Έρευνες για το IQ της Gen Z: Τι αποκαλύπτουν τα διεθνή δεδομένα - Μύθος, πανικός ή επιστημονικό καμπανάκι;
Πήγα δημοτικό το 2000 και τα μίνι projects, τα αφιερώματα σε σπουδαίους ανθρώπους και οι «τύπου» εργασίες ξεκίνησαν από νωρίς. Ίντερνετ δεν θυμάμαι ακριβώς πότε βάλαμε, αλλά αυτό που θυμάμαι χαρακτηριστικά είναι ο θόρυβος που έκανε η γραμμή για να συνδεθεί και ότι έπρεπε να περιμένουμε κάνα εικοσάλεπτο. Έτσι, για τις εργασίες μου είχα 3 όπλα: εγκυκλοπαίδειες, τις σημειώσεις μου από το σχολείο και τον αείμνηστο φίλο του πατέρα μου, Δημήτρη Αρμάο, την κινητή εγκυκλοπαίδεια που έπαιρνα τηλέφωνο και είχε όλες τις πληροφορίες που χρειαζόμουν κι ακόμα περισσότερες.
Τι θέλω να πω με όλα τα παραπάνω: Κοπιάζαμε για την έρευνα και για το τελικό αποτέλεσμα κι αυτό μας οδηγούσε στη γνώση. Ήμασταν στο team Πλάτωνα «Η γνώση που αποκτάται χωρίς κόπο δεν ριζώνει στην ψυχή». Δεν είχαμε τάμπλετ, δεν είχαμε κινητά που να μπαίνουν στο ίντερνετ σε 5 δευτερόλεπτα, δεν είχαμε την ευκολία του «κάτσε να το πετάξω το θέμα στο ChatGPT να τελειώνουμε γιατί έχω να κάνω μετά «get ready with me». Δεν το κρίνω ως καταδικαστέο, κι εμένα με έχει διευκολύνει τρομερά η τεχνολογική εξέλιξη όχι μόνο στη δουλειά μου αλλά και στη ζωή μου, απλώς έχουμε περάσει κι από την άλλη πλευρά, τότε που η έρευνα έπαιρνε πάνω από 5 λεπτά.
Η Gen Z μεγάλωσε με ένα tablet στο ένα χέρι κι ένα κινητό στο άλλο. Μαθαίνουν να χειρίζονται τις ηλεκτρονικές συσκευές προτού περπατήσουν καλά καλά. Ο εγκέφαλος έχει συνηθίσει να λειτουργεί με βίντεο λίγων δευτερολέπτων, να επικοινωνεί πιο αποτελεσματικά με emojis και να χάνεται σε έναν αέναο κύκλο stories. Κάπως έτσι χάθηκε η σχολική επίδοση – κι όπως λένε οι ειδικοί, το μέλλον δεν είναι τόσο φωτεινό.
Σύμφωνα με τον νευροεπιστήμονα Τζάρεντ Κούνεϊ Χόρβαθ, η γενιά που γεννήθηκε από το 1997 έως τις αρχές της δεκαετίας του 2010 είναι η πρώτη στη σύγχρονη ιστορία που στα τυποποιημένα σχολικά τεστ τα πήγε χειρότερα από τους γονείς της. Διαβάζουμε μάλιστα ότι η επίδοση αυτή δεν είναι ένα μεμονωμένο καπρίτσιο των στατιστικών, αλλά ένα σταθερό μοτίβο που επαναλαμβάνεται διεθνώς. Με απλά λόγια: κάτι δεν πάει καλά στο βασίλειο της γνώσης. Πόσο μάλλον αν συνυπολογίσουμε κι ένα επιπλέον συμπέρασμα του Χόρβαθ, ο οποίος, συνεχίζοντας στη New York Post, δηλώνει: «και για να κάνουν τα πράγματα χειρότερα, τα περισσότερα από αυτά τα άτομα έχουν υπερβολική αυτοπεποίθηση για το πόσο έξυπνοι είναι. Όσο πιο έξυπνοι νομίζουν οι άνθρωποι ότι είναι, τόσο πιο ηλίθιοι είναι».
Κι αυτό από τη μία είναι εντυπωσιακό, αλλά από την άλλη δεν είναι. Από παλιά ίσχυε αυτός ο κανόνας: ότι, όσο πιο βλάκας ήταν κάποιος, τόσο πιο σπουδαίος αισθανόταν, όσο πιο επιφανειακή η γνώση, τόσο περισσότερο αλαζόνας είναι το άτομο.
Τι έφταιξε; Η απάντηση βρίσκεται παντού γύρω μας, κι αν θέλουμε να είμαστε ειλικρινείς, μας έχει καταπιεί κι εμάς. Η συγκεκριμένη ηλικιακή ομάδα είναι η πρώτη που μεγάλωσε με αδιάκοπη έκθεση σε οθόνες. Όχι απλώς ως ψυχαγωγία, αλλά ως βασικό εργαλείο μάθησης. Σύμφωνα με τα στοιχεία, πάνω από τον μισό χρόνο που ένας έφηβος είναι ξύπνιος, τον περνά κοιτώντας μια οθόνη.
Ο Χόρβαθ εξηγεί ότι ο ανθρώπινος εγκέφαλος έχει εξελιχθεί για να μαθαίνει μέσω της ανθρώπινης αλληλεπίδρασης και της βαθιάς ενασχόλησης και όχι μέσω τίτλων, bullet points και σύντομων αποσπασμάτων. Ο εγκέφαλος δεν μπορεί να συγκρατήσει μια πληροφορία επειδή απλά «κάπου την πήρε το μάτι του». Τα θέματα αλλάζουν τρομερά γρήγορα, η μία πληροφορία διαδέχεται την άλλη αμέσως και η προηγούμενη έχει γίνει για πάντα παρελθόν. Δεν δίνεται βάση πλέον στην επανάληψη, την επιμονή, στη μέθοδο με την οποία διαβάζουμε και μαθαίνουμε. Δεν θέλουμε να μπούμε στον κόπο και να σηκώσουμε το γνωστικό βάρος που απαιτεί η ουσιαστική κατανόηση.
Σύμφωνα με την έρευνα, τα λεγόμενα EdTech εργαλεία –υπολογιστές, tablets, ψηφιακές πλατφόρμες– δεν λειτουργούν όπως θα ήθελαν οι υποστηρικτές τους. Αντί να ενισχύουν τη σκέψη, συχνά την απλοποιούν υπερβολικά. Είναι άλλο να διαβάσεις ένα βιβλίο, να σημειώσεις, να υπογραμμίσεις και άλλο να σου προσφέρει την περίληψη και το «ζουμί» το chat. Λυπάμαι που το λέω, αλλά με tutorial δεν έμαθε ποτέ κανείς τίποτα.
Και δεν πρόκειται μόνο για τις Ηνωμένες Πολιτείες. Σύμφωνα με τα δεδομένα που παρουσίασε ο ίδιος, η τάση επαναλαμβάνεται σε περίπου 80 χώρες. Όταν η ψηφιακή τεχνολογία μπαίνει μαζικά στις σχολικές αίθουσες, οι επιδόσεις πέφτουν. Όχι λίγο, αλλά πολύ και σε όλους τους τομείς.
Ενδιαφέρον έχει και το χρονοδιάγραμμα. Στη συνέχεια της παρουσίασης της έρευνας αναφέρεται ότι γύρω στο 2010, οι γνωστικές δεξιότητες άρχισαν να σταθεροποιούνται και μετά να υποχωρούν. Τα σχολεία δεν άλλαξαν δραματικά εκείνη τη χρονιά. Η ανθρώπινη βιολογία σίγουρα όχι. Αυτό που άλλαξε ήταν τα εργαλεία. Η μάθηση έγινε πιο «έξυπνη», αλλά οι μαθητές λιγότερο.
Ο Χόρβαθ δεν δηλώνει εχθρός της τεχνολογίας. Αντιθέτως, ξεκαθαρίζει ότι είναι υπέρ της αυστηρότητας και της πνευματικής προσπάθειας. Προτείνει περιορισμό της χρήσης οθονών και επιστροφή σε μεθόδους που απαιτούν χρόνο, κόπο και συγκέντρωση.
Σύμφωνα με ειδικούς που μίλησαν στην ίδια ακρόαση, το πρόβλημα έχει πάρει διαστάσεις κοινωνικής κρίσης. Προτάθηκαν μέτρα όπως καθυστέρηση στην απόκτηση smartphone, επιστροφή σε απλά κινητά για μικρότερες ηλικίες και εθνικές πολιτικές περιορισμού της τεχνολογίας στα σχολεία. Κάποιοι μάλιστα δείχνουν προς τη Σκανδιναβία, όπου οι απαγορεύσεις EdTech αντιμετωπίζονται όχι ως πισωγύρισμα, αλλά ως επένδυση. Ήδη πολλές χώρες εξετάζουν το ενδεχόμενο να καταργήσουν στα σχολεία το κινητό και τα social media, ανάμεσά τους και η χώρα μας, ενώ άλλες το έχουν ήδη καταφέρει.
Η ειρωνεία είναι ότι ποτέ άλλοτε οι νέοι δεν είχαν πρόσβαση σε τόση πληροφορία. Κι όμως, ποτέ άλλοτε η πληροφορία δεν ήταν τόσο ευτελής και ανακυκλώσιμη. Η ευκολία της οθόνης μαγνητίζει ένα παιδί, ακόμα κι εμάς τους ενήλικες, η εναλλαγή της εικόνας υπνωτίζει και πολλοί γονείς βασίστηκαν στις οθόνες για μερικές στιγμές ησυχίας στο σπίτι ή στην ταβέρνα. Και παρηγόρησαν τους εαυτούς τους βάζοντας ένα εκπαιδευτικό βίντεο στο YouTube.
«Θα μεγαλώσουμε τα παιδιά μας διαφορετικά απ’ ό,τι μεγάλωσαν εμάς οι γονείς μας» και ήταν μια τίμια φιλοδοξία, ένας ευγενής πόθος, που όμως «πήγε κουβά». Όλες αυτές οι ελευθερίες, οι πειραματισμοί με νεωτεριστικές μεθόδους γονεϊκότητας, aka gentle parenting, δημιούργησαν παιδιά που δεν ζουν στο εδώ και τώρα, δεν τους αφορά η λέξη «υποχρεώσεις», δεν ενδιαφέρονται να αποκτήσουν γνώση, ενημερώνονται από τα slides του Instagram και δεν μπαίνουν στον κόπο να διαβάσουν μια είδηση, η γνώση είναι ανιαρή και δεν είναι αυτοσκοπός. Όντως η γνώση δεν πρέπει να είναι αυτοσκοπός, πρέπει να είναι κομμάτι του εαυτού και της εξέλιξής μας.
Εν κατακλείδι, επεκτείνοντας τη σωκρατική ρήση «εν οίδα, ότι ουδέν οίδα», μπορούμε με ασφάλεια να πούμε πως η ψευδαίσθηση της γνώσης είναι πιο επικίνδυνη από την άγνοια.
18°
