Βοκάκιος: Δεκαήμερο, οι γυναίκες αφηγούνται (είκοσι ιστορίες)

«Δεκαήμερο, οι γυναίκες αφηγούνται» είναι είκοσι ιστορίες από το περίφημο έργο του Βοκάκιου, που γράφτηκε κατά τον 14ο αιώνα (1349-1353) και το οποίο αντικατοπτρίζει την περίοδο των κοινωνικών αλλαγών μετά την επιδημία της Μαύρης Πανώλης. Ο Βοκάκιος αναδεικνύει την ευφυΐα, την επινοητικότητα και την αυτονομία των γυναικών τις οποίες τοποθετεί σε κεντρική θέση στην αφήγηση του «Δεκαήμερου». Το «Δεκαήμερο» αποτελείται από εκατό ιστορίες τις οποίες διηγούνται δέκα νεαροί ευγενείς -επτά γυναίκες και τρεις άνδρες- που έχουν αποσυρθεί σε μια εξοχική έπαυλη κοντά στη Φλωρεντία για να γλιτώσουν από την πανούκλα. Κάθε μέρα ένα άτομο από την παρέα ορίζεται βασιλιάς ή βασίλισσα και επιλέγει το θέμα της ιστορίας του που  επικεντρώνεται στην αγάπη, στην πονηριά και στις κοινωνικές ανατροπές.

Οι ηρωίδες των ιστοριών του Βοκάκιου παρουσιάζονται με ποικίλους τρόπους, αλλά συχνά είναι δυναμικές, ευφυείς και τολμηρές: σε αντίθεση με τη μεσαιωνική παράδοση που τις ήθελε παθητικές και υπάκουες, στο «Δεκαήμερο» επιδεικνύουν αποφασιστικότητα και επινοητικότητα, συχνά ξεγελώντας άνδρες ή κοινωνικούς θεσμούς που τις καταπιέζουν. Μάλιστα, σε μερικές αφηγήσεις, οι γυναίκες δεν είναι αντικείμενα του έρωτα αλλά ενεργά υποκείμενα που επιθυμούν και διεκδικούν: χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η ιστορία της Λιζέττας ντα Μεσσίνα, η οποία παίρνει την τύχη της στα χέρια της, αντί να υποταχθεί στις κοινωνικές επιταγές.  Καθώς ο Βοκάκιος χρησιμοποιεί τις ιστορίες του για να σχολιάσει τις αδικίες που αντιμετωπίζουν οι γυναίκες, το έργο του έχει χαρακτηριστεί ανατρεπτικό και πρωτοφεμινιστικό: αυτή τη διάσταση ανέδειξε και ο Πιερ Πάολο Παζολίνι στην κινηματογραφική διασκευή του 1971, ως μέρος της λεγόμενης «Τριλογίας της Ζωής» στην οποία συμπεριλαμβάνονταν «Οι θρύλοι του Κάντερμπερυ» και «Οι χίλιες και μία νύχτες».

Ο Τζοβάνι Μποκάτσο γεννήθηκε το 1313, πιθανότατα στην Τσερτάλντο ή στη Φλωρεντία. Ήταν γιος ενός εμπόρου που είχε σχέσεις με τους ισχυρούς των τραπεζικών οίκων της εποχής, και μιας γυναίκας άγνωστης ταυτότητας, πιθανώς εκτός γάμου. Μεγάλωσε στη Φλωρεντία, αλλά πέρασε μέρος της νεότητας του στη Νάπολη, όπου απέκτησε ευρεία μόρφωση και συνδέθηκε με την αυλή των Ανδεγαυών. Παρόλο που ο πατέρας του επιθυμούσε να γίνει τραπεζίτης ή νομικός, ο Βοκάκιος προτίμησε τη λογοτεχνία και τις ανθρωπιστικές σπουδές, και συνδέθηκε φιλικά με τον Πετράρχη, ο οποίος άσκησε σημαντική επίδραση στις ιδέες του και τον προσανατόλισε προς τον κλασικισμό και τον ουμανισμό. Αν και το πιο διάσημο έργο του είναι το «Δεκαήμερο», ο Βοκάκιος είναι πολυγραφότατος: μεταξύ των έργων τους είναι ο «Φιλόστρατος», ένα ερωτικό ποίημα που αφηγείται την ιστορία του Τρωίλου και της Χρυσηίδας, το «Το Έπος του Θησέα και ο Γάμος της Αιμιλίας», ένα επικό ποίημα που επηρέασε τον Τζέφρι Τσώσερ, και το «Οπτασία του έρωτα», ένα αλληγορικό ποίημα για τον έρωτα. Ο Βοκάκιος θεωρείται ένας από τους θεμελιωτές της ιταλικής πεζογραφίας και της αναγεννησιακής σκέψης. Το «Δεκαήμερο» ενέπνευσε μεταγενέστερους συγγραφείς όπως ο Τζέφρι Τσώσερ («Θρύλοι του Κάντερμπερυ») και ο Σαίξπηρ.

Το βιβλίο, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Περισπωμένη, αναδεικνύει αυτές τις γυναίκες αφηγήτριες σε μετάφραση του Στέλιου Χουρμουζιάδη: μια υπέροχη έκπληξη, ιδιαίτερα αν τη συγκρίνει κανείς με μια πρόσφατη μετάφραση της «Κόλασης» του Δάντη. Τα πορτρέτα των γυναικών, όπως εκείνο της Φιλομένα, της Λαουρέττα, της Φιαμέττα, να ξεφεύγουν από δυσάρεστες καταστάσεις μέσω του λόγου και της πονηριάς απαιτεί επεξεργασμένη γλώσσα που να αποδίδει το παιγνιώδες ύφος και τα λογοπαίγνια. Εξάλλου, η καθεμιά από τις αφηγήτριες εκφράζεται διαφορετικά: η Παμπινέα είναι ώριμη και σοφή, η Ελίσσα είναι ιδεαλίστρια και ρομαντική, η Νεϊφίλε είναι λογική και ήπια, η Φιαμέττα είναι γεμάτη πάθος, η Λαουρέττα είναι πρακτική, Εμίλια είναι στοχαστική και συναισθηματική.

Η έκδοση συνοδεύεται από κατατοπιστικό εισαγωγικό σημείωμα και σχόλια.