Η χαμένη πόλη του Μεγάλου Αλεξάνδρου, η Αλεξάνδρεια του Τίγρη στο Ιρακ, εντοπίστηκε από αρχαιολόγους

Αρχαιολόγοι επιβεβαίωσαν την τοποθεσία της χαμένης Αλεξάνδρειας του Τίγρη, μιας πόλης που ίδρυσε ο Μέγας Αλέξανδρος τον 4ο αιώνα π.Χ. στο σημερινό νότιο Ιράκ, κοντά στον Περσικό Κόλπο. 

Η αρχαιολογική έρευνα έδειξε πως η πόλη δημιουργήθηκε ως στρατηγικό λιμάνι που συνέδεε το εμπόριο από την Ινδία με τη Μεσοποταμία και τον μεσογειακό κόσμο. Για αιώνες υπήρξε σημαντικός εμπορικός κόμβος, όμως χάθηκε από την ιστορική μνήμη μετά τον 3ο αιώνα μ.Χ., όταν η αλλαγή της πορείας του ποταμού Τίγρη απομόνωσε την περιοχή.

Σύγχρονες έρευνες με drones και γεωφυσικές σαρώσεις υψηλής ανάλυσης επέτρεψαν στους επιστήμονες να χαρτογραφήσουν την πλήρη έκταση της πόλης. Οι εικόνες αποκάλυψαν οχυρωματικά τείχη, δρόμους και μεγάλα οικοδομικά τετράγωνα που σχημάτιζαν ένα οργανωμένο πολεοδομικό σχέδιο.

Η έκταση της αρχαίας μητρόπολης φτάνει περίπου τα 2,5 τετραγωνικά μίλια, μέγεθος που οι ερευνητές χαρακτηρίζουν εξαιρετικά μεγάλο για πόλη της εποχής.

Οι αρχαιολογικές ανακαλύψεις: Τείχη, ναοί και εργαστήρια κάτω από την άμμο

Οι αρχαιολόγοι εντόπισαν συγκροτήματα ναών, εργαστήρια, φούρνους και τμήματα του λιμανιού, καθώς και το σύστημα καναλιών που συνέδεε την πόλη με το ποτάμιο δίκτυο της Μεσοποταμίας.

Ο Στέφαν Ρ. Χάουζερ, καθηγητής αρχαιολογίας στο Πανεπιστήμιο της Κωνσταντίας και μέλος της ερευνητικής ομάδας, δήλωσε ότι η κατάσταση διατήρησης των κτιρίων είναι εντυπωσιακή.

Όπως εξήγησε, οι τοίχοι των κτισμάτων βρίσκονται ακριβώς κάτω από την επιφάνεια του εδάφους, γεγονός που επιτρέπει την ακριβή αποτύπωση του πολεοδομικού σχεδίου μέσω γεωφυσικών μεθόδων.

Η πόλη φαίνεται ότι πλημμύρισε επανειλημμένα κατά την αρχαιότητα, ωστόσο μεγάλο μέρος των δομών της διατηρήθηκε. Σύμφωνα με τον Χάουζερ, το μέγεθος των οικοδομικών τετραγώνων είναι ιδιαίτερα εντυπωσιακό και σε ορισμένες περιπτώσεις ξεπερνά ακόμη και εκείνα μεγάλων ελληνιστικών πρωτευουσών όπως η Σελεύκεια στον Τίγρη ή η Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου.

Από την εκστρατεία του Αλεξάνδρου στην ιστορική λήθη

Η ίδρυση της πόλης συνδέεται με την επιστροφή του Μεγάλου Αλεξάνδρου από την εκστρατεία στον Ινδό ποταμό. Κατά την πορεία του προς τη Βαβυλώνα, ο Μακεδόνας στρατηλάτης διαπίστωσε ότι τα παραδοσιακά λιμάνια της νότιας Μεσοποταμίας είχαν υποβαθμιστεί λόγω ιζηματογένεσης και μεταβολών στο ποτάμιο σύστημα.

Η συνεχής συσσώρευση λάσπης και οι αλλαγές στην ακτογραμμή του Περσικού Κόλπου είχαν μετατρέψει πολλά λιμάνια σε έλη ή είχαν διακόψει τη σύνδεσή τους με τους ποταμούς.

Έτσι αποφάσισε να δημιουργήσει ένα νέο λιμάνι περίπου δύο χιλιόμετρα από την ακτή, στη συμβολή των ποταμών Τίγρη και Καρούν. Η πόλη λειτούργησε ως σύνδεσμος ανάμεσα στη θάλασσα και το δίκτυο πλωτών οδών που οδηγούσε στο εσωτερικό της Μεσοποταμίας.

Στους επόμενους αιώνες η πόλη αναπτύχθηκε και μετονομάστηκε σε Χάραξ Σπασίνου ή Χάραξ Μαϊσάν, ιδιαίτερα κατά την περίοδο του Παρθικού βασιλείου.

Η σύγχρονη ανακάλυψη και οι δυσκολίες των ερευνών

Η αναζήτηση της χαμένης πόλης ξεκίνησε ήδη από τη δεκαετία του 1960, όταν ο ερευνητής Τζον Χάνσμαν μελέτησε αεροφωτογραφίες της Βασιλικής Αεροπορίας και εντόπισε έναν αρχαιολογικό χώρο με τεράστια οχυρωματικά τείχη.

Ωστόσο, η έρευνα δεν προχώρησε για δεκαετίες, καθώς η περιοχή βρίσκεται μόλις 15 χιλιόμετρα από τα ιρανικά σύνορα και αποτέλεσε πεδίο μάχης κατά τον πόλεμο Ιράν-Ιράκ τη δεκαετία του 1980.

Η κατάσταση παρέμεινε δύσκολη ακόμη και τις τελευταίες δεκαετίες. Οι αρχαιολόγοι που εργάζονταν εκεί από τη δεκαετία του 2010 πραγματοποιούσαν κυρίως επιφανειακές έρευνες, συχνά υπό τη στενή εποπτεία στρατιωτών ή αστυνομικών, ενώ την περίοδο εκείνη η περιοχή επηρεαζόταν και από την παρουσία του ISIS.

Η σύγχρονη ερευνητική προσπάθεια ξεκίνησε ουσιαστικά το 2013, όταν Βρετανοί αρχαιολόγοι επισκέφθηκαν τον χώρο και διαπίστωσαν την τεράστια έκταση των τειχών που φτάνουν ακόμη και σήμερα σε ύψος οκτώ μέτρων.

Οι επιστήμονες σχεδιάζουν να συνεχίσουν τις ανασκαφές στις συνοικίες της πόλης και στα εργαστήριά της, εφόσον εξασφαλιστεί χρηματοδότηση. Σύμφωνα με τους ερευνητές, ο χώρος προσφέρει μια σπάνια ευκαιρία να ανασυγκροτηθεί σχεδόν ολόκληρο το πολεοδομικό σχέδιο μιας ελληνιστικής πόλης που παρέμεινε ανέγγιχτη από μεταγενέστερη δόμηση.

Η έρευνα ενδέχεται επίσης να ρίξει νέο φως στην ιστορία του Παρθικού βασιλείου, μιας από τις λιγότερο μελετημένες δυνάμεις της αρχαιότητας.