More in Culture

Είδαμε την έκθεση «Άνθρωποι και Ζώα: μια πανάρχαια σχέση» στο Μουσείο Γουλανδρή λίγο πριν ανοίξει για το κοινό

Η εξημέρωση του σκύλου, τα λιοντάρια που κάποτε ίσως ζούσαν στην Ελλάδα και η ξεχωριστή θέση της κουκουβάγιας

Γεωργία Ζερβογιάννη
Γεωργία Ζερβογιάννη
3’ ΔΙΑΒΑΣΜΑ
Είδαμε την έκθεση «Άνθρωποι και Ζώα: μια πανάρχαια σχέση» στο Μουσείο Γουλανδρή λίγο πριν ανοίξει για το κοινό
© Εθνικό Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Γουλανδρή

Λίγο πριν ανοίξει τις πόρτες της στο κοινό, περιηγηθήκαμε στη νέα έκθεση του Μουσείου Γουλανδρή - Ποια ζώα ζούσαν στην αρχαία Ελλάδα και πώς συνδέθηκαν με τους θεούς και τους ανθρώπους

Πότε εξημερώθηκε ο σκύλος; Υπήρχαν κάποτε λιοντάρια και πάνθηρες στην Ελλάδα; Τι συμβόλιζε η κουκουβάγια για τους αρχαίους Αθηναίους και γιατί οι βασιλιάδες είχαν συνδέσει την εξουσία τους με τον αετό; Και, τελικά, τι πίστευε ο Αριστοτέλης για τα χταπόδια;

Αυτά είναι μερικά μόνο από τα ερωτήματα που γεννιούνται κατά την επίσκεψη στη νέα περιοδική έκθεση «Άνθρωποι και Ζώα: μια πανάρχαια σχέση», που φιλοξενείται στο Εθνικό Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Γουλανδρή, σε συνεργασία με το Μουσείο Παύλου και Αλεξάνδρας Κανελλοπούλου.

Περπατώντας στους χώρους της έκθεσης, γίνεται γρήγορα αντιληπτό ότι τα ζώα δεν αποτελούσαν απλώς μέρος του φυσικού περιβάλλοντος των ανθρώπων στην αρχαιότητα. Ήταν σύντροφοι, συνεργάτες, πηγή τροφής και πρώτων υλών, αλλά και σύμβολα δύναμης, εξουσίας, ομορφιάς και θεϊκής προστασίας.

Εθνικό Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Γουλανδρή
© Εθνικό Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Γουλανδρή

Η παρουσία τους διαπερνούσε σχεδόν κάθε πτυχή της ανθρώπινης ζωής, από τις καθημερινές δραστηριότητες μέχρι τη θρησκεία και τη μυθολογία.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει το γεγονός ότι για πρώτη φορά ένα μουσείο φυσικής ιστορίας και ένα αρχαιολογικό μουσείο συνεργάζονται, δημιουργώντας έναν διάλογο ανάμεσα στην επιστήμη, την αρχαιολογία και τον πολιτισμό. Στην έκθεση παρουσιάζονται περισσότερα από 130 αρχαιολογικά αντικείμενα από τη συλλογή του Μουσείου Παύλου και Αλεξάνδρας Κανελλοπούλου, τα οποία συνυπάρχουν με εκθέματα της μόνιμης συλλογής του Μουσείου Γουλανδρή.

Εθνικό Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Γουλανδρή
© Εθνικό Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Γουλανδρή

Παράλληλα, σύγχρονα ζωολογικά κατάλοιπα από τη συγκριτική συλλογή της Αμερικανικής Σχολής Κλασικών Σπουδών στην Αθήνα και συγκεκριμένα του Εργαστηρίου Αρχαιολογικών Επιστημών M.H. Wiener, βοηθούν τον επισκέπτη να κατανοήσει πώς οι επιστήμονες μελετούν σήμερα τη σχέση ανθρώπων και ζώων στο παρελθόν.

Τα εκθέματα προέρχονται κυρίως από την Ελλάδα, με ορισμένα παραδείγματα από άλλες περιοχές, και καλύπτουν μια μεγάλη χρονική περίοδο, από την Εποχή του Χαλκού έως το τέλος της Ρωμαϊκής περιόδου.

Η κουκουβάγια της Αθήνας και τα ζώα ως σύμβολα εξουσίας

Ξεχωριστή θέση έχει η κουκουβάγια, το ιερό ζώο της θεάς Αθηνάς και ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα σύμβολα της πόλης. Η μικρή κουκουβάγια (Athena noctua), που ζούσε και εξακολουθεί να ζει στην Αττική, απεικονιζόταν σχεδόν σε όλα τα αρχαία αθηναϊκά νομίσματα.

Τα νομίσματα αυτά κυκλοφορούσαν σε αγορές ολόκληρου του αρχαίου κόσμου και είχαν μεγάλη εμπορική ισχύ. Δεν είναι τυχαίο ότι ήταν γνωστά ως «αθηναϊκές γλαύκες», ενώ η απεικόνιση της κουκουβάγιας εξελίχθηκε σε ένα από τα πιο χαρακτηριστικά σύμβολα του ελληνικού πολιτισμού. Η παρουσία της δεν περιορίστηκε στην αρχαιότητα, καθώς συναντάται και σε σύγχρονα αντικείμενα, όπως στο ελληνικό κέρμα του 1 ευρώ.

Μια άλλη ενότητα είναι αφιερωμένη στους αετούς και στα μεγάλα αρπακτικά πτηνά, τα οποία είχαν ιδιαίτερη σημασία για τους αρχαίους Έλληνες. Ο αετός, ως σύμβολο του Δία και της απόλυτης εξουσίας, αποτελούσε στοιχείο της βασιλικής τους ταυτότητας.

Εθνικό Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Γουλανδρή
© Εθνικό Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Γουλανδρή

Τα πτηνά, ωστόσο, είχαν και έναν ακόμη ρόλο: θεωρούνταν οιωνοί. Ειδικοί οιωνοσκόποι παρατηρούσαν το πέταγμα και τις κραυγές τους, προκειμένου να ερμηνεύσουν τα σημάδια και να συμβουλεύσουν στρατηγούς ή άλλους αξιωματούχους πριν από σημαντικές αποφάσεις, μάχες και γεγονότα. Με αυτόν τον τρόπο, τα πουλιά θεωρούνταν κατά κάποιον τρόπο αγγελιοφόροι των θεών.

Τα ζώα στη ζωή των ανθρώπων: Πόσο κόστιζε ένας τόνος; 

Η έκθεση δεν περιορίζεται στα ζώα που συνδέθηκαν με την εξουσία ή τη θρησκευτική πίστη. Μέσα από αρχαιολογικά αντικείμενα, γραπτές μαρτυρίες και απεικονίσεις, αναδεικνύεται η καθημερινή συνύπαρξη ανθρώπων και ζώων, οι οικονομικές τους χρήσεις, αλλά και οι ιδιαίτεροι δεσμοί που αναπτύχθηκαν ανάμεσά τους.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει και ο αρχαίος τιμοκατάλογος ψαριών από την επιγραφή του Ακραίφνιου, όπου καταγράφονται με λεπτομέρεια οι τιμές σε οβολούς και χαλκούς για θαλασσινά και λιμναία είδη, από την παλαμίδα και το σκαθάρι μέχρι τον μεγάλο τόνο και το χέλι.

Οι θεματικές ενότητες εξετάζουν ακόμη τα ζώα ως συνεργάτες του ανθρώπου, τη σχέση τους με τα παιδιά, τη θέση τους στη θρησκεία και τον ρόλο τους στους αρχαίους μύθους. Παράλληλα, παρουσιάζουν τον τρόπο με τον οποίο τα ζώα συνδέθηκαν με την αισθητική, την ομορφιά και την αντίληψη των ανθρώπων για τον κόσμο γύρω τους.

Εθνικό Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Γουλανδρή
© Εθνικό Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Γουλανδρή

Ένα ακόμη ενδιαφέρον στοιχείο είναι ο τρόπος παρουσίασης. Η έκθεση αναπτύσσεται τόσο στους χώρους της πρώην βοτανικής συλλογής όσο και στις αίθουσες της μόνιμης ζωολογικής έκθεσης. Εκεί, μικρές προθήκες με αρχαιολογικά ευρήματα τοποθετούνται δίπλα στα αντίστοιχα ζωολογικά εκθέματα.

Εθνικό Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Γουλανδρή
© Εθνικό Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Γουλανδρή

Έτσι, μπορεί κανείς να συγκρίνει τις αρχαίες απεικονίσεις με τα πραγματικά ζώα και να ανακαλύψει τις διαφορετικές χρήσεις και τους συμβολισμούς τους.

Μια έκθεση για μικρούς και μεγάλους

Η έκθεση απευθύνεται σε μικρούς και μεγάλους, ενώ το πρόγραμμα πλαισιώνεται από εκπαιδευτικές δράσεις για σχολεία, δραστηριότητες για γονείς και παιδιά, θεματικές ξεναγήσεις για ενήλικες, αλλά και συμπεριληπτικά εργαστήρια για άτομα με προβλήματα όρασης και ακοής. 

Ίσως το σημαντικότερο συμπέρασμα της έκθεσης είναι ότι η ιστορία των ζώων είναι τελικά και ιστορία των ανθρώπων. Τα ζώα ήταν πάντα εκεί, ως σύντροφοι, ως σύμβολα, ως αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινής ζωής. Και αυτή η συνύπαρξη, που ξεκίνησε χιλιάδες χρόνια πριν, εξακολουθεί να διαμορφώνει τον κόσμο μας.

Εθνικό Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Γουλανδρή
© Εθνικό Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Γουλανδρή

INFO

Εθνικό Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Γουλανδρή

Διάρκεια έκθεσης:18 Νοεμβρίου 2026 – 30 Απριλίου 2027

Η επίσκεψη στην Έκθεση περιλαμβάνεται στο Εισιτήριο Γενικής Εισόδου του Μουσείου

Γενική Είσοδος: 12€ - Μειωμένο: 7€

Ώρες λειτουργίας: Δευτέρα – Παρασκευή: 9.00-16.00, Σαββατοκύριακα: 10.00-15.00

Επιμέλεια: Νίκος Παπαδημητρίου, Διευθυντής Μουσείου Παύλου και Αλεξάνδρας Κανελλοπούλου, Δημήτρης Παλαιοθόδωρος, Καθηγητής Αρχαιολογίας Πανεπιστημίου Θεσσαλίας
Μουσειογραφική Μελέτη: Σπύρος Νάσαινας – Δέσποινα Τσάφου

Η έκθεση πραγματοποιείται με την υποστήριξη του Ιδρύματος Παύλου και Αλεξάνδρας Κανελλοπούλου

ΕΓΓΡΑΦΕΙΤΕ ΣΤΟ NEWSLETTER ΜΑΣ

Tα καλύτερα άρθρα της ημέρας έρχονται στο mail σου

ΠΡΟΣΦΑΤΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ

ΔΙΑΒΑΖΟΝΤΑΙ ΠΑΝΤΑ

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ

Podcast Όταν το παιδί ζωγραφίζει
Podcast Όταν το παιδί ζωγραφίζει | Τι μαθαίνει ένα παιδί όταν ανακατεύει τα χρώματα;

Από τη σκέψη και τη γλώσσα μέχρι τις αισθήσεις και τη δημιουργικότητα, βλέπουμε πόσα πολλά μπορούν να συμβαίνουν μέσα από μια τόσο απλή και αγαπημένη δραστηριότητα.

Έχετε δει 20 από 200 άρθρα.

// EMPTY