Αύγουστος στην Αθήνα: Ένα ταξίδι χωρίς οδηγό

Για τον Αύγουστο στην Αθήνα έχουν γραφτεί σχεδόν τα πάντα. Τα στέκια που μένουν ανοιχτά, οι αυλές, τα θερινά σινεμά, οι παραστάσεις, οι παραλίες που βρίσκονται κοντά, οι διαδρομές για περπάτημα, τα μπαρ και τα εστιατόρια που αξίζει να ανακαλύψει κανείς όταν η πόλη αδειάζει. Ίσως όμως ο φετινός Αύγουστος να είναι μια ευκαιρία για κάτι διαφορετικό. Όχι για έναν ακόμη κατάλογο με το πού πρέπει να πάμε, τι πρέπει να δούμε και ποια τραπέζια πρέπει να προλάβουμε. Αλλά για μια πιο προσωπική γνωριμία με την Αθήνα, χωρίς πρόγραμμα, χωρίς υποχρεωτικές στάσεις και, κυρίως, χωρίς την αίσθηση ότι κάποιος άλλος γνωρίζει καλύτερα από εμάς τι έχουμε ανάγκη.

Οι άνθρωποι που μένουν στην πόλη τον Αύγουστο δεν αποτελούν μια ενιαία κατηγορία. Άλλοι εργάζονται, άλλοι έκαναν ήδη τις διακοπές τους, άλλοι τις άφησαν για αργότερα. Κάποιοι τις περιόρισαν, κάποιοι δεν μπόρεσαν να φύγουν και κάποιοι επέλεξαν συνειδητά να παραμείνουν. Υπάρχουν οικογένειες, άνθρωποι που ζουν μόνοι τους, ηλικιωμένοι, νέοι, εργαζόμενοι σε βάρδιες και άλλοι που συνεχίζουν να κινούν την πόλη όταν οι περισσότεροι λείπουν.

Ο Αύγουστος δεν χαρίζει σε όλους άφθονο ελεύθερο χρόνο, μπορεί όμως να αλλάξει, έστω και για λίγο, τον ρυθμό της καθημερινότητας. Οι δρόμοι είναι λιγότερο φορτωμένοι, οι αποστάσεις μικραίνουν, η φασαρία υποχωρεί και σημεία της πόλης που συνήθως περνούν απαρατήρητα εμφανίζονται ξανά μπροστά μας. Μέσα σ’ αυτή τη μικρή παύση υπάρχει χώρος όχι μόνο για ξεκούραση, αλλά και για παρατήρηση.

Το κατάλαβα και ο ίδιος πριν από αρκετά χρόνια, όταν η συγγραφή του βιβλίου μου «Αθήνα – Περιηγήσεις και ίχνη» (εκδόσεις Παρουσία) με οδήγησε να περπατήσω ξανά την πόλη, με διαφορετικό βλέμμα. Ανακάλυψα δρόμους που μέχρι τότε προσπερνούσα βιαστικά, κτίρια που έκρυβαν τη δική τους ιστορία και μικρές γωνιές που δεν βρίσκονται σε κανέναν ταξιδιωτικό οδηγό. Όσο περισσότερο την περπατούσα και τη φωτογράφιζα, τόσο περισσότερο συνειδητοποιούσα ότι η Αθήνα δεν εξαντλείται ποτέ. Κάθε φορά που πιστεύεις ότι τη γνωρίζεις, σου αποκαλύπτει κάτι ακόμη και σου δίνει έναν ακόμη λόγο να την ανακαλύψεις από την αρχή.

Μια καλή αρχή θα μπορούσε να γίνει στο σπίτι. Σε ένα ράφι ίσως υπάρχει ένα βιβλίο για την Αθήνα που αγοράστηκε πριν από χρόνια και δεν ανοίχτηκε ποτέ. Μπορεί να είναι μια ιστορία της πόλης, ένα λεύκωμα, μια συλλογή παλιών φωτογραφιών, μια μαρτυρία ή ένα μυθιστόρημα που διαδραματίζεται στους δρόμους της. Δεν χρειάζεται καν να αγοράσουμε κάτι, στα συρτάρια και στις βιβλιοθήκες πολλών σπιτιών υπάρχουν παλιές εφημερίδες, ένθετα, χάρτες και κατάλογοι από εκθέσεις για κτίρια και γειτονιές που περιμένουν κάποιον να τα ξανακοιτάξει.

Από αυτές τις σελίδες μπορεί να προκύψει μια μικρή προσωπική διαδρομή. Όχι εκείνη που προτείνει ένας ταξιδιωτικός οδηγός, αλλά εκείνη που γεννιέται από μια φωτογραφία, μια παλιά διεύθυνση, ένα παλιό γράμμα, ένα κτίριο που δεν γνωρίζαμε ή μια ιστορία που συνέβη λίγα τετράγωνα από το σπίτι μας.

Κάθε γειτονιά της Αθήνας έχει κάτι που ο κάτοικός της δεν έχει προλάβει να δει. Έναν δρόμο που δεν περπάτησε ποτέ μέχρι το τέλος, μια μικρή πλατεία, μια πολυκατοικία με ιδιαίτερη είσοδο, ένα εργαστήριο, ένα παλιό κατάστημα, ένα εγκαταλειμμένο κτίριο, μια αυλή που φαίνεται πίσω από μια ανοιχτή πόρτα. Ο χρόνος της καθημερινότητας μας αναγκάζει να ακολουθούμε σχεδόν πάντοτε την ίδια διαδρομή. Σπίτι, δουλειά, σχολείο, υποχρεώσεις.

Τον Αύγουστο, όμως, μπορούμε να κάνουμε μια παράκαμψη, να στρίψουμε έναν δρόμο πιο πάνω ή πιο κάτω. Δεν χρειάζεται να ανακαλύψουμε κάτι εντυπωσιακό, αρκεί να ξαναδούμε το οικείο σαν να βρισκόμαστε για πρώτη φορά εκεί. Να σηκώσουμε το βλέμμα πάνω από τις βιτρίνες, προς τα μπαλκόνια, τις προσόψεις, τις ταράτσες και τους λόφους. Η Αθήνα συνήθως μας αποκαλύπτεται όταν σταματάμε να τη χρησιμοποιούμε αποκλειστικά ως πέρασμα.

Ίσως ο Αύγουστος να μην είναι ο μήνας κατά τον οποίο η Αθήνα αδειάζει, αλλά ο μήνας κατά τον οποίο η πόλη αφήνει περισσότερο χώρο στους ανθρώπους που μένουν για να την κοιτάξουν, να την ακούσουν και να αποφασίσουν τι σημαίνει γι’ αυτούς

Μπορούμε, επίσης, να επιλέξουμε ένα ή δύο εμβληματικά σημεία που έχουμε χρόνια να επισκεφθούμε. Πόσοι Αθηναίοι έχουν να επισκεφτούν την Ακρόπολη από τα μαθητικά τους χρόνια; Πόσοι περνούν συχνά δίπλα από κάποιον αρχαιολογικό χώρο ή μουσείο, αλλά αναβάλλουν διαρκώς να αφιερώσουν χρόνο επειδή θεωρούν ότι θα είναι πάντα εκεί; Η πόλη που παρουσιάζουμε με υπερηφάνεια στους επισκέπτες της συχνά παραμένει άγνωστη στους ίδιους τους κατοίκους της.

Κοντά σ’ αυτά μπορεί να προστεθεί και κάτι καινούργιο. Ένα έργο που αλλάζει μια περιοχή, ένας δημόσιος χώρος που μόλις άνοιξε, για παράδειγμα μια διαδρομή στο Ελληνικό, όπου η νέα πόλη των 15 λεπτών δημιουργείται, επεκτείνεται και μετασχηματίζεται μπροστά στα μάτια μας. Όχι απαραίτητα για να ενθουσιαστούμε ή να απογοητευτούμε, αλλά για να αποκτήσουμε προσωπική εικόνα για όσα συμβαίνουν γύρω μας.

Και ακόμη υπάρχει η δυνατότητα μιας μικρής απόδρασης. Ένα απόγευμα στο Σούνιο, μια διαδρομή μέχρι τη θάλασσα, μια μονοήμερη στην Ύδρα ή σε κάποιο άλλο κοντινό νησί. Όχι επειδή μια λίστα το κατατάσσει στα δέκα πράγματα που πρέπει να κάνουμε, αλλά επειδή κάποια στιγμή κοιτάξαμε τον ορίζοντα και αποφασίσαμε να φύγουμε για λίγες ώρες. Η αξία βρίσκεται ακριβώς σ’ αυτή την προσωπική έμπνευση.

Ο Αύγουστος στην Αθήνα μπορεί, όμως, να είναι και κάτι περισσότερο από μετακινήσεις και επισκέψεις. Μπορεί να γίνει ένας χρόνος μικρού προσωπικού απολογισμού, να δούμε το σπίτι μας με άλλο μάτι και να αναρωτηθούμε τι θα θέλαμε ν’ αλλάξουμε σ’ αυτό. Όχι απαραίτητα με μεγάλο κόστος. Μια διαφορετική θέση σ’ ένα τραπέζι, μερικά βιβλία που θα βγουν ξανά στο φως, ένα μπαλκόνι που μπορεί να αποκτήσει περισσότερη ζωή, ένα δωμάτιο που μπορεί να χρησιμοποιηθεί διαφορετικά.

Ύστερα, το βλέμμα μπορεί να περάσει στη γειτονιά. Τι μας λείπει, τι μας ενοχλεί, τι αξίζει να προστατευτεί; Ποιο δέντρο, ποιο πεζοδρόμιο, ποιο κτίριο ή ποιος κοινόχρηστος χώρος χρειάζεται φροντίδα; Σε ποιον μπορούμε να απευθυνθούμε; Πού μπορούμε να καταθέσουμε μια πρόταση, να εκφράσουμε ένα παράπονο ή να πούμε ότι κάτι έγινε σωστά; Η σχέση με την πόλη δεν πρέπει να εξαντλείται στην κριτική προς εκείνους που τη διοικούν. Περιλαμβάνει και τη δική μας παρουσία, το αν χαιρετάμε τους ανθρώπους γύρω μας, αν γνωρίζουμε τον ηλικιωμένο που μένει μόνος στο διπλανό διαμέρισμα, αν στηρίζουμε το μικρό κατάστημα της γειτονιάς, αν ενδιαφερόμαστε για όσα συμβαίνουν δύο δρόμους πιο πέρα. Η Αθήνα γίνεται πιο ανθρώπινη όχι μόνο μέσα από τα μεγάλα έργα, αλλά και μέσα από τις μικρές συνδέσεις.

Ίσως τελικά ο Αύγουστος να μην είναι ο μήνας κατά τον οποίο η Αθήνα αδειάζει. Ίσως να είναι ο μήνας κατά τον οποίο η πόλη αφήνει περισσότερο χώρο στους ανθρώπους που μένουν για να την κοιτάξουν, να την ακούσουν και να αποφασίσουν τι σημαίνει γι’ αυτούς. Δεν χρειάζεται ν’ ακολουθήσουμε όλες τις προτάσεις, ούτε καν μία συγκεκριμένη. Το ζητούμενο είναι να επιλέξουμε μόνοι μας. Ένα βιβλίο, μια παλιά εφημερίδα, έναν δρόμο, ένα εμβληματικό σημείο, κάτι νέο, μια μικρή απόδραση και λίγη ώρα για σκέψη.

Ένα ταξίδι στον χρόνο της πόλης, αλλά και στον δικό μας χρόνο. Σε όσα υπήρχαν πριν από εμάς, σε όσα αλλάζουν τώρα και σε όσα θα

θέλαμε να υπάρχουν αύριο. Γιατί τον Αύγουστο η Αθήνα μπορεί να μη μας προσφέρει απλώς περισσότερες άδειες θέσεις για να καθίσουμε. Μπορεί να μας προσφέρει κάτι πιο χρήσιμο. Την ευκαιρία να ανακαλύψουμε ξανά τον τόπο όπου ζούμε και τελικά, ίσως λίγο καλύτερα, τον τρόπο με τον οποίο θέλουμε να ζούμε μέσα σ’ αυτόν.