Μέμη Σπυράτου: Ο «ΑΓΩΝΑΣ» αποτελεί ουσιαστικό εργαλείο πολιτιστικής διπλωματίας

Το Διεθνές Φεστιβάλ Αρχαιολογικού και Πολιτιστικού Ντοκιμαντέρ «ΑΓΩΝ», ετοιμάζεται φέτος για τη 13η διοργάνωσή του, όπου επιλεγμένες ταινίες θα προβληθούν στην Ταινιοθήκη της Ελλάδος, από τις 25 έως τις 30 Μαΐου 2026, μεταφέροντας το κοινό σε ένα μοναδικό κινηματογραφικό ταξίδι ιστορίας, πολιτισμού και μνήμης. Η εμπνεύστρια και καλλιτεχνική διευθύντρια του «ΑΓΩΝΑ», Μέμη Σπυράτου, συνεχίζει ακούραστα από το 1996, όταν ξεκίνησε ο θεσμός, να συγκεντρώνει νέες κινηματογραφικές φωνές από όλον τον κόσμο, καλύπτοντας έτσι ένα σημαντικό κενό στον πολιτιστικό χάρτη της Ελλάδας.

Συναντώ την κυρία Σπυράτου στο σπίτι της, όπου μαζί με την Διευθύντρια Παραγωγής του φεστιβάλ, Ραχήλ Μανουκιάν, ετοιμάζονται πυρετωδώς για την φετινή διοργάνωση, βλέποντας ταινίες και επικοινωνώντας με τους διάφορους συντελεστές του φεστιβάλ. Φέτος, ο «ΑΓΩΝΑΣ» πραγματοποιείται με την οικονομική υποστήριξη του Υπουργείου Πολιτισμού, υπό την αιγίδα της Περιφέρειας Αττικής και του Δήμου Αθηναίων, με χορηγό επικοινωνίας και υποστηρικτή το περιοδικό «Αρχαιολογία & Τέχνες» και το Μουσείο Ακρόπολης. Η Μέμη Σπυράτου μίλησε στην ATHENS VOICE για το πώς ξεκίνησε ο θεσμός και ποιοι τον έχουν υποστηρίξει ανά τα χρόνια, προκειμένου να αναπτυχθεί και να γίνει αυτό που είναι σήμερα.

- Το Διεθνές Φεστιβάλ Αρχαιολογικού και Πολιτιστικού Ντοκιμαντέρ, «ΑΓΩΝ», διεξάγεται φέτος για 13η χρονιά. Πώς ξεκίνησε ο θεσμός το 1996; Ποια ήταν η κύρια πηγή έμπνευσης για ένα τέτοιου είδους φεστιβάλ;

Το 1996, η ταινία μου «Τι είναι τέχνη;» τιμήθηκε με το Grand Prix της Κριτικής Επιτροπής του αντίστοιχου φεστιβάλ της Ιταλίας. Σε ερώτηση μιας δημοσιογράφου της ιταλικής τηλεόρασης για το πότε θα διεξαχθεί το δικό μας φεστιβάλ, απάντησα αυθορμήτως «τον επόμενο Νοέμβριο». Γνώριζα, βέβαια, ότι τέτοιο φεστιβάλ δεν είχαμε στην Ελλάδα. Γυρνώντας στην Αθήνα, απευθύνθηκα στην ιδρύτρια του περιοδικού «Αρχαιολογία και Τέχνες», την αρχαιολόγο Άννα Λαμπράκη, και της εξέθεσα το θέμα. Δέχτηκε να με βοηθήσει στο στήσιμο ενός ελληνικού φεστιβάλ αρχαιολογικής ταινίας με θέμα, αρχικώς, την Μεσόγειο κοιτίδα όλων των πολιτισμών.

Έτσι, λοιπόν, χάρη και στην έμπρακτη υποστήριξη της δημοσιογράφου Λένας Σαββίδη, αδελφής της Άννας Λαμπράκη, πραγματοποιήθηκε το 1996 η Πρώτη Διεθνής Συνάντηση Αρχαιολογικής Ταινίας που ονομάστηκε «ΑΓΩΝ», θέτοντας τις βάσεις για τη συμμετοχή και πολλών άλλων φορέων, πολιτιστικών και μη (Υπουργείο Πολιτισμού, Υπουργείο Τουρισμού, Δήμος Αθηναίων, Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, Ελληνικό Κέντρο Κινηματογράφου, Τράπεζα της Ελλάδος, Πολιτιστικό Ίδρυμα Ομίλου Πειραιώς, Πανεπιστήμια, ξένες Αρχαιολογικές Σχολές, Μουσεία κ.ά). Η ονομασία «ΑΓΩΝ» δόθηκε γιατί ο «Αγών» ήταν αναπόσπαστο στοιχείο του βίου των αρχαίων πόλεων, και η αρχαία σκέψη έπλασε την αντίστοιχη μυθική προσωποποίησή του: έναν αθλητικό νέο με φτερά, προτρεπτικό προς το «αγωνίζεσθαι». Εκτός από τις παραστάσεις αττικών αγγείων, τον συναντάμε στην πιο εμβληματική του μορφή, στον θρόνο του ιερέως Διονύσου Ελευθερέως, δηλαδή στο επισημότερο μέρος του Διονυσιακού θεάτρου, όπου σπουδαίοι δραματουργοί, μετείχαν στον θεσμό του «ΑΓΩΝΑ».

- Φέτος είχατε 1.285 συμμετοχές από 114 χώρες. Τι μαρτυράνε αυτά τα νούμερα; Υπάρχει, κατά τη γνώμη σας ένα αυξανόμενο ενδιαφέρον στο συγκεκριμένο είδος ταινιών;

Φέτος συμπληρώνουμε 30 χρόνια «αγώνα» και «αγωνιών». Ο «ΑΓΩΝΑΣ», από την πρώτη στιγμή της δημιουργίας του, αναμετρήθηκε σοβαρά με το μέλλον, προσπαθώντας να συμβάλει στην διαμόρφωση κοινής πολιτιστικής συνείδησης. Η αρχαιολογική κληρονομιά δεν είναι απλώς μια ανάμνηση του παρελθόντος. Μας ενώνει με τις ρίζες μας αλλά μας δίνει και φτερά και η αρχαιολογική τεκμηρίωση τροφοδοτεί κοινή ταυτότητα.

Επιδιώκοντας να θωρακίσει τη νέα κυρίως ματιά, με μια «γυμναστική» βλέμματος και πνεύματος για το ενίοτε παρελθόν, ενισχύει την προσδοκία για ένα καλύτερο μέλλον γιατί όταν όλα τείνουν προς την λήθη πρέπει να επαγρυπνούμε. «Όσοι έχουν μνήμη, μπορούν να ζήσουν στον εύθραυστο παρόντα χρόνο. Όσοι δεν έχουν δεν ζουν πουθενά», λέει ο σπουδαίος Χιλιανός ντοκυμαντερίστας Πατρίτσιο Γκουσμάν. Η γνώση, η διαφύλαξη, η αξιοποίηση, η εκμετάλλευση της πολιτιστικής κληρονομιάς και η γονιμοποίηση ιδεών, δημιουργούν την επιτακτική ανάγκη διαλόγου μεταξύ πολιτιστικής, πολιτικής, οικονομικής και κοινωνικής πραγματικότητας. Τα πάντα είναι θέμα παιδείας, σωστού χειρισμού και εκσυγχρονισμού.

Στα μουσεία αρχαιολογικών εκθεμάτων, για παράδειγμα, η κίνηση αυξήθηκε όταν αυξήθηκε αναλόγως και η παιδεία γύρω από τα εκθέματα. Στις προβολές του «ΑΓΩΝΑ» υποτιτλίζουμε τις ξένες ταινίες στα ελληνικά, αντιμετωπίζοντας την πολυγλωσσία ως προνόμιο έκθεσης σε διαφορετικούς πολιτισμούς. Οι αρχαιολογικές και πολιτιστικές ανακαλύψεις μέσω των ταινιών μας δίνουν την ταυτότητα όχι του χώρου όπως επισημαίνει ένας Ιρανός σκηνοθέτης, αλλά της χώρας. Της κάθε χώρας. Εξάλλου, χώρα χωρίς αρχαιολογικά και πολιτιστικά ντοκυμαντέρ, θα ήταν σαν οικογένεια χωρίς οικογενειακές φωτογραφίες. «Πατρίδα μου είναι ένας ουρανός χωρίς διαβατήριο, χωρίς πύλη. Μπαίνω απ’ τον αέρα. Κυρά πανάρχαιη Ελλάδα, κρύψε με κάτω από τη γαλάζια ποδιά σου», γράφει ο Πέρσης Φερεϋντούν Φαρϋάντ και η Ελλάδα υποδέχεται 1.285 ταινίες από 114 χώρες του κόσμου, γεγονός που επιβεβαιώνει για ακόμη μια φορά την ανάγκη των ανθρώπων για επικοινωνία μέσω της συμμετοχικής τέχνης του κινηματογράφου. Την ανάγκη να μοιραστούμε το παγκόσμιο αγαθό που λέγεται πολιτισμός. Και στον «ΑΓΩΝΑ» συνομιλούν οι πολιτισμοί όλου του κόσμου, που δεν συγκρούονται αλλά αλληλοσυμπληρώνονται.

- Ένα από τα τιμώμενα πρόσωπα της φετινής διοργάνωσης θα είναι ο σπουδαίος Αιγύπτιος αρχαιολόγος Ζάχι Χαουάς. Πώς ενεπλάκη με το φεστιβάλ; Θα προβληθούν κάποια ντοκιμαντέρ του ίδιου;

Έχουν ήδη προβληθεί πολλά ντοκυμαντέρ και όχι μόνο από την Αίγυπτο, όπου ο σπουδαίος αρχαιολόγος έχει την θέση του συμβούλου, και πάγια θέση του «ΑΓΩΝΑ» είναι να τιμά τους δημιουργούς που συμβάλλουν στον πολιτισμό, ο καθένας από το πόστο του. Με το τίτλο, «Και εγένετο φως», ο ΑΓΩΝΑΣ τιμά και τον διευθυντή φωτογραφίας Γιώργο Αρβανίτη, τον οποίο οι περισσότεροι γνωρίζουν από τις ταινίες του Θόδωρου Αγγελόπουλου. Καταξιωμένος εδώ και χρόνια στο εξωτερικό, θα «φωτίσει» το φεστιβάλ με την παρουσία του. Ας μην ξεχνάμε ότι το 2024 η διοργάνωση του «ΑΓΩΝΑ» ήταν αφιερωμένη στον οικουμενικό Μίκη Θεοδωράκη, που ήξερε να διαστέλλει τον χώρο και τον χρόνο, που ήξερε πάνω απ’ όλα να πιστεύει.

- Αν έπρεπε να περιγράψουμε με λίγα λόγια την φετινή διοργάνωση, ποια θα ήταν αυτά; Υπάρχει κάποια ιδιαίτερη θεματική ενότητα;

Οι «αγώνες» και οι «αγωνίες» των ανθρώπων παντού και πάντα. Οι περισσότερες φετινές ταινίες, εκτός της αρχαιολογίας, έχουν ως θέμα την αλληλεπίδραση φύσης και ανθρώπων, την ανησυχία για την καταστροφή της καθώς και τα φλέγοντα θέματα μετανάστευσης και πολέμων μεταξύ λαών που διαμορφώνουν νέα γεωγραφία, μίξη γλωσσών και εθίμων, νέους πολιτισμούς που αφορούν τον άνθρωπο κυρίως της εποχής μας, εποχής συγκρούσεων και σφαγών «μεταξύ ανθρώπων που δεν αλληλογνωρίζονται, προς όφελος ανθρώπων που γνωρίζονται αλλά δεν αλληλοσκοτώνονται». Αν η Τέχνη είναι αναγκαία σήμερα, είναι με τον τρόπο που ήταν πάντα: ως αντίσταση απέναντι στην βαρβαρότητα, ως ανίσχυρη έστω, προσπάθεια του ανθρώπου να παραμείνει άνθρωπος, μέσα στον πανικό και την τρέλα του σύγχρονου κόσμου. Γι’ αυτό και ένα από τα μότο μας φέτος είναι: Ελάτε να ζήσουμε μαζί 62 ταινίες, ελάτε να ζήσουμε μαζί 62 ζωές.

- Μεγάλοι υποστηρικτές του «ΑΓΩΝ», εκτός από το Υπουργείου Πολιτισμού, την Περιφέρεια Αττικής και τον Δήμο Αθηναίων, έχουν υπάρξει εδώ και χρόνια το περιοδικό «Αρχαιολογία & Τέχνες» και το Μουσείο της Ακρόπολης. Ποια είναι η συνεισφορά τους σε ένα φεστιβάλ σαν κι αυτό, ειδικά αφιερωμένο στην Αρχαιολογία;

Μέχρι και το 2016 το Φεστιβάλ, στηριζόταν οικονομικά κυρίως από την κυρία Λένα Σαββίδη και διενεργείτο ως Biennale, κάθε δύο χρόνια, μέχρι το 2022 όταν το Φεστιβάλ σιώπησε λόγω οικονομικής ανεπάρκειας. Τον Μάιο του 2022, έπειτα από έξι χρόνια αποχής κατά την διάρκεια των οποίων αναζητούσα ανεπιτυχώς οικονομική «υιοθεσία» του «ΑΓΩΝΑ», κατέφυγα στο Υπουργείο Πολιτισμού. Με την απόλυτη υποστήριξη του ΥΠΠΟ και, κυρίως, της Υπουργού κυρίας Λίνας Μενδώνη, για πρώτη φορά, κατέστη δυνατό να πραγματοποιηθεί και πάλι Διοργάνωση του «ΑΓΩΝΑ», η 11η αυτήν την φορά. Τον Μάιο του 2024, πάλι με την υποστήριξη του ΥΠΠΟ και της κυρίας Μενδώνη, πραγματοποιήθηκε η 12η Διοργάνωση του «ΑΓΩΝΑ». Και φέτος, πάλι με την υποστήριξη της κυρίας Μενδώνη, ΥΠΠΟ και ΕΚΚΟΜΕΔ, από τις 25 έως και 30 Μαΐου, θα πραγματοποιηθεί η 13η διοργάνωση του ΑΓΩΝΑ στην Ταινιοθήκη της Ελλάδος, με καθημερινές προβολές ταινιών από όλο τον κόσμο, κάθε απόγευμα στις 4:30 έως τις 10:30 το βράδυ. Οι Επιτροπές είναι πολυφωνικές, διεθνείς και απαρτίζονται κάθε φορά από ανθρώπους όλων σχεδόν των ειδικοτήτων, που μπορούν να αξιολογήσουν τις επί μέρους αρετές της κάθε ταινίας (σκηνοθέτες, αρχαιολόγοι, μοντέρ, σεναριογράφοι, μουσικοί, διευθυντές φωτογραφίας, παραγωγοί, εικαστικοί, καθηγητές πανεπιστημίου, ιστορικοί, εκπαιδευτικοί, ακόμα και γλωσσολόγοι). Από τις 1.285 ταινίες, ξεχώρισαν 120 και δόθηκαν στην Προκριματική Επιτροπή η οποία κατέληξε σε 62. Αυτές παραδόθηκαν στην Διεθνή Κριτική Επιτροπή η οποία και θα αποφασίσει τα Βραβεία, τα οποία συνοδεύονται πάντα από ένα συμβολικό χρηματικό ποσό.

- Εκτός από τον τεράστιο αρχαιολογικό της πλούτο, η Ελλάδα έχει και μια αρχαία παράδοση, όσον αφορά τις ετήσιες γιορτές και τα «φεστιβάλ». Είναι αυτός ένας από τους λόγους που ευδοκίμησε εδώ ο «ΑΓΩΝ»;

Το Φεστιβάλ «ΑΓΩΝ» αποτελεί ουσιαστικό εργαλείο πολιτιστικής διπλωματίας, εξωστρέφειας και διεθνούς προβολής της χώρας μας. Η αρχαιολογία και η πολιτιστική κληρονομιά αποτελούν το ισχυρότερο παγκόσμιο «brand» της Ελλάδας, και μέσα από τον «ΑΓΩΝΑ» προβάλλονται διεθνώς, όχι μόνο οι αρχαιολογικοί μας χώροι, αλλά και η σύγχρονη πολιτιστική δραστηριότητα της χώρας. Ξαναδίνοντας τον εορταστικό χαρακτήρα που πρέπει να διαθέτει κάθε φεστιβάλ, o «AΓΩNΑΣ» φροντίζει και για την ψυχαγωγία των συμμετεχόντων σε συνεργασία με ομάδα αξιόλογων καλλιτεχνών Ελλήνων και ξένων, οι οποίοι δίνουν κάθε φορά πραγματικό ρεσιτάλ με επιλεγμένες μουσικές, τραγούδια, παραστάσεις, εκθέσεις κλπ. Σε κάθε διοργάνωση του «ΑΓΩΝΑ» φιλοξενούνται 60 περίπου συμμετέχοντες (ξένοι σκηνοθέτες-δημιουργοί, επιστήμονες, διευθυντές φεστιβάλ, αρχαιολόγοι, έλληνες σκηνοθέτες, δημοσιογράφοι κ.ά). Δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι σε κάθε διοργάνωση συμμετέχουν ταινίες του CNRS (Centre national de la recherche scientifique) της Γαλλίας, του μεγαλύτερου Ερευνητικού Οργανισμού της Ευρώπης καθώς και μεγάλων διεθνών παραγωγών. Ενδεικτικό είναι ότι ήδη από την πρώτη διοργάνωση, οι διευθυντές των αντίστοιχων ευρωπαϊκών φεστιβάλ βράβευσαν τον «AΓΩNA» για την άρτια οργάνωσή του.

- Χάρη και στη δική σας ιδιαίτερη σχέση με τη μουσική, στο φεστιβάλ εμφανίζονται συχνά μεγάλα ονόματα του ελληνικού ρεπερτορίου, όπως για παράδειγμα η Μαρία Φαραντούρη και ο Γιώργος Νταλάρας. Ποιες προσωπικότητες από τον καλλιτεχνικό χώρο θα λέγατε πως στηρίζουν σταθερά αυτόν τον θεσμό, όλα αυτά τα χρόνια;

Στην πορεία των 30 χρόνων του «AΓΩNA», φιλοξενήσαμε πολλά κορυφαία ονόματα του ελληνικού ρεπερτορίου: Τον Λάκη Παππά, σπουδαίο ερμηνευτή του Μάνου Χατζηδάκη, τον οποίο και τίμησε η κυρία Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ με «Βραβείο Ήθους». Την Aλίκη Kαγιαλόγλου η οποία σε εκδήλωση με τίτλο, «H Aλίκη στη χώρα του ντοκιμαντέρ», μας ταξίδεψε με τη φωνή της στις χώρες του κόσμου. Την μουσικοθεατρική παράσταση «Μαύρο Γεμενί», σε σκηνοθεσία δική μου, η οποία μας ταξίδεψε στα παραδοσιακά ελληνικά τραγούδια (σημειωτέον η παράσταση παίχτηκε με επιτυχία και στην Γαλλία, προσκεκλημένη από τον διευθυντή του αρχαιολογικού Φεστιβάλ της Μπεζανσόν, Gerald Barbet). Την Αναστασία Καπάνταη και τον Σταύρο Νιφοράτο, οι οποίοι ερμήνευσαν επιλογές τραγουδιών από την Ελλάδα και όλο τον κόσμο, μεταξύ αυτών και Γκρεκάνικα, αφιέρωμα στην Μεγάλη Ελλάδα. Έγινε παρουσίαση της Yδραύλεως, από τον μουσικό Πάνο Bλαγκόπουλο, ο οποίος έπαιξε αρχαία ελληνική μουσική, και η Άννα Aλεξοπούλου συνοδεία κουαρτέτου ερμήνευσε χορικά από την «Eλένη» του Ευριπίδη, σε σύνθεση του Mιχάλη Xριστοδουλίδη. Κορυφαία εκδήλωση του «AΓΩNA» ήταν η μουσική παράσταση του Γιώργου Nταλάρα, με μελοποιημένα ποιήματα της Aρβελέρ από τον Νίκο Πλάτανο.

O Γιώργος Nταλάρας προσφέρθηκε αφιλοκερδώς, συνοδευόμενος από δεκαμελές μουσικό σχήμα. H μουσική αυτή παράσταση, με τίτλο «Η Απόκρυφη Ιστορία», πραγματοποιήθηκε στις 15 Nοεμβρίου 2004, στο πλαίσιο της 5ης Διεθνούς Συνάντησης του «ΑΓΩΝΑ», στην αίθουσα του θεάτρου Kοτοπούλη-REX σε συνεργασία με το Eθνικό Θέατρο. Η σκηνοθεσία, τόσο της μουσικής παράστασης, όσο και των μικρών ταινιών που τη συνόδευαν, ήταν δική μου. Τον Μάιο του 2022, ο «ΑΓΩΝ» αφιερώθηκε στον Μίκη Θεοδωράκη και στην Διεθνή Κριτική Επιτροπή συμμετείχε ο Κώστας Γαβράς. Η Μαρία Φαραντούρη ερμήνευσε τραγούδια του Μίκη Θεοδωράκη στην τελετή λήξης και μετά την απονομή βραβείων της 11ης Διοργάνωσης του «ΑΓΩΝΑ», που πραγματοποιήθηκε στο Ολύμπια, Δημοτικό Μουσικό Θέατρο «Μαρία Κάλλας», με τη στήριξη του Οργανισμού Νεολαίας και Άθλησης του Δήμου Αθηναίων. Τον Μάιο του 2024, στην τελετή λήξης και μετά την απονομή βραβείων της 12ης Διοργάνωσης του «ΑΓΩΝΑ», που πραγματοποιήθηκε στο Ολύμπια, Δημοτικό Μουσικό Θέατρο «Μαρία Κάλλας», ο Γιώργος Νταλάρας, και πάλι αφιλοκερδώς, με πολυμελή ορχήστρα, ερμήνευσε τραγούδια Ελλήνων συνθετών με τη στήριξη του Οργανισμού Νεολαίας και Άθλησης του Δήμου Αθηναίων.

- Σήμερα το φεστιβάλ έχει την αμέριστη υποστήριξη του κράτους και άλλων ιδρυμάτων. Ήταν έτσι τα πράγματα από την αρχή; Ποιες δυσκολίες συναντήσατε στο να γίνει ο «ΑΓΩΝ» ένας κινηματογραφικός θεσμός;

Οι δυσκολίες ήταν και είναι πάρα πολλές, αλλά και οι αντοχές μας μεγάλες. Ο «ΑΓΩΝΑΣ», λίγο πριν συμπληρώσει τα 30 χρόνια λειτουργίας του, γιόρτασε την μακρά πορεία του με διήμερο εκδηλώσεων στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, στις 10 και 11 Νοεμβρίου 2023, στην Αίθουσα Διδασκαλίας Μουσικής Βιβλιοθήκης του Συλλόγου «Οι Φίλοι της Μουσικής». Το διήμερο περιλάμβανε προβολές βραβευμένων ταινιών από τις 11:00 το πρωί έως τις 22:00 το βράδυ, με ελεύθερη είσοδο για όλους! Στο διήμερο εκδηλώσεων πραγματοποιήθηκε ανοιχτή συζήτηση, με θέμα «Αρχαιολογία και Κινηματογράφος – Επιστήμη και Τέχνη σε μια γοητευτική σύζευξη». Στην συζήτηση, την οποία συντόνιζα η ίδια, συμμετείχαν σημαντικοί σκηνοθέτες και αρχαιολόγοι, όπως ο Δήμος Αβδελιώδης, η Αναστασία Γκαδόλου, ο Βασίλης Καραμητσάνης, ο Μανόλης Κορρές, η Νίνα Κυπαρίσση, η Χριστίνα Μερκούρη, ο σκηνοθέτης Pedro Olalla, η Αγγελική Σίμωσι, ο Χάρης Τζάλας κ.ά., και, φυσικά, το κοινό!

- Κοιτάζοντας μπροστά, πώς βλέπετε ότι θα μπορούσε να εξελιχθεί ο «ΑΓΩΝ»; Τι θα θέλατε να δείτε περισσότερο ή λιγότερο, όσον αφορά τις συμμετοχές;

Ξεκινώντας από τις συμμετοχές, τι άλλο μπορεί να περιμένει κανείς; Το 2024 είχαμε 1.400 ταινίες από 100 χώρες του κόσμου. Το 2026, 1.285 ταινίες από 114 χώρες. Ευχή μας είναι να δοθεί σε νέους Έλληνες σκηνοθέτες η ευκαιρία παραγωγής ταινιών τους είτε πρόκειται για ταινίες μυθοπλασίας είτε για αρχαιολογικά και πολιτιστικά ντοκυμαντέρ. Η αρχαιολογία και κατ’ επέκτασιν το αρχαιολογικό ντοκιμαντέρ, θα μπορούσαν να αποτελέσουν την «βαριά βιομηχανία» μιας χώρας που ουσιαστικά δεν έχει βιομηχανία. Η ανησυχία μου είναι για το μέλλον του «ΑΓΩΝΑ» γιατί μέχρι τώρα εξαρτάται από τις καλές προθέσεις προσώπων που πραγματικά ενδιαφέρονται για την αρχαιολογία της χώρας μας και ό,τι συνεπάγεται αυτό. Θα έπρεπε, όμως, κατά την γνώμη μου να παγιωθεί ο «ΑΓΩΝΑΣ» ως θεσμός και να λειτουργεί ανεξάρτητα από πρόσωπα όπως εμού της ιδίας η οποία άλλωστε έχω περάσει την ηλικία του άκρατου ενθουσιασμού και των απεριόριστων αντοχών.