικές προβλέψεις για το ενδεχόμενο αναβολής εκλογών. Συνεπώς, η μπάλα πάει υποχρεωτικά στο γήπεδο του Ερντογάν. Λογικά, αυτός θα έβλεπε με θετικό μάτι μια τέτοια εξέλιξη• είναι μάλλον πεπεισμένος ότι θα κυριαρχούσε στρατιωτικά, καθώς οι ΕΔ μας έχουν αφεθεί στη μοίρα τους τα τελευταία χρόνια (το είχε πει άλλωστε ο Μπαλάφας ότι θα το ρίσκαραν). Τυχόν ήττα μας θα επέφερε ως πιθανότερο αποτέλεσμα σημαντικά πολιτικά οφέλη στο πεδίο των ενεργειακών ερευνών σε ανατολική Μεσόγειο και Αιγαίο, αφού Αθήνα και Λευκωσία θα σέρνονταν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων εξευτελισμένες.

Ωστόσο, σε ενδεχόμενο προσχεδιασμένης έντασης, η Τουρκία θα έπρεπε να βολιδοσκοπήσει και τις διεθνείς δυνάμεις με συμφέροντα στην περιοχή. Η Κίνα, αν και μακριά, λογικό είναι να θεωρεί πως το παιχνίδι της Τουρκίας με την ΑΟΖ ευνοεί τις δικές της επιδιώξεις στη Νότια Σινική Θάλασσα• τούτου λεχθέντος, το Πεκίνο δε θα ήθελε να εμφανιστεί ως ευθύς ανταγωνιστής των ΗΠΑ, η δε στάση Ερντογάν στο θέμα των Ουϊγούρων σίγουρα δεν είναι υπέρ του. Επίσης η Ρωσία μάλλον θα ήταν ευνοϊκή απέναντι στις τουρκικές αυθαιρεσίες• οι κυπριακές επενδύσεις της δε βρίσκονται στον ενεργειακό τομέα, μια διάρρηξη των αμερικανοτουρκικών σχέσεων θα της ήταν ευπρόσδεκτη, ενώ φυσικά μια ανάφλεξη στην περιοχή θα σήμαινε επ' αόριστον αναβολή της αξιοποίησης των εκεί κοιτασμάτων, προς όφελος των εξαγωγών της Gazprom. Η ΕΕ «μας» λογικά θα έμενε ουσιαστικά αδρανής, πέρα από τις γνωστές εκκλήσεις για αυτοσυγκράτηση και τις απειλές για πάγωμα των παγωμένων διαπραγματεύσεων• μπορεί Γάλλοι και Ιταλοί να έχουν ενεργειακά συμφέροντα στη περιοχή, όμως κάτι τέτοιο δεν ισχύει για τη Γερμανία, η οποία είναι ταυτόχρονα κύριος διανομέας ρωσικού φυσικού αερίου και εισαγωγέας τουρκικών μεταλλευμάτων και βιομηχανικών προϊόντων. Οπότε περνάμε στο μεγάλο παίκτη του τραπεζιού, τις ΗΠΑ.

Οι ΗΠΑ δεν είναι ο μεγαλύτερος παίκτης επειδή αποτελούν τη μόνη υπερδύναμη, μα και επειδή ελέγχουν παγκοσμίως -έπονται Βρετανοί και Νορβηγοί- την καλύτερη τεχνογνωσία στο χώρο των υποθαλάσσιων γεωτρήσεων. Με απλά λόγια, είναι μάλλον αδύνατο να προχωρήσει κάποιο σχετικό πρότζεκτ χωρίς την πολιτική έγκριση της Ουάσιγκτον, κι αυτό είναι κάτι που η Άγκυρα αποκλείεται να αγνοεί. Είναι ομολογουμένως πιθανό το ότι ενεργειακοί κολοσσοί των ΗΠΑ θα ήθελαν να ξεκαθαρίσει το τοπίο μεταξύ Δωδεκανήσου και Κύπρου, ώστε να προχωρήσει η άντληση των -φημολογούμενων- κοιτασμάτων, κι αν αυτό θα επέφερε ζημία στην Ελλάδα ποσώς θα τους ενδιέφερε. Ωστόσο, αυτή η στενή θεώρηση παραβλέπει τον παράγοντα Ισραήλ, ο οποίος γνωρίζει καλά πως οποιαδήποτε αναστάτωση στην περιοχή θα δυσχεράνει και την εκμετάλλευση των δικών του υδρογονανθράκων, γεγονός σίγουρα ανεπιθύμητο στο λόμπι του. Επιπρόσθετα, υφίσταται και ο παράγων διεθνής ασφάλεια, ο οποίος είναι απόλυτα συνυφασμένος με την εν εξελίξει κόντρα γύρω από τα F-35 και τους S-400. Οι μεν Αμερικανοί εύλογα δε θέλουν τα μυστικά των μαχητικών τους να γίνουν γνωστά σε Ρώσους κατασκευαστές αντιαεροπορικών συστημάτων, οι δε Ισραηλινοί οπωσδήποτε θέλουν να αποφύγουν τη χρήση ενός στελθ μαχητικού -που ανήκει και στο δικό τους οπλοστάσιο- από κάποιον νταή γείτονα. Εάν ο Ερντογάν αφήνονταν να προχωρήσει σε θερμό επεισόδιο, είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα έβαζε και αυτή την εκκρεμότητα στο τραπέζι, σε μια στιγμή όταν οι ΗΠΑ θέλουν να κερδίσουν χρόνο. Χρόνο επειδή υποβόσκει ένταση και με το Ιράν, χρόνο επειδή η παγκόσμια οικονομία είναι ευαίσθητη στα σοκ, χρόνο επειδή ελπίζουν ότι οι διάδοχοι του Ερντογάν θα ξαναβάλουν την Γείτονα στην...οδό της αρετής.

Όπως λοιπόν μου φαίνονται τα πράγματα, το ερώτημα για το τι μέλλει γενέσθαι μπορεί να το απαντήσει σήμερα μόνο ο Ερντογάν. Μπορεί να σκεφτεί εντελώς ψυχρά και να σημάνει συντεταγμένη γενική υποχώρηση, θέλοντας να αποφύγει επικίνδυνες περιπέτειες σε πολιτικό, στρατιωτικό και οικονομικό επίπεδο, ενώ θα αποσπά και υποσχέσεις για καλύτερη μεταχείριση στο μέλλον. Μία ήττα των τζιχαντιστών στο Ιντλίμπ εξαιτίας της αναπόφευκτης ρωσικής δυσαρέσκειας θα είναι μικρό τίμημα. Μπορεί όμως και να ενεργήσει σα τον Χίτλερ στο Μπούνκερ, σα μεγαλομανής δικτάτορας περιστοιχισμένος από λακέδες και απομακρυσμένος από την ενοχλητική πραγματικότητα, και να τραβήξει το σκοινί μέχρι τέλους, βέβαιος για την παντοδυναμία των δυνάμεων του και για την αταλάντευτη υποστήριξη των συμμάχων του. Αν συμβεί κάτι τέτοιο, Ελλάδα και Κύπρος θα ματώσουν, ίσως πολύ.