Γυναίκες φιλόσοφοι: Οι προσωπικότητες που αξίζει να γνωρίζεις

Θεόκριτος: Ο μεν γεωργός την γην, ο δε φιλόσοφος την ψυχήν εξημεροί.
Barba non facit philosophum (Τα γένια δεν κάνουν τον φιλόσοφο.)
Η φιλοσοφία είναι μια ανηφορική συνεχής πορεία.

Γυναίκες φιλόσοφοι που αξίζει να γνωρίζεις

Διοτίμα της Μαντινείας, 5ος αι. π.Χ.

Θεωρείται δασκάλα του Σωκράτη στο θέμα του έρωτος, όπως παρουσιάζεται στο «Συμπόσιο» του Πλάτωνος. Πορεία έρωτος και αγάπης προς το απόλυτο καλό και το αθάνατο. Από το σώμα στην ψυχή και στις σοφές ιδέες για το «ωραίον». Η κατανόηση των θέσεων της Διοτίμας βοηθά να εμβαθύνουμε στον Πλάτωνα.

Σωκράτης: τὸν δὲ λόγον τὸν περὶ τοῦ Ἔρωτος, ὅν ποτ᾽ ἤκουσα γυναικὸς Μαντινικῆς Διοτίμας, ἣ ταῦτά τε σοφὴ ἦν καὶ ἄλλα πολλά —καὶ Ἀθηναίοις ποτὲ θυσαμένοις πρὸ τοῦ λοιμοῦ δέκα ἔτη ἀναβολὴν ἐποίησε τῆς νόσου, ἣ δὴ καὶ ἐμὲ τὰ ἐρωτικὰ ἐδίδαξεν τον Λόγο για τον Έρωτα, που άκουσα κάποτε από τη Διοτίμα, τη γυναίκα από τη Μαντίνεια, που ήταν σοφή και στο θέμα του Έρωτος αλλά και σε άλλα πολλά, όπως τότε με τον λοιμό που τελούσαν θυσίες οι Αθηναίοι, κατάφερε να αναβληθεί ο λοιμός για δέκα χρόνια. Αυτή με δίδαξε τα ερωτικά. Συμπόσιον Πλάτωνος 201d

Ασπασία της Μιλήτου ~ 470–400 π.Χ.

Σύντροφος του Περικλή, επηρέασε τη ρητορική, και την πολιτική σκέψη της εποχής. Ασκούσε επιρροή στον Σωκράτη και στον Περικλή. Πρέσβευε ότι η γνώση και η παιδεία είναι δύναμη εξουσίας

Ιππαρχία η Κυνική ~360–280 π.Χ.

Έδρασε στην Αθήνα και στη Θήβα. Από τις λίγες γυναίκες Κυνικούς φιλοσόφους, έζησε σύμφωνα με τις αρχές της σχολής δηλαδή την απόρριψη κοινωνικών συμβάσεων και ελευθερίας βίου μέσω λιτής ζωής. Πρέσβευε την ισότητα φύλων στην πράξη.

Η Ιππαρχία από τη Μαρώνεια ήταν σημαντική Κυνική φιλόσοφος, αδελφή του Μητροκλή και σύζυγος του Κράτη του Θηβαίου, ενός από τους σημαντικότερους εκπροσώπους της κυνικής σχολής. Πασίγνωστη για την άρνησή της στις κοινωνικές συμβάσεις. Αψήφησε τον πλούτο και τα ειωθότα της εποχής, υιοθετώντας την Κυνική λιτότητα, ενώ θεωρείται από τις ελάχιστες γυναίκες φιλοσόφους της αρχαιότητας που διεκδίκησε δυναμικά τη θέση τους.

Αρετή της Κυρήνης, 4ος αι. π.Χ. Έδρασε στην Κυρήνη (σημερινή Λιβύη)

Κόρη του Αρίστιππου, δίδαξε την Κυρηναϊκή φιλοσοφία (Ηδονισμός). Πρέσβευε ότι η ηδονή είναι ύψιστο αγαθό, ότι πρέπει να έχουμε αυτοέλεγχο στις απολαύσεις και ότι η παιδεία σε οδηγεί σε δρόμους φιλοσοφίας

Υπατία της Αλεξάνδρειας ~360–415 μ.Χ. Έδρασε στην Αλεξάνδρεια.

Μαθηματικός και φιλόσοφος, σύμβολο της επιστημονικής σκέψης και της τραγικής σύγκρουσης με τον φανατισμό. Πρέσβευε στην ενότητα φιλοσοφίας και μαθηματικών, στη λογική έναντι του δογματισμού και στην αναζήτηση της αλήθειας μέσω του Λόγου.

Χίλντεγκαρντ του Μπίνγκεν, 1098–1179, Γερμανία

Θεολόγος, μυστικίστρια και στοχάστρια με κοσμολογικές ιδέες όπως κοσμική αρμονία (θεός, φύση, άνθρωπος). Όραμα ως γνώση και ηθική ευθύνη προς τη φύση.

Χριστίν ντε Πιζάν, 1364~ 1430, Γαλλία

Από τις πρώτες που υπερασπίστηκαν συστηματικά τα δικαιώματα των γυναικών. Άσκησε κριτική στο μισογυνισμό και στην κοινωνία ως δομή.

Εμιλί ντυ Σατλέ, 1706–1749, Γαλλία, Διαφωτισμός και πρώιμος φεμινισμός.

Σημαντική για τη διάδοση της φυσικής του Νεύτωνα και τη φιλοσοφία της επιστήμης. Τόνισε την ενέργεια ως βασική έννοια και στήριξε τη λογική κατανόηση της φύσης.

Μαίρη Γουόλστονκραφτ, 1759–1797, Αγγλία, Εποχή Διαφωτισμού.

Πρωτοπόρος του φεμινισμού («Διεκδίκηση των Δικαιωμάτων της Γυναίκας»). Υπεστήριξε την ισότητα μέσω της εκπαίδευσης και ότι οι γυναίκες δεν είναι “φυσικά κατώτερες”. Ασχολήθηκε με τα θέματα ορθολογισμός, λογική και ηθική. Πρέσβευε ότι: Οι γυναίκες φαίνονται “κατώτερες” λόγω παιδείας, όχι φύσης. Η λογική αφορά όλους τους ανθρώπους. Η γνώση και η παιδεία σε οδηγούν στην ελευθερία. Η φιλοσοφία σε κάνει πολιτικό ον.

Χάριετ Τέιλορ Μιλ, 1807–1858, Αγγλία, 19ος αιώνας, φιλελευθερισμός και κοινωνική σκέψη.

Συνεργάτιδα και επιρροή από τον Τζον Στιούαρτ Μιλ, σε θέματα ελευθερίας ως κοινωνικό δικαίωμα, ισότητας φύλων και συνεργατικής φιλοσοφίας.

Χάνα Άρεντ, 1906–1975, Γερμανία και ΗΠΑ.

Μελέτησε τον ολοκληρωτισμό, την εξουσία, την «κοινοτοπία του κακού», τη δράση και το δημόσιο χώρο (πολιτική φιλοσοφία). Σε προσγειώνει στην πραγματικότητα της ιστορίας και της πολιτικής και πιστεύει ότι ο στοχασμός και η σκέψη είναι ηθικές πράξεις.

Σιμόν ντε Μποβουάρ, 1908–1986, Γαλλία. 20ός αιώνας. Υπαρξισμός, φαινομενολογία, πολιτική φιλοσοφία

Κεντρική μορφή του υπαρξισμού και του φεμινισμού («Το Δεύτερο Φύλο»). «Δεν γεννιέσαι γυναίκα, γίνεσαι», Δόμηση ταυτότητας. Την απασχολεί «τι είναι ο άνθρωπος» και «πώς γίνεται αυτό που είναι». Πιστεύει ότι η ελευθερία είναι ευθύνη.

Σιμόν Βέιλ, 1909–1943, Γαλλία.

Συνδύασε φιλοσοφία και κοινωνική δικαιοσύνη. Θέματα που ανέδειξε: Προσοχή και επιμέλεια ως ηθική πράξη, Πόνος και δικαιοσύνη, Πνευματικότητα χωρίς θεσμούς.

Τζούντιθ Μπάτλερ, 1956, Η.Π.Α., Καθηγήτρια στο Μπέρκλεϊ.

Μεταστρουκτουραλισμός, Σύγχρονη σκέψη, φύλο και ταυτότητα, πολιτική φιλοσοφία. Εκπροσωπεί τη σημερινή φιλοσοφία. Πιστεύει ότι: Το φύλο δεν είναι σταθερό, είναι «ρόλος» που επαναλαμβάνεται. Οι ταυτότητες είναι ρευστές. Η γλώσσα διαμορφώνει την πραγματικότητα.

Σημειώσεις

Μερικές εξέχουσες προσωπικότητες στον απαιτητικό χώρο της φιλοσοφίας είναι οι γυναίκες: Μάργκαρετ Κάβεντις, Άννα Κόνγουεϊ, Ολύμπ ντε Γκουζ, Χάριετ Μάρτινο, Έντιθ Στάιν, Ρόζα Λούξεμπουργκ, Άιν Ραντ, Μάρθα Νούσμπαουμ, Νάνσι Φρέιζερ, Λούσε Ιριγκαρέ, Μονίκ Βιτίγκ.

Μια πορεία της φιλοσοφίας από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα διέρχεται από τους σταθμούς: Πώς να βιώνεις μια ηθική, ζωή (αρχαιότητα), Ισότητα και λογική (Διαφωτισμός), Ελευθερία, ταυτότητα, εξουσία (20ός αιώνας) και σήμερα στον 21ο αιώνα Φύλο, δικαιοσύνη, κοινωνία.

Ένα οδοιπορικό με ονόματα: Διοτίμα για το νόημα και τη φιλοσοφική αρχή, Γουόλστονκραφτ για την ισότητα και την κοινωνία, Σιμόν ντε Μποβουάρ για την ταυτότητα και την ύπαρξη, Χάνα Άρεντ για την πολιτική, τον δημόσιο λόγο και την ευθύνη. Τζούντιθ Μπάτλερ για τη σύγχρονη σκέψη και το φύλο.