Ο σκύλος Κάρλος της Μαρίας Σκαμάγκα

Ο σκύλος Κάρλος δεν είναι λούτρινος, ούτε καινούργιος και λαμπερός με μπιρμπιλωτά μάτια. Είναι ένα ξεθωριασμένο παιχνίδι, φτιαγμένο από ένα παλιό ζευγάρι ριγέ κάλτσες, με δύο τσόχινα κουμπιά για μάτια, το ένα μάλιστα κάπως λασκαρισμένο. 

Έχει όμως τόση πολύ αγάπη, αφού τον έφτιαξε η μαμά για το πρώτο της παιδάκι. Οι κάλτσες της μπορεί να είχαν παλιώσει από τα πολλά ταξίδια, αλλά αυτό δεν ήταν καθόλου πρόβλημα, έδινε άλλωστε στον Κάρλος έναν αέρα κοσμοπολίτη, σαν να είχε γυρίσει ο ίδιος όλον τον κόσμο. Όμως, παρά τα ταξίδια και την αγάπη, ο σκυλάκος ήταν παραμελημένος και μόνος, αφού ο μικρός έμοιαζε να προτιμάει τα άλλα του παιχνίδια. Ώσπου ένα βράδυ, όταν όλοι έπεσαν για ύπνο και ξέχασαν τον Κάρλος στο μπαλκόνι, η ζωή του άλλαξε για πάντα. Η περιπέτεια μπήκε στη ζωή του μικρού σκύλου για να του δείξει μία ανοιχτή αγκαλιά, που ίσως να τον είχε μεγαλύτερη ανάγκη. Είδε τη μεγάλη πόλη μέσα από την τσέπη ενός άνδρα και έφτασε σε μια οικογένεια που είχε έρθει στην Αθήνα από πολύ μακριά. Όταν έφτασε στο νέο του σπίτι, αντίκρισε το μικρό τους κοριτσάκι και ήξερε πως είχε βρει την αγκαλιά που του έμελλε να ζεστάνει. 

Αυτή ήταν δική του δεύτερη ευκαιρία, από αυτές που πάντα έρχονται στη ζωή, συνήθως αναπάντεχα. Ήταν η στιγμή που του έδωσε ζωή, όταν απογοητευμένος ατένιζε τον ουρανό από την κρύα βεράντα, και μας θυμίζει την τύχη που η ζωή επιφυλάσσει στις προσδοκίες μας. Ένα τρυφερό παραμύθι που θίγει κοινωνικά ζητήματα, μιλά για τη διαφορετικότητα, την ανατροπή, την περιπλάνηση και γι’ αυτά που χάνουμε, αλλά κυρίως για όσα θαυμαστά βρίσκουμε όταν νομίζουμε πως όλα έχουν χαθεί.

Από πού αντλήσατε έμπνευση για να δημιουργήσετε τον σκύλο Κάρλος;

Είχα αγοράσει ένα παιχνίδι για το γιο μου, ένα μικρό σκυλί φτιαγμένο από πλεκτό με ρόμβους, σαν εκείνες τις κάλτσες που τόσο μου άρεσαν όταν ήμουν στο λύκειο. Μια φίλη το επεσήμανε –πως έμοιαζε να είναι φτιαγμένος από κάλτσες– και κάπως έτσι σχηματίστηκε η πρώτη πρόταση της ιστορίας στο μυαλό μου, που επαναλαμβανόταν εκεί κάμποσο καιρό πριν τη βάλω στο χαρτί. Είχαμε κι ένα γλυκό καναδέζικο λυκόσκυλο μ’ αυτό το όνομα παλιά. Αυτό είναι το αρχικό μείγμα. Και το ότι ο γιος μου δεν έπαιξε ποτέ με εκείνο το παιχνίδι.  

Τι είναι αυτό που θέλετε να πάρουν τα παιδιά από αυτή την ιστορία;

Tώρα που η ιστορία είναι γραμμένη και τυπωμένη μπορώ να σας πω τι θα ήθελα να κρατήσουν από αυτή. Δεν ξεκίνησα να τη γράφω για να διδάξω κάτι. Μπορώ να σας πω τι τονίζω όταν τη διαβάζω στον Γιωργή: τα ταξίδια που είχε κάνει ο Κάρλος υπό μορφή κάλτσας, την πτήση του από το μπαλκόνι στο σκουπιδοτενεκέ, τη διαδρομή του λεωφορείου, άρα την αίσθηση της περιπέτειας, της φυγής προς το άγνωστο, της ανακάλυψης· και τα λόγια που του λένε τα μάτια της μικρής, που στο μυαλό μου είναι η ρίζα, η μνήμη, η αγάπη για τον τόπο μας και τους ανθρώπους μας, όσα αναγκαζόμαστε καμιά φορά να αφήσουμε πίσω μας αλλά κουβαλάμε μέσα μας – οι δύο αυτές αντίθετες καταστάσεις που μας διαμορφώνουν και μας κάνουν πλούσιους. 

Οι μικροί αναγνώστες ίσως δεν καταλάβουν το θέμα της μετανάστευσης ή δεν αναγνωρίσουν την εικόνα του άνδρα που ψάχνει στα σκουπίδια. Γιατί επιλέξατε να θίξετε αυτά τα ζητήματα, έστω και ακροθιγώς;

Οι μικροί αναγνώστες θα καταλάβουν και θα αναγνωρίσουν, γιατί αυτός ο κόσμος είναι παντού γύρω τους, αυτός είναι ο κόσμος τους. Ο άντρας εκείνος έψαχνε στα σκουπίδια κάτω από το σπίτι μας. Και ζούμε στο Πάτημα Χαλανδρίου. Σε όλα τα σχολικά μπαζάρ όπου έχω βρεθεί εγώ τα τελευταία τρία χρόνια τα παιδιά μαζεύουν πράγματα για τους πρόσφυγες και τα κοινωνικά παντοπωλεία. Φυσικά και ξέρουν. Κάτι που επίσης με απασχολεί, που με απασχολούσε και ενώ έγραφα την ιστορία, σε σχέση με το δικό μου παιδί πρωτίστως, είναι τι είναι αυτό που χάνει ένα παιδί όταν τα έχει όλα πριν καν σκεφτεί να τα ζητήσει – πόσο λίγο κρατά η χαρά και η απόλαυση όταν δεν σε χωρίζει τίποτε από την απόκτηση όσων επιθυμείς, και πόσο ζημιώνεται η ευαισθησία σου απέναντι στα πράγματα, η ανθρωπιά σου. Στενοχωριέμαι όταν το παιδί μου ζητάει επίμονα κάτι και τη στιγμή που το αποκτά το παρατάει σε μια γωνιά και δεν γυρίζει να το ξανακοιτάξει.

Η εικονογράφηση είναι επίσης πολύ ιδιαίτερη και είναι αυτή απ’ όπου πηγάζουν τα παραπάνω νοήματα. Για παράδειγμα, η διαφορετική εθνικότητα της οικογένειας που υποδέχεται το σκύλο αποκαλύπτεται, κατά κύριο λόγο, από την εικονογράφηση… Είμαι ευγνώμων για την τύχη που είχε η ιστορία στα χέρια της Αλίας (σ.σ. η εικονογράφος του βιβλίου Αλία Ζάε). Κατ’ αρχάς, έφτιαξε το σκύλο Κάρλος, έφτιαξε την κούκλα που δεν έφτιαξα εγώ, με ένα ζευγάρι ριγέ κάλτσες, και μετά μου τη χάρισε. Οι εικόνες της έχουν σπάνια ομορφιά και αλήθεια. Και απίθανη λεπτομέρεια στα μέσα που έχει χρησιμοποιήσει. Είναι μαγικές μέσα στη δυσκολία τους. Αυτές, πιο πολύ από τις λέξεις, θα αναγνωρίσουν τα παιδιά. Όταν τις δημιούργησε είχε μόνο το κείμενο. Δεν συζητήσαμε. Μόνο κατόπιν είπαμε κάποια πράγματα γι’ αυτό. Τις αντίκρισα λοιπόν με μεγάλη συγκίνηση γιατί πέρα από αυτό τον καμβά της σύγχρονης Αθήνας, που με τόση ευαισθησία έχει πλάσει, έβλεπα εκεί στιγμές της δικής μου ζωής που εκείνη ανίχνευσε, που μάντεψε πίσω από το κείμενο χωρίς να με γνωρίζει. Τώρα πια το παραμύθι θα μου φαινόταν φτωχό χωρίς τις εικόνες της.     

Πώς βοηθούν τα παιδιά οι εκπαιδευτικές ασκήσεις που υπάρχουν στο τέλος;

Νιώθω ότι έχουμε ένα φόβο στο να αφήσουμε τα παιδιά μόνα απέναντι στο κείμενο και χωρίς να χρειάζεται να «κάνουν» κάτι με αυτό, πέρα από το να ονειροπολήσουν. Από την άλλη, πάλι, μπορεί να το ζητάει η εποχή, η εξοικείωσή τους με την τεχνολογία που επιβάλλει μια άλλη σχέση διάδρασης.   

Πώς πιστεύετε ότι πρέπει να είναι σήμερα ένα παιδικό βιβλίο;

Ατρόμητο. Κυρίως, εδώ στην Ελλάδα, να μη φοβάται τη γλώσσα μας.    

Θυμάστε ποιο ήταν το δικό σας αγαπημένο βιβλίο ως παιδί;

Όχι. Θυμάμαι όμως πολύ συγκεκριμένες στιγμές ανάγνωσης και θυμάμαι καθαρά το συναίσθημα που είχα σε κάθε μία από αυτές, πάντα το ίδιο. Ευδαιμονία.

*Για παιδιά από 6 χρονών, με εκπαιδευτικές δραστηριότητες και δώρο την αφήγηση της ιστορίας από τη συγγραφέα σκανάροντας τον κωδικό που υπάρχει στο εσωτερικό του βιβλίου από smartphone ή tablet.