Κοινωνια

Για έναν Γιάννη του σκληρού Νοέμβρη

Η μοναξιά ενός ανθρώπου, η μνήμη μιας εξέγερσης και ένα τριαντάφυλλο στην Πατησίων

27005-103933.jpg
Στέφανος Δάνδολος
3’ ΔΙΑΒΑΣΜΑ
Για έναν Γιάννη του σκληρού Νοέμβρη
Πολυτεχνείο, Οδός Πατησίων, Νοέμβριος 1973 © Wikimedia Commons

Για έναν Γιάννη του σκληρού Νοέμβρη. Ο άνθρωπος που τίμησε μόνος τους νεκρούς του Πολυτεχνείου

Βλέπεις πολλούς σκυμμένους ανθρώπους επί της οδού Πατησίων, αλλά εκείνος ήταν αλλιώτικος. Δεν έμοιαζε να τον έχουν φθείρει τα χρόνια ή οι ουσίες. Τον είδα να περπατάει σκυφτός στο πεζοδρόμιο μπροστά από το Πολυτεχνείο, Κυριακή απόγευμα, κρατώντας κάτι στο χέρι του που δεν μπορούσα να προσδιορίσω τι ήταν. Δέκα βήματα παρακάτω, κοντοστάθηκε. Πλησίασε την πύλη. Ακούμπησε στο φθαρμένο κιγκλίδωμα. Έμεινε για λίγο γερμένος εκεί. Ύστερα λύγισε τα λεπτά του πόδια και άφησε χάμω αυτό που κρατούσε. Το κοίταξε για μερικά δευτερόλεπτα με ευλάβεια, σαν να ατένιζε ένα ιερό εικόνισμα. Κατόπιν σηκώθηκε και έγειρε πάλι προς την πύλη των νεκρών. Ήταν προπαραμονή της επετείου, τριγύρω δεν υπήρχε ψυχή, μόνο κάτι λίγοι περαστικοί που βημάτιζαν βιαστικά κάτω από το φθινοπωρινό ηλιοβασίλεμα. Δεν μπορούσα να πάρω το βλέμμα μου από πάνω του. Ιδού ένας άνθρωπος που τιμάει μόνος. Που αφήνει τη μοναξιά του να γίνει ένα με τη μοναξιά της Ιστορίας. Η συγγραφική περιέργεια με ώθησε να ζυγώσω και να σταθώ καμιά δεκαριά μέτρα πίσω του. Είδα ότι αυτό που είχε αφήσει στο έδαφος ήταν ένα λουλούδι. Όχι μέσα σε περιτύλιγμα, όχι αγορασμένο από ανθοπωλείο. Ήταν ένα άσπρο τριαντάφυλλο, εύθραυστο, σχεδόν μισερό, κομμένο ίσως από τον κήπο του ή από κάποιον άλλο κήπο: κοτσάνι και πέταλα, ένας ταπεινός φόρος τιμής, σαν όλες τις ταπεινές φιγούρες που περιδιαβαίνουν την Πατησίων ένα κυριακάτικο απόγευμα.

Νομίζω ότι τον άκουσα να αναφέρει το όνομα ενός Γιάννη, διότι το προσκύνημά του είχε μεταβληθεί σε έναν μονόλογο από μνήμες βραχνιασμένες. Στεκόταν μπροστά από την πύλη, δύο μέρες πριν από τη φιέστα με τις πομπές και τα στεφάνια, δύο μέρες πριν από το πανηγύρι των ομιλιών και των τιμών, μονάχος, σκεπασμένος από το δειλινό και την ανωνυμία του, ένας κάτισχνος άντρας γύρω στα ογδόντα, μιλώντας στο βαρύ γκρίζο σίδερο που πενήντα τρία χρόνια νωρίτερα γκρεμίστηκε από το άρμα του θανάτου. Ναι, είμαι σίγουρος ότι είπε «Γιάννη, σε...» και «Γιάννη, μην...», και η φωνή του δεν ήταν διόλου ραγισμένη, απλώς μόνη, σαν τις περισσότερες φωνές που έχουν επιβιώσει κοντά έναν αιώνα μέσα σε αυτή την πόλη του χάους. «Γιάννη...» Χάιδεψε τους σοβάδες της κολόνας, όρθωσε τη ματιά του στα δύο ψηλά άκρα εκατέρωθεν της πύλης και κατένευσε σαν κάποιος να του είχε πει κάτι.

Όταν γύρισα σπίτι μου, έψαξα τους καταγεγραμμένους νεκρούς του Πολυτεχνείου. Ο μοναδικός «Γιάννης» βρίσκεται κάπου στη μέση της λίστας. Ιωάννης Μικρώνης του Αγγέλου, 22 ετών. Άραγε γι’ αυτόν τον Γιάννη είχε σταθεί στην πύλη ο ηλικιωμένος το απόγευμα της Κυριακής; Διαβάζω στο περίφημο πόρισμα του εισαγγελέα Δ. Τσεβά: «Ιωάννης Μικρώνης, φοιτητής στο τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών του Πανεπιστημίου Πατρών. Συμμετείχε στην κατάληψη του Πανεπιστημίου Πατρών. Κτυπήθηκε μετά τα γεγονότα, υπό συνθήκες που παραμένουν ακόμα αδιευκρίνιστες. Πέθανε στις 17.12.1973 στο Λαϊκό Νοσοκομείο Αθηνών, όπου νοσηλευόταν. Σύμφωνα με ορισμένες ενδείξεις, ο τραυματισμός του συνέβη στην Πάτρα, άλλες όμως πληροφορίες τον τοποθετούν στην Αθήνα. Η περίπτωσή του παραμένει υπό έρευνα». Αλλού βρίσκω πρόσθετες πληροφορίες. Ότι ο άτυχος νέος είχε το 1972 προσβληθεί από σοβαρή ασθένεια, ότι έκανε τις ασκήσεις των τριμήνων στο νοσοκομείο, ότι τις μέρες της κατάληψης της Νομικής Σχολής βρισκόταν για θεραπεία στο Λαϊκό. Κατάφερε να πετύχει εξιτήριο και έτρεξε να διαδηλώσει ενάντια στο φονικό καθεστώς. Έπειτα επιστρέφει στην Πάτρα, παίρνει μέρος και στην εκεί κατάληψη, τον γρονθοκοπούν άγρια ασφαλίτες, από τον ξυλοδαρμό παθαίνει ρήξη συκωτιού, μεταφέρεται εσπευσμένα στην Αθήνα. Κηδεύτηκε στον Άνω Αλισσό. Παρατηρώ τη φωτογραφία του. Όμορφος, με έντονο πεντακάθαρο βλέμμα, μακριά μαλλιά, μαύρο γενάκι. Μόνο 22 ετών. Ωστόσο, ήταν όντως αυτός ο Γιάννης για τον οποίο είχε γείρει πάνω στην πύλη ο κυριακάτικος επισκέπτης με το τριαντάφυλλο;

Δεν ξέρω. Μπορεί όχι.

Μπορεί να ήταν κάποιος άλλος Γιάννης, ο οποίος δεν εμφανίστηκε ποτέ σε καταλόγους και λίστες. Οι νεκροί του Πολυτεχνείου είναι ένα σύμπαν από ψυχές που δεν χωράει σε ψυχρά πορίσματα. Είναι κάτι βαθύτερο, εκτενέστερο, αγγίζει χιλιάδες δρόμους γύρω και πέρα από το τσιμεντένιο σύμβολο της αντίστασης. Μπορεί ο Γιάννης, τον οποίο θρηνούσε ο σκυφτός άντρας, να ήταν ο ίδιος ο σκυφτός άντρας, πριν τον κυρτώσουν τα χρόνια και η ζωή. Μπορεί να άφησε ένα λουλουδάκι για τον εαυτό του, για τη νεότερη εκδοχή της ύπαρξής του, τιμώντας εκείνο το ρήγμα του χρόνου κατά το οποίο ενδέχεται να έκανε τη μοναδική επανάσταση της ζωής του, εκείνο το ελάχιστο ρήγμα στη δίνη της Ιστορίας κατά το οποίο όλες οι μετέπειτα συμβιβασμένες και ηττημένες ψυχές βρήκαν το σθένος να εγερθούν ενάντια στον ζόφο. Μπορεί. Ποιος ξέρει. Υπάρχουν άπλετες πιθανές εκδοχές για τον Γιάννη στα χείλη του ηλικιωμένου. Ίσως ο αδελφός του. Ή ένας φίλος. Ή κάποιος καθηγητής που είχε ταχθεί με τους μαθητές του. Ή το αδέσποτο σκυλί που αλυχτούσε επί της οδού Σίνα στο πλευρό των φωτισμένων παιδιών. Ή ο Ρίτσος, ο Γιάννης Ρίτσος, που έναν χρόνο μετά τα αιματηρά γεγονότα, κατά την πρώτη επέτειο μνήμης και τιμής, το 1974, σκόρπισε ρίγη συγκίνησης με λέξεις-ξυράφια. Ο Ρίτσος που όρθωσε το δωρικό του ανάστημα ανάμεσα στα συγκλονισμένα πλήθη και απήγγειλε τη «Ρωμιοσύνη» για να γαληνέψει τους νεκρούς και να παρηγορήσει τους ζωντανούς. Όλοι αυτοί μπορεί να ήταν ο Γιάννης, και ακόμα περισσότεροι, η ίδια η Ελλάδα συμπυκνωμένη σε ένα πρόσωπο.

Στάθηκα κοντά του, μέχρι που ολοκλήρωσε την προσευχή, κοίταξε για τελευταία φορά το μαραγκιασμένο λουλούδι που είχε αφήσει, έβαλε τα χέρια στις τσέπες και με βήματα βαριά οπισθοχώρησε, στρέφοντας το σώμα του προς τις γκρίζες γειτονιές της Κυψέλης. Ύστερα δρασκέλισε το πεζοδρόμιο το ίδιο σκυφτός όπως πριν και χάθηκε στο κοραλλί φως του δειλινού. Έμεινε πίσω η σκουριασμένη πύλη που χιλιάδες άνθρωποι θα θυμούνταν σε δύο μέρες με άκρατη τυμπανοκρουσία. Έρημη. Μοναχική. Φθαρμένη. Με μοναδικό σύντροφό της εκείνο το καταπονημένο κοτσάνι και τα άτονα άσπρα πέταλά του που τρεμούλιαζαν από το ψυχρό αεράκι του Νοέμβρη. Ένα τριαντάφυλλο επί της Πατησίων.

ΕΓΓΡΑΦΕΙΤΕ ΣΤΟ NEWSLETTER ΜΑΣ

Tα καλύτερα άρθρα της ημέρας έρχονται στο mail σου

ΠΡΟΣΦΑΤΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ

ΔΙΑΒΑΖΟΝΤΑΙ ΠΑΝΤΑ

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ

Έχετε δει 20 από 200 άρθρα.

// EMPTY