Μια διαδρομή στην Αθήνα τα χαράματα: από τις οικοδομές και τους φούρνους μέχρι τη Βαρβάκειο και τους ανθρώπους που ξυπνούν πρώτοι την πόλη.
Αθηναϊκή Ριβιέρα ένα καλοκαιρινό μεσημέρι. Από ψηλά, η πόλη μοιάζει ήρεμη, λουσμένη στο φως και στη θάλασσα, πίσω όμως απ’ αυτή την εικόνα κρύβεται μια καθημερινότητα που έχει ήδη ξεκινήσει πολλές ώρες νωρίτερα. Η Αθήνα τα καλοκαιρινά πρωινά, πριν ακόμα ξημερώσει, είναι μια άλλη πόλη. Μια πόλη χωρίς κορναρίσματα, χωρίς e-mails και συσκέψεις, χωρίς τους καφέδες των στελεχών που θα εμφανιστούν πολύ αργότερα για να πάνε στα γραφεία των εταιρειών. Είναι η ζώνη της προ-αυγής, η οικονομία και η κοινωνία της πόλης έχουν ήδη ξεκινήσει αρκετά πριν ανάψουν τα μεγάλα φώτα της καθημερινότητας που όλοι αναγνωρίζουμε.
Στο κέντρο της Αθήνας και στις γειτονιές της, οι πρώτοι που παίρνουν θέση είναι οι άνθρωποι της οικοδομής. Το ωράριο είναι αυστηρό: 7 με 3 – 8 ώρες εργασίας. Ο νόμος είναι ξεκάθαρος, αλλά η ζωή ποτέ δεν είναι τόσο απλή. Mόνιμα ένας μικρός πόλεμος: ιδιοκτήτες που παρακαλάνε τους εργολάβους και τα συνεργεία ν’ αρχίζουν λίγο αργότερα, για να μην γκρινιάζουν οι ένοικοι, για να μην ταράζεται η επίπλαστη ησυχία των πολυκατοικιών. Και από την άλλη, συνεργεία που ξέρουν ότι, αν χάσουν την πρώτη ώρα, στο τέλος της μέρας δεν θα βγαίνει ούτε ο χρόνος ούτε ο λογαριασμός.
Έτσι, πριν από τις 7, οι εργάτες της σκαλωσιάς έχουν ήδη φτάσει. Κατεβάζουν σωλήνες και σίδερα μπροστά σε δεκάδες σπίτια. Στήνουν υλικά στα πεζοδρόμια, σε δρόμους που ξυπνούν με τον θόρυβο των βαν και των φορτηγών. Περιμένουν να φτάσει η επιτρεπόμενη ώρα για ν’ αρχίσουν με το τρυπάνι και το κομπρεσέρ. Σε αυτά τα λεπτά της αναμονής, η πόλη είναι σαν θεατρική σκηνή λίγο πριν σηκωθεί η αυλαία. Όλα έχουν στηθεί, μόνο ο ήχος λείπει.
Λίγο πιο κάτω, σε στενά του Παγκρατίου, του Ζωγράφου, της Κυψέλης, στέκονται φορτηγά μπροστά από μικρά σούπερ μάρκετ. Έχουν παρκάρει σχεδόν κάθετα στον δρόμο, κλείνοντας τις στενές λωρίδες κυκλοφορίας. Οι οδηγοί ανοίγουν τις πίσω πόρτες, τραβούν παλέτες, φορτώνουν και ξεφορτώνουν κιβώτια. Ήδη έχουν φτάσει και οι υπάλληλοι, αρκετά πριν την επίσημη έναρξη του ωραρίου τους. Πριν από τις 7 για τα μικρότερα καταστήματα, πριν από τις 8 για τα μεγαλύτερα. Μέχρι να σηκωθούν τα ρολά, τα ψυγεία και τα ράφια πρέπει να είναι γεμάτα και τα προϊόντα στη θέση τους. Η γειτονιά βλέπει απ’ έξω μόνο το «ανοίξαμε», αλλά η οικονομία του ανεφοδιασμού παίζει ώρες πριν, μέσα στη μισοσκότεινη αίθουσα ενός μαγαζιού που ακόμη θεωρητικά κοιμάται.
Την ίδια ώρα, στους μεγάλους δρόμους και στις πλατείες έχουν ήδη βγει οι άνθρωποι της καθαριότητας του Δήμου. Φοράνε φωσφοριζέ γιλέκα, σπρώχνουν κάδους, σηκώνουν σακούλες, καθαρίζουν πεζοδρόμια όπου η προηγούμενη μέρα άφησε τα σημάδια της. Η πόλη πρέπει να είναι καθαρή πριν αρχίσει η κίνηση, παρότι πολλοί δεν δείχνουν ιδιαίτερο σεβασμό σ’ αυτό. Κάποιοι πετούν ακόμη τα σκουπίδια όπου τους βολεύει: δίπλα στον κάδο ή κατευθείαν στο πεζοδρόμιο. Η μάχη αυτή είναι καθημερινή, με τους ίδιους πρωταγωνιστές, λίγες ώρες πριν η υπόλοιπη πόλη ανοίξει τα μάτια της.
Μέσα σ’ αυτό το ημίφως υπάρχουν και οι πιο αθόρυβοι πρωταγωνιστές. Άνθρωποι που βγαίνουν κάθε πρωί, σχεδόν την ίδια ώρα, κάνοντας την ίδια διαδρομή, με μια σακούλα ζωοτροφές στο χέρι. Ταΐζουν γατάκια, σκυλάκια, ζωάκια που έχουν μάθει να περιμένουν τη συγκεκριμένη φωνή και το συγκεκριμένο βήμα. Είναι η μικρή, άτυπη κοινωνική υπηρεσία της πόλης. Μια μορφή φροντίδας που δεν μπαίνει σε κανένα οργανόγραμμα του Δήμου, αλλά υπάρχει σταθερά σε κάθε γειτονιά.
Ξημερώματα οι φούρνοι της πόλης έχουν φτάσει στο αποκορύφωμά τους. Στους δρόμους της Νεάπολης, του Παγκρατίου, του Μεταξουργείου, οι μυρωδιές από ζεστό ψωμί, κουλούρια και τυρόπιτες απλώνονται έξω από τις πόρτες. Οι αρτοποιοί ξεκινάνε από τις πρώτες πρωινές ώρες, οι κάτοικοι της γειτονιάς, που αργότερα θα ζητήσουν ένα ψωμί χωριάτικο ή μια φραντζόλα πολύσπορο, δεν σκέφτονται ότι αυτά έχουν ήδη ετοιμαστεί πριν από την αυγή. Τα ψωμιά και οι σφολιάτες είναι η πιο χειροπιαστή απόδειξη ότι η Αθήνα τον προλαβαίνει τον ήλιο.
Και την ίδια στιγμή, στο κέντρο, η Βαρβάκειος Αγορά δουλεύει σαν μηχανή στο φουλ. Τόσο η ψαραγορά όσο και η κρεαταγορά βάζουν μπρος από πολύ νωρίς. Φορτηγά με πάγο και καφάσια, κιβώτια με ψάρια, τσιγκέλια με κρέατα. Οι φωνές των εμπόρων, ο ήχος του νερού που τρέχει, τα βήματα των πρώτων αγοραστών – ιδιοκτήτες ταβερνών, μάγειρες, μανάβηδες συνθέτουν μια παράλληλη πραγματικότητα. Η Βαρβάκειος τροφοδοτεί την Αθήνα, από τις κουζίνες των μαγαζιών μέχρι τα οικογενειακά τραπέζια, πολύ πριν κάποιος σκεφτεί τι θα μαγειρέψει το μεσημέρι.
Σε πολλές γειτονιές έχουν ήδη ανάψει τα φώτα ορισμένων γυμναστηρίων. Υπάλληλοι καθαρίζουν τα όργανα γυμναστικής, τα αποδυτήρια και βάζουν πετσέτες. Οι πρώτοι ήρωες της πειθαρχίας φτάνουν γύρω στις 6-6.30, για να προλάβουν μία ώρα άσκησης πριν πάνε στις δουλειές τους. Συνήθως είναι αυτοί που αργότερα θα μπουν σε κάποια εταιρεία στις 9 ή 9.30, θα βρεθούν σε γραφεία με κλιματισμό, σε meeting rooms, σε calls. Όμως, την ώρα που οι άλλοι ακόμη κοιμούνται, αυτοί ιδρώνουν σε διαδρόμους και κάνοντας βάρη, σε υπόγεια και ισόγεια γυμναστήρια που κοιτάζουν την πόλη από τα χαμηλά.
Το καλοκαίρι, μάλιστα, αυτή η εικόνα γίνεται ακόμη πιο έντονη. Γιατί πολλοί είναι αυτοί που επιλέγουν να γυμναστούν νωρίς το πρωί, πριν η ζέστη γίνει αποτρεπτική. Τα κλιματιστικά δουλεύουν ήδη από τα χαράματα και τα γυμναστήρια γεμίζουν με ανθρώπους που προσπαθούν να κερδίσουν μία ώρα άσκησης πριν αρχίσει η πιο θερμή περίοδος της μέρας. Τα γυμναστήρια λοιπόν είναι από τα λίγα μέρη που το καλοκαίρι αποκτούν ακόμη μεγαλύτερη κίνηση τις πρώτες πρωινές ώρες.
Παρόλο που τα σχολικά κουδούνια έχουν σταματήσει να χτυπούν, ένα πρωινό κύμα παιδιών συνεχίζει να εμφανίζεται στους δρόμους της πόλης. Μικρά λεωφορεία και βαν περνούν από γειτονιές της Αθήνας για να παραλάβουν παιδιά που κατευθύνονται σε summer camps, αθλητικά προγράμματα και δημιουργικές δραστηριότητες. Από δημόσια και ιδιωτικά σχολεία που παραμένουν ανοιχτά για θερινές δράσεις μέχρι αθλητικές εγκαταστάσεις Δήμων, παραθαλάσσιες κατασκηνώσεις προς τη Νέα Μάκρη και τον Μαραθώνα ή δράσεις που οργανώνουν ιδρύματα, τράπεζες, φορείς, ένοπλες δυνάμεις και οργανισμοί, χιλιάδες παιδιά ακολουθούν ένα πρόγραμμα που συχνά θυμίζει το ωράριο του σχολείου. Η πόλη μπορεί να βρίσκεται σε θερινό ρυθμό, αλλά οι πρωινές της διαδρομές παραμένουν ζωντανές.
Μέσα σε όλο αυτό, υπάρχει και η συνέχεια της προηγούμενης νύχτας. Σε κάποιες γειτονιές του κέντρου, κυρίως όμως στην παραλιακή, οι ξενύχτηδες δεν έχουν επιστρέψει ακόμη στα σπίτια τους. Άλλοι βγαίνουν από μπαρ που έκλεισαν πριν από λίγο, άλλοι κάθονται σε σκαλιά και τρώνε το πρώτο κουλούρι της μέρας. Στην άλλη πλευρά του δρόμου, υπάλληλοι καφετεριών και μικρών μαγαζιών έρχονται να ανοίξουν μαγαζιά που έκλεισαν μόνο δυο-τρεις ώρες πριν. Βάζουν καρέκλες και στρώνουν τραπεζάκια. Μια βάρδια τελειώνει, μια άλλη ξεκινά. Η πόλη δεν προλαβαίνει να αδειάσει ποτέ – οι φρουρές απλώς αλλάζουν.
Όταν αργότερα, γύρω στις 8.30-9, αρχίσουν να ανεβαίνουν στα μέσα και στα ταξί οι άνθρωποι με τις τσάντες laptop, όταν τα στελέχη πάρουν τον πρώτο τους καφέ καθ’ οδόν για τις εταιρείες, η Αθήνα θα είναι ήδη στημένη. Οι οικοδομές θα έχουν μπει σε πλήρη ένταση, τα σούπερ μάρκετ θα είναι έτοιμα, οι δρόμοι θα έχουν καθαριστεί όσο γίνεται, οι γάτες θα έχουν φάει, τα ψωμιά θα έχουν πουληθεί, η Βαρβάκειος θα έχει κάνει το μεγάλο της κομμάτι. Η πόλη που νομίζουμε ότι ξεκινάει μαζί μ’ εμάς στην πραγματικότητα ξεκινάει πολύ νωρίτερα, με μια ολόκληρη οικονομία και κοινωνία που κινείται σιωπηλά πριν ξημερώσει. Ίσως γι’ αυτό το καλοκαίρι στην πόλη δεν αρχίζει όταν ανοίγουν τα γραφεία ή γεμίζουν τα καφέ, αλλά πολλές ώρες νωρίτερα, μέσα στο γαλάζιο ημίφως μιας Αθήνας που δουλεύει πριν ακόμη ζεστάνει ο ήλιος τις προσόψεις των πολυκατοικιών.
Στα αφρικανικά κομμωτήρια της Κυψέλης γυναίκες από το Καμερούν και τη Νιγηρία μεταφέρουν μια τέχνη που ξεκινά από την παιδική ηλικία και καταλήγει στα πιο viral καλοκαιρινά looks της πόλης
17°
