Προμηθεύς του Αισχύλου και Προμηθεύς του Νίτσε

Στον Αισχύλο η πράξη του Προμηθέα είναι μοναδική και ανήκει στο παρελθόν. Έχει ολοκληρωθεί το επαναστατικό έργο του και τώρα υποφέρει γι’ αυτό. Είναι αξιοπρεπής και μεγαλόπρεπος αλλά αναγνωρίζει την «ηθική κατηγορία» και λέει: «Ξέρω το σφάλμα που έκανα. Ο πόνος είναι τίμημα, συνέπεια και μαρτυρία δικαίου.». Ο Προμηθεύς στις σχέσεις του με τους ανθρώπους είναι ευεργέτης και διαλαλεί: «Θέλησα να βοηθήσω τους θνητούς». Ο Προμηθέας στέκεται απέναντι στον Δία, αντιστέκεται και καθορίζεται από τη σύγκρουση μαζί του και υποφέρει επειδή έκανε το σωστό. Χρειάζεται την οργή και την τιμωρία του Δία. Δένεται στο βράχο. Είναι τραγικός, μεγαλόπρεπος αλλά ακόμη «δεμένος στην ενοχή και στην τιμωρία». Ο Νίτσε δεν σταματά στον Προμηθέα του Αισχύλου αλλά θέλει να τον φέρει στα μέτρα του και να τον «διορθώσει».

Στο «Τάδε έφη Ζαρατούστρα» ο Νίτσε δεν αναφέρεται σε παρελθούσα πράξη, μιλά για «διαρκή κίνηση» όπου το «ξεπέρασμα» δεν τελειώνει ποτέ. Δεν υπάρχει ούτε μία λέξη για σφάλμα, δεν υπάρχει μετάνοια, δεν υπάρχει απολογία. Ο Ζαρατούστρα δεν απολογείται ούτε στους θεούς ούτε στους ανθρώπους. Ο πόνος δεν εξηγείται, δεν δικαιώνει, δεν εξαγνίζει. «Αγαπώ εκείνον που δημιουργεί πέρα και πάνω από τον εαυτό του, ακόμη κι αν χαθεί.» Δεν είναι μάρτυρας, παραμένει δημιουργός ακόμα και αν πέσει στη φωτιά. Στις σχέσεις του με τους ανθρώπους ο Ζαρατούστρα δεν βοηθά αλλά απαιτεί. Ο Ζαρατούστρα δεν στέκεται απέναντι σε κανέναν, δεν πολεμά θεούς τους ξεπερνά σιωπηρά. Ο Ζαρατούστρα ζει μετά τον θάνατο των θεών και χορεύει όπως ο Διόνυσος. Ο Ζαρατούστρα είναι μακριά από την ηθική με την αρχαία έννοια, πέρα από το δίκαιο και το άδικο, προάγγελος του Διονύσου.

Το Τάδε έφη Ζαρατούστρα  (γερμανικά Also sprach Zarathustra) είναι έργο του Γερμανού φιλόσοφου Νίτσε (1844 – 1900) που θεωρείται το σημαντικότερο έργο του.
Σύμφωνα με τον Ζαρατούστρα, όλοι οι άνθρωποι είναι ίδιοι ενώπιον του θεού. Όταν ο θεός πέθανε αυτή η ισότητα χάθηκε, και έτσι οι άνθρωποι παράδερναν χωρίς ελπίδα. Αυτή η κατάσταση των ανθρώπων «γέννησε» τον Υπεράνθρωπο.

Σύμφωνα με τον Ζαρατούστρα, ο θνητός από άνθρωπος μετεξελίσσεται και γίνεται Υπεράνθρωπος, ξεπερνώντας τον εαυτό του. Τον χαρακτηρίζει η δημιουργικότητα, η λατρεία στον εαυτό του και στις ικανότητες του, η αγάπη προς την ζωή, η αυτοπεποίθηση, η δύναμη της θελήσεως, το θάρρος, η στυγνότητα και η αδιαλλαξία.

Το όνομα Ζαρατούστρα αναφέρεται στον αρχαίο Πέρση προφήτη και ιδρυτή του Ζωροαστρισμού, μιας από τις αρχαιότερες μονοθεϊστικές θρησκείες, και συμβολίζει τον σοφό που φέρνει το φως, ενάντια στο κακό, ενώ συνδέεται στενά και με το φιλοσοφικό έργο «Έτσι μίλησε ο Ζαρατούστρα» του Νίτσε, που τον χρησιμοποιεί ως αγγελιοφόρο νέων ιδεών για τον Υπεράνθρωπο. 

Φρίντριχ Νίτσε, 1844-1900. Γερμανός φιλόσοφος
Kαθηγητής, από 25 ετών, στο πανεπιστήμιο της Βασιλείας. Οξύς επικριτής των κατεστημένων τάξεων και θρησκειών, ιδιαίτερα του Χριστιανισμού. Έγραψε: «Η εμμονή του χριστιανισμού να βρίσκει τον κόσμο άσχημο και κακό, έχει κάνει τον κόσμο άσχημο και κακό.».

Σχετικό Άρθρο

More in Culture Η ελληνική μυθολογία ως ανώτερη σοφία από τη μεταφυσική

Κωστής Καζαμιάκης 18.01.2026, 08:00

Έργα. «Τάδε έφη Ζαρατούστρα», «Η Θέληση της Δύναμης», «Η Γέννηση της Τραγωδίας», «Πέραν του Καλού και του Κακού», «Ecce Homo». (Ίδε ο Άνθρωπος). Πέθανε το 1900 από εγκεφαλικό στη Βαϊμάρη. Τα τελευταία 10 χρόνια της ζωής του έπασχε από παραλυτική ψυχική διαταραχή.