Η Σιμόν ντε Μπoβουάρ δεν ξεχωρίζει την ελληνική μυθολογία ως κάτι μοναδικό, την τοποθετεί μέσα σε ένα παγκόσμιο γίγνεσθαι.
Η Σιμόν ντε Μπoβουάρ είχε έμμεσες αλλά ουσιαστικές αναφορές και επιρροές από την αρχαία ελληνική μυθολογία και ιστορία στο έργο της, κυρίως στο πλαίσιο της φιλοσοφίας και του φεμινισμού.
Στο πιο γνωστό της έργο, «The Second Sex» (Το Δεύτερο Φύλο), εξετάζει πώς οι μύθοι έχουν συμβάλει στη διαμόρφωση στρεβλών γενικευμένων πεποιθήσεων (στερεοτύπων) για τη γυναίκα. Δεν αφηγείται μύθους αλλά τους αναλύει ως πολιτισμικά εργαλεία που παρουσιάζουν τη γυναίκα είτε ως ιδανικό είτε ως απειλή. Αναφέρεται στην Πανδώρα που συμβολίζει τη γυναίκα ως πηγή κακού ή συμφοράς. (Ησίοδος, Θεογονία). Λόγω της Πανδώρας η Μπoβουάρ θίγει την απαράδεκτη καχυποψία προς τη γυναικεία επιθυμία, την ιδέα ότι η γυναίκα «πρέπει» να περιορίζεται, την κοινωνική πίεση για σεμνότητα, τον έλεγχο της σεξουαλικότητας, την ενοχή γύρω από την επιθυμία..
Εξετάζει τη Μέδουσα που σχετίζεται με τον φόβο και τη δαιμονοποίηση της γυναίκας. Αναφέρει μύθους με την ευρύτερη ιδέα ότι η γυναίκα παρουσιάζεται ως «Άλλος» (l’Autre), σε αντίθεση με τον άνδρα που θεωρείται το αυθεντικό πρότυπο.
Η βιβλική Εύα όπως η Πανδώρα «φέρνουν» το κακό στον κόσμο και χρησιμοποιούνται για να δικαιολογήσουν την καχυποψία προς τη γυναίκα. Για το θέμα αυτό η Μπoβουάρ συμπεραίνει ότι διαφορετικοί πολιτισμοί έχουν παρόμοιες αφηγήσεις.
Η Μπoβουάρ φέρνει και παραδείγματα από συγγραφείς όπως ο Σταντάλ1 και ο Ντ. Χ. Λώρενς2 και ισχυρίζεται ότι η σύγχρονη λογοτεχνία συνεχίζει τα ίδια μοτίβα. Η Μπωβουάρ λέει κάτι αρκετά σκληρό αλλά ξεκάθαρο, οι μύθοι δεν περιγράφουν τις γυναίκες, τις κατασκευάζουν. Δεν είναι τυχαίο που διαφορετικοί πολιτισμοί έχουν παρόμοιες αφηγήσεις. Αυτές οι αφηγηματικές ιστορίες εξυπηρετούν μια κοινωνική ανάγκη. Να κρατήσουν τη γυναίκα έγκλειστη μέσα σε ένα «ρόλο»
Οι μύθοι επηρεάζουν την καθημερινή ζωή. Στο «The Second Sex», η βασική της ιδέα είναι σκληρή αλλά πραγματική. Οι αφηγήσεις για τη «γυναίκα» γίνονται προσδοκίες, και οι προσδοκίες γίνονται συμπεριφορές που δεν φαίνονται ως επιβολή, αλλά μοιάζουν «λογικές». Οι γυναίκες έτσι μαθαίνουν να βλέπουν τον εαυτό τους μέσα από αυτούς τους μύθους που δόμησε γι’ αυτές η κοινωνία διαχρονικά. Έτσι επιλέγουν καριέρα «πιο ασφαλή» ή «πιο θηλυκή», έχουν δισταγμούς μήπως θεωρηθεί κάποια «πολύ φιλόδοξη» και νοιώθουν την ανάγκη επιβεβαίωσης μέσω σχέσεων.
Η ιδέα της γυναίκας ως «Άλλο» σημαίνει ότι ο άνδρας είναι το υποκείμενο που δρα ενώ η γυναίκα είναι το αντικείμενο όπως ορίζεται από την ανδροκρατούμενη κοινωνία και γενικά την κοινωνία. Έτσι έχουμε στην πράξη ανισορροπία στις σχέσεις. Η «συναισθηματική εργασία» πέφτει δυσανάλογα στις γυναίκες δημιουργώντας μεγάλη δυσκολία ώστε να διεκδικήσουν ζωτικό και εργασιακό χώρο χωρίς ενοχή.
Σημειώσεις
1. Stendhal, Σταντάλ, 1783 - 1842
Στα έργα του (π.χ. Το Κόκκινο και το Μαύρο), οι γυναίκες έχουν έντονη ψυχολογική υπόσταση και επιθυμίες αλλά συχνά παρουσιάζονται μέσα από το βλέμμα του άντρα πρωταγωνιστή και λειτουργούν ως φορείς πάθους, ζήλιας, κοινωνικής φιλοδοξίας Δεν είναι απλοϊκά στερεοτυπικός. Για την εποχή του, θεωρείται μάλλον προοδευτικός. Ωστόσο, υπάρχει σαφής ανδροκεντρική οπτική.
2. Ντ. Χ. Λώρενς, 1885 - 1930. Εδώ τα πράγματα είναι πιο έντονα διότι ο Ντ. Χ. Λώρενς ασχολείται σε βάθος με τη σεξουαλικότητα και τις σχέσεις φύλων ενώ δίνει στις γυναίκες ισχυρή παρουσία (Ο εραστής της Λαίδης Τσάτερλι - Lady Chatterley’s Lover) αλλά συχνά τις τοποθετεί σε ρόλους που σχετίζονται με τη «φύση» και το ένστικτο, προβάλλει ιδέες για «φυσική» ιεραρχία μεταξύ άντρα και γυναίκας. Αυτό έχει οδηγήσει πολλούς να τον θεωρούν προβληματικό ή και μισογύνη με σημερινά κριτήρια ενώ άλλοι λένε ότι απλώς εξερευνά ειλικρινά τη δυναμική των φύλων.
Ούτε ο Σταντάλ, ούτε ο Λώρενς είναι «politically correct» με τα σημερινά standards. Ο Σταντάλ είναι πιο κοντά σε ψυχολογικό ρεαλισμό με κάποια πρόοδο. Ο Λώρενς είναι πιο ριψοκίνδυνος και αμφιλεγόμενος, ειδικά στο πώς αντιλαμβάνεται τη σχέση αντρών και γυναικών.
Mε καλεσμένη τη μουσειολόγο και σύμβουλο μουσείων Βασιλική Μαρκάκη, μιλάμε για την πρακτική της αργής και προσεκτικής παρατήρησης μέσα σε μουσεία και εκθεσιακούς χώρους.
18°
