Ο ψηφιακός σπιτόγατος και η εποχή της AI: γιατί όλο και περισσότεροι επιλέγουν την ασφάλεια της οθόνης αντί της πραγματικής ζωής.
Ο ψηφιακός σπιτόγατος –ή σπιτόγατα– ανήκει στην κατηγορία εκείνων που καταφεύγουν στον ψηφιακό κόσμο καθημερινά, καθώς ταυτόχρονα συνειδητοποιούν και παραδέχονται, χωρίς κανένα πρόβλημα πια, ότι έχουν αρχίσει να φοβούνται να ζήσουν στον πραγματικό.
Η έξοδος σε εστιατόριο ή σε μπαρ, ακόμα και σε ένα απλό σινεμαδάκι, τους μοιάζει αδιανόητο ξεσάλωμα και διαταραχή της εσωτερικής ισορροπίας, του χουγιού, της συνήθειας μιας ζωής που έχει μείνει στο ακουστικό της, αναμένοντας την ευτυχία, από μέρα σε μέρα, από στόχο σε στόχο, από κουβέντα σε κρεβάτι. Διεκδικεί ασθματικά το θεμελιώδες δικαίωμα της υπαλληλικής και της μέσης τάξης στην επαναδιεκδίκηση του ελεύθερου χρόνου, όπως λένε και οι coach που παρακολουθούν online οι digital homepeople. Μια στο τόσο, ίσως να πάνε να συμμετάσχουν στην παρέα, για να μην τους λένε και τσιγκούνηδες οι καλοθελητές δηλαδή, που όμως επίσης είναι ψηφιακοί αιχμάλωτοι, απλώς λίγα βήματα πριν από την εξάρτηση.
Το ειδησεογραφικό τοπίο από μόνο του είναι ένα βασικό δεδομένο στην καθημερινότητά τους, που τους αιχμαλωτίζει. «Βρίσκει το κακό τρόπους να ανθίσταται», σκέφτονται κρυφά κι ανομολόγητα, δεν θέλουν να φανούν δεισιδαίμονες ή αλαφροΐσκιωτοι. Γνωρίζουν ότι αυτή η τάση αποτελεί γραμμή ψυχολογικής άμυνας σε καιρούς αλλόκοτους για τον νοήμονα αστικό πληθυσμό με ανεκτά χούγια. Κατά κοινωνιολογική αναλογία με την εποχή της βιομηχανικής επανάστασης, όταν οι Άγγλοι κι οι Αμερικανοί αστοί είχαν τις λεγόμενες σεάνς. Για τον πληθυσμό εκτός πόλης, η ιδέα της ζωής στην επαρχίακαι μόνο υπενθυμίζει την ατάκα του Άντι Γούορχολ που σε ελεύθερα ελληνικά λέει: «Αν σου κάτσει να μεγαλώσεις σε κωλοχώρι, το μόνο σίγουρο πράγμα που σε περιμένει είναι να ψάχνεις να βρεις τρόπο να φύγεις από κει».
Βάζουν στην τεχνητή νοημοσύνη τα υλικά που βρίσκονται στην κουζίνα και σου βγάζει συνταγή στο λεπτό. Θες να πας κάπου χωρίς αμάξι ή ΜΜΕ, freenow, αν βιάζεσαι, πατάς κι ένα priority και κάνεις τη δουλειά σου. Σειρηνούλες στιγμιαίας ικανοποίησης. Έχεις γκόμενο ή γκόμενα ή κολλητούς με αμάξι, κάποιος πρέπει να ρίξει την ιδέα για εκδρομή, μια θάλασσα, καλοκαίρι στην Αθήνα είσαι, να πας μια Αίγινα, έναν Σχοινιά, μια Βουλιαγμένη, στα πέρατα του Λαυρίου, λέει, έχει ψωμί, αν τελικά βρεθεί τρόπος να κανονιστεί. Οι φίλοι του digital homeboy έχουν ζωές, όχι μόνο οθόνη, καναπές ψυγείο, εφαρμογή, κρεβάτι, και δεν κάθονται να σκεφτούν τον σπιτόγατο, τον έχουν καταλάβει τι κουμάσι είναι και το έχουν πάρει απόφαση να τον αφήνουν στην ησυχία του.
Βέβαια, επειδή δεν είναι χαζοί, οι homus digitalis – δεν μιλάμε άλλωστε για τα nerds που συχνάζουν σε συνοικιακά ίντερνετ καφέ gam-άροντας εδώ. Κατανοούν την αξία του πραγματικού κόσμου και προσπαθούν να είναι λειτουργικοί στις καθημερινές τους δοσοληψίες με άλλους ανθρώπους. Μέσα στη βιωματική αντίφασή τους, βρίσκουν ασφάλεια μέσα από την καθημερινή τους έφεση οριζοντίως, καθέτως και εγκαρσίως χωμένοι σε υπολογιστή/κινητού/laptop. Νιώθουν καλά έτσι, οικεία, φυσικά, μακριά από τους κινδύνους, το ξόδεμα, την πλήξη, τα άγχη, τις ψυχολογικές μετατοπίσεις, τον αντίστοιχο ψυχοκινητικό μηχανισμό σε δράση, τη δίνη της περιττής κοινωνικότητας, κι ας τους κοροϊδεύουν φίλοι και γνωστοί. Εκείνοι απαντούν με συνδρομητικά σινεφίλ, με υιοθεσία κατοικίδιου, με μουσικάρες που ανακαλύπτουν πρώτοι, βέβαιοι γι’ αυτό, με βόλτες σε τίποτα «τυφλά σημεία» της πόλης που πήρε το μάτι τους σε Athens Voice. Οι διακοπές παραμένουν υπερτιμημένο αγαθό, τόσο μεταφορικά όσο και κυριολεκτικά, όσο και σαν νοητική στάση: στις διακοπές, δεν ξέρεις συνήθως τι να διακόψεις, που είχε γράψει παλιά ο Φώτης Γεωργελές, ο εκδότης της – κολλάει.
Ακόμη και σε θέματα προσωπικής υγείας, εμπιστεύεται η νεοκάστα αυτή την τεχνητή νοημοσύνη. Αν και ξέρει, μιας και του το αναφέρει πολλάκις η ίδια η TN, μόνο ένας ειδικός, ένας γιατρός, ένας ψυχολόγος, ένας μάστορας, οτιδήποτε, θα μπορέσει να τον βοηθήσει.Δεν είναι χαζή, άνθρωποι την φτιάξανε, σκέφτεται ο ψηφιακός κολλητός και καθησυχάζει. Επειδή ασφαλώς ξέρεινα τουκάνειτις σωστές ερωτήσεις, ώστενα λάβειόσο πιο πλήρεις και σωστές γίνεται, απαντήσεις. Κάτι από πνεύμα, για τις στιγμές που ο μέσος χρήστης λαμβάνει την ημερήσια –ή καλύτερα να πούμε την ωριαία;– δόση του από ΤΝ.
Και φυσικά και στα ρούχα το προσπαθεί, έχει ξεβλαχέψει τρόπον τινά και προσέχει τα υλικά, αλλά όχι LOATKισμοί και τέτοια. Αυτά ολίγον «χωρίς κέρδος κέρατα» – τα βλέπει καχύποπτα, όπως όλα. Αυτή η ροπή στις πολιτικές «ταυτότητας», το τελευταίο κερασάκι στην τούρτα. Κι ας είναι δύσκολο να βρεθούν σωστές κανονικές πολιτικές και για άλλα πιο πλειοψηφικά ζητήματα. Ρεαλιστικό. Εκεί δηλαδή που τη χάνει τη μπάλα η σύγχρονη πολιτική σκηνή, στο ρεαλισμό. Ίσως διότι το ρεαλιστικό μάτι, προϋποθέτει μια συνύπαρξη καλών προθέσεων και ταυτόχρονα αίσθηση του κινδύνου – όχι μηρυκασμό, όχι ραστώνη, όχι κασέτα, όχι πάλι την ίδια κασέτα. Η πολιτική κασέτα απωθεί, απομονώνει και στενεύει τα περιθώρια συζήτησης εκεί που θα έπρεπε ο λόγος να δίνει έναυσμα.
Η νοητική εστίαση γίνεται πρωτεύον ζήτημα για το ψηφιακό κοινό και καταλήγουμε στο ότι, αρχικά η ίδια η πολιτική χρειάζεται να αποτάξει σταδιακά το αρνητικό της πέπλο. Σαν να λέμε bad marketing. Ο digitalis άνθρωπος έχει ακούσει κι έχει δει πολλά. Από πανδημίες μέχρι εξωγήινους. Από οικονομική κρίση σε φωτιές και σεισμούς. Οι επαναπροσδιορισμοί έχουν κατεύθυνση, κι ας μην ξέρουμε καλά το προς τα πού πηγαίνει το πλοίο.
Μέσα από αναφορές στα θετικά επιτεύγματα, στην αίσθηση της ευχαρίστησης, γιατί όχι και της χαράς, της καλής θέλησης και της κοινής πορείας, όποια κι αν είναι αυτή. Άλλωστε στην πολιτική και το ακροατήριο διαμορφώνει καταστάσεις με τον τρόπο του. Η εξέλιξη συχνά βρίσκεται να είναι δουλειά σωστών συμβούλων και κάποιων άλλων ανθρώπων με πυγμή.
Ατύπως επιφορτισμένοι με δεοντολογίες είναι πλέον όσοι και όσες στο ψηφιακό μας σύμπαν κατέχουν θέση διαμορφωτή της κοινής γνώμης. Είναι μια θέση με βαριά ευθύνη που δεν επιδέχεται επιπολαιότητες – όταν αυτές συμβαίνουν, χαλάνε πολλά μετά. Διότι για όλα, τόσο τα μικρά όσο και τα πιο μεγάλα, υπάρχει κάποιο τίμημα. Ευχής έργον είναι να μπορείς να ξέρεις και το γιατί μετά. Ο ίδιος ο ψηφιακός κόσμος εκπαιδεύει σε έναν δικό του αταβισμό.
Συνηθίζεις να αποτιμάς, υλικά και ψυχολογικά, να σκέφτεσαι πριν αντιδράσεις – με το τίμημα πάντα των συνεχόμενων cookies και του αλγόριθμου και εντέλει, η αποπληρωμή σε εισαγωγικά, του τιμήματος μιας εμπειρίας, είτε online είτε στην πράξη, γίνεται βασικό μοτίβο σκέψης.
Το καλοκαίρι, αυτής της συνομοταξίας μεταξύ μας, είναι και φέτος εκεί που είναι όλα, στην οθόνη. Ίσως να του δινόταν του homeboy η ευκαιρία για να συνέχιζε να κάνει αυτό που κάνει, απλώς κάπου αλλού καλύτερα (άγνωστο κι επίφοβο). Τον πιάνουν κάποιες εξάρσεις τύπου οργανωμένη πεζοπορία στον Όλυμπο που είναι το σημείο αναφοράς εκείνων που ψηφίζουν βουνό, ίσως σε εξοχικό φίλης. Για εξωτερικό αποκλείεται, με τόσα που έχει ακούσει για τα αεροπορικά δυστυχήματα. Θα του πάρει λίγο καιρό του homeboy μέχρι να πεθυμήσει εξωτερικό.
Λατρεύει την Αθήνα τον Αύγουστο, η ιδέα και μόνο της άδειας πόλης τον εξιτάρει χωρίς λόγο. Ίσως γιατί, έχοντας εξοικειωθεί πλήρως με τον κόσμο του τον online, θέλοντας και μη, έγινε αντικοινωνικός, οπότε όσο λιγότερος κόσμος τόσο καλύτερα. Αισθάνεται πιο ασφαλής όταν παραμένει κοντά στην ψηφιακή εκδοχή της καθημερινότητάς του. Ενίοτε συνάδελφοι τον ξεσηκώνουν για διάφορα, ωστόσο το σκέφτεται πολλές φορές αν πράγματι αξίζει να αφήσει τον σπιτίσιο, ψηφιακό εαυτό του. Εξαιρέσεις επιτρέπονται σε σπάνιες περιπτώσεις και μόνο με τον στόχο της δημιουργίας πρωτότυπου περιεχομένου για τα social.
Το γνωρίζουμε όλοι, άλλωστε, ότι ο homus digitalis είναι μια εκδοχή ανθρώπου που είτε έχει φτάσει ήδη, είτε τείνει προς τα εκεί: στην αντικοινωνικότητα, στον ασεξουαλισμό, ενίοτε non-binary περσόνες, στις νέες μορφές συγκατοίκησης ή στις ακραίες μορφές κατοίκησης, (μοναστήρια, airbnb του εξωτερικού, κάμπινγκ, άσραμ κ.ά.). Και φυσικά όχι μόνο αυτοί, αλλά και εκατομμύρια άλλοι, ασυνείδητοι μεν, χαρτογραφημένοι δε. Μια επωάζουσα φουρνιά μιας παρόμοιας ψηφιακής ρουτίνας. Το σόι τους περιλαμβάνει και τους digital nomads φυσικά, αφού αυτοί είναι η τουριστική εκδοχή του digital homeboy.
Ο homus digitalis δεν είναι per se αντικείμενο συζήτησης, περί ανύπαρκτων καλοκαιρινών διακοπών, όσο εκείνα τα παρακλάδια προβληματισμού που ανοίγει. Το έλεγαν κάπως και οι αρχαίοι ημών πρόγονοι, η αντικοινωνικότητα φέρνει ατραπούς σκέψης. Επαναπροσδιορισμός, ανθεκτικότητα, ανάγκη αλήθειας, νέες ιδέες, καλές κοινωνικές πολιτικές νέας μορφής, όπως κι ας τους φωτίσει να τις ονομάσουν. Τι κι αν αλλάζει το μενού επικαιρότητας από φθινόπωρο. Οι καταστάσεις δημιουργούν αντίστοιχες εξελίξεις με περιρρέουσες ατμόσφαιρες για τις γενιές μας του ίντερνετ, ανεξάρτητα από την εποχή του χρόνου. Λίγο σαν μάτριξ στο μετά τη μύηση πια.
23°
