Η χορογράφος Χριστιάνα Κοσιάρη στα «Κόλλυβα» συνδέει την τελετουργική παράδοση με τη σύγχρονη σκηνική γλώσσα
Η Χριστιάνα Κοσιάρη χορεύτρια, χορογράφος και καθηγήτρια χορού είναι απόφοιτος της Κρατικής Σχολής Ορχηστικής Τέχνης και του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών, έχει παρουσιάσει έργα της σε σημαντικά φεστιβάλ στην Ελλάδα και διεθνώς, όπως τα Onassis Dance Days, Under the Radar (Νέα Υόρκη) και AWA Plate-Forme (Λουξεμβούργο). Το 2025 επιλέχθηκε ως resident artist στο Watermill Center του Robert Wilson και το 2026 στο Onassis AiR, για να κάνει έρευνα πάνω στο νέο έργο της Echo Chamber. Επιλέχθηκε για δεύτερη φορά τον Σεπτέμβρη 2026 να παρευρεθεί ως resident artist στο Watermill Center, συνεχίζοντας την έρευνα της πάνω σε αυτό το έργο.
Ανήκει στους δημιουργούς που χρησιμοποιούν το σώμα ως φορέα μνήμης. Στις παραστάσεις της, τα σώματα, εκτός από ιστορίες, αφηγούνται τον βιωμένο χρόνο. Από το Chained, τις Bouboulines, μέχρι το Runway με το αιχμηρό σχόλιό του πάνω στη ματαιοδοξία, την κατασκευή της ομορφιάς και την ψευδαίσθηση της αιώνιας νεότητας, το έργο της μοιάζει να περιστρέφεται γύρω από την ίδια ανθρώπινη αγωνία: την επιθυμία να αντισταθούμε στον χρόνο ή στον θάνατο. Ίσως γι’ αυτό παρακολουθώντας τη δουλειά της μού έρχεται στον νου το Youth του Sorentino, όπου η ομορφιά, η νεότητα ακόμη και η τέχνη προσπαθούν να αντισταθούν στη φθορά γνωρίζοντας ότι τελικά δεν μπορούν να τη νικήσουν. Ίσως μόνο η τέχνη, τώρα που το σκέφτομαι…
Φέτος το καλοκαίρι τη Χριστιάνα Κοσιάρη θα δούμε στα Κόλλυβα, μια παράσταση χορού, δικής της έμπνευσης, που συνδέει την ελληνική τελετουργική παράδοση με τη σύγχρονη σκηνική γλώσσα.
Κόλλυβα: Η υπόθεση του έργου
Πέντε γυναίκες πάνω από τα 60 συναντιούνται για να ετοιμάσουν τα δικά τους κόλλυβα όσο βρίσκονται ακόμη εν ζωή. Ανάμεσα σε αναμνήσεις, πειράγματα, χιούμορ και εξομολογήσεις, το τελετουργικό μετατρέπεται σταδιακά σε χορό και σε μια τρυφερή μελέτη πάνω στη φθορά, τη μνήμη και την επιθυμία για ζωή.
Συνέντευξη με τη χορογράφο Χριστιάνα Κοσιάρη για την παράσταση «Κόλλυβα»
Σε όλες σου τις δουλειές επανέρχεσαι ξανά και ξανά σε σώματα -κυρίως γυναικεία-, που η κοινωνία έχει βγάλει από τη βιτρίνα: γυναίκες που προσπαθούν να κατακτήσουν τη νεότητα με τεχνητούς τρόπους, ή γυναίκες άνω των 60, όπως στα Κόλλυβα. Σε απασχολεί το γήρας, η φθορά, ο φόβος της απώλειας των άλλων, ακόμη και του ίδιου μας του εαυτού;
Όλα μου τα έργα, με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, έχουν να κάνουν με τον χρόνο. Με απασχολεί γιατί τον βλέπω να περνάει και ξέρω ότι δεν μπορώ να τον ελέγξω. Ο χρόνος φέρνει φυσικά τη φθορά σε όλα τα πράγματα, και μέσα σε αυτή τη φθορά κρύβεται η απώλεια του εαυτού σου, αλλά και των ανθρώπων γύρω σου. Αυτό που με απασχολεί ακόμα περισσότερο είναι η εξής αντίφαση: ενώ όλοι μας κάνουμε την ίδια ακριβώς διαδρομή, από μωρά μέχρι να φτάσουμε στην τρίτη ηλικία, κάποια στιγμή αρχίζουμε να περιθωριοποιούμε αυτούς που τελικά φτάνουν ως εκεί. Σαν να μη μετράει ο χρόνος που έζησαν. Σαν να μην τους χωράει πια «η βιτρίνα». Όλο αυτό ξεκίνησε μέσα μου από έναν πολύ προσωπικό φόβο. Επειδή μεγαλώνω άρχισα να φοβάμαι ότι κάποια στιγμή κανείς δεν θα με παίρνει σε δουλειές, ότι το σώμα μου δεν θα είναι ποτέ ξανά το ίδιο. Το βασικό εργαλείο της δουλειάς μου είναι το ίδιο μου το σώμα. Και αναρωτιέμαι τι κάνεις μ' ένα σώμα που δεν μπορεί πια να κινηθεί ανάλαφρα, να πέσει με φόρα, να στροβιλιστεί. Που αντίθετα πονάνε τα γόνατα, η μέση, που χάνει την ευλυγισία του. Αυτά τα δικά μου υπαρξιακά με έσπρωξαν προς κάτι ευρύτερο: το ότι η κοινωνία χρειάζεται να συμφιλιωθεί με τη φθορά και το γήρας. Να τα αποδεχτεί, να τα αγκαλιάσει και όχι να τα περιθωριοποιεί.
Στην Ελλάδα φτιάχνουμε κόλλυβα για τους νεκρούς. Εσύ τα δίνεις στους ζωντανούς. Τι αλλάζει όταν μετακινείς ένα τελετουργικό από τη μνήμη στο παρόν;
Σίγουρα αποκαλύπτονται πράγματα που δεν ήξερες ότι υπάρχουν. Ή μάλλον τα ήξερες, αλλά τώρα τα βιώνεις. Τα κόλλυβα για μένα είναι μια γιορτή. Μια γιορτή στη ζωή, στις αναμνήσεις, στο τώρα, στο αύριο. Δεν αναπαράγουμε την τελετουργία όπως γίνεται κανονικά, έχουμε πάρει έμπνευση από αυτήν. Η επιθυμία μου είναι, όταν βγεις από αυτή την παράσταση, να σκεφτείς ότι η ζωή είναι σημαντική και ότι χρειάζεσαι ανθρώπους γύρω σου. Ότι δεν είσαι μόνος. Να σκεφτείς τη γιαγιά σου, τους γονείς σου, τους φίλους σου και να πας να τους συναντήσεις. Γιατί, όλα έχουν να κάνουν με τον χρόνο. Τείνουμε να πιστεύουμε ότι όλα είναι εκεί, ακίνητα, ότι θα μας περιμένουν. Αλλά πρέπει να δρούμε, να βιώνουμε όλες τις στιγμές. Να ζούμε, όχι μόνο για να δουλεύουμε, όπως επιβάλει η εποχή, αλλά να ζούμε για να κάνουμε σχέσεις, βόλτες, ταξίδια, συναντήσεις.
Φωτογραφία: Stephie Grape
Ποια είναι η πιο παράδοξη σκέψη που έκανες ποτέ για τον θάνατο;
Τι σκέφτεσαι όταν νιώθεις ότι το τέλος έρχεται; Και όταν αυτό έρθει έχεις μια στιγμή που η ψυχή σου βλέπει τι φεύγει πρώτο; Δεν ξέρω αν υπάρχει εκείνη η στιγμή που η ψυχή βλέπει το τέλος της. Πιστεύω πως φεύγουν πρώτα οι άλλοι μέσα σου: τα πρόσωπα, οι φωνές, το πώς σε κοίταζαν. Πριν φύγεις εσύ, φεύγει ο κόσμος που είχες γύρω σου.
Στα «Κόλλυβα» ο θάνατος μοιάζει σχεδόν κοινωνικό γεγονός. Είναι τελικά ο φόβος του θανάτου ή ο φόβος της μοναξιάς αυτός που μας κυβερνά;
Νομίζω είναι πάντα η μοναξιά. Η μοναξιά του τέλους όπου κανείς δεν μπορεί να κάνει κάτι για σένα, παρά μόνο να σε απαλύνει αν πονάς σωματικά. Αλλά σ' αυτό το ταξίδι, στ’ αλήθεια είσαι μόνος σου.
Αν μπορούσες να στήσεις το δικό σου μνημόσυνο όσο είσαι ζωντανή, τι θα ήθελες να ακουστεί για σένα;
Θα ήθελα οι άνθρωποι να θυμούνται όλες τις αστείες και τις όμορφες στιγμές, τα ευτράπελα, τις βλακείες που έχω κάνει και να γελάνε. Να γελάνε πολύ. Όχι ένα μνημόσυνο με χαμηλωμένες φωνές, αλλά μια παρέα που να λέει «θυμάσαι τότε που...». Γιατί αυτό είναι τελικά ένα μνημόσυνο για μένα: είναι μια γιορτή, όχι ένα πένθος.
Ο Jérôme Bel άνοιξε έναν δρόμο όπου η σκηνή έπαψε να ανήκει αποκλειστικά στους επαγγελματίες χορευτές και έγινε χώρος για κάθε σώμα και κάθε βιογραφία. Στις δικές σου δουλειές βλέπουμε επίσης ανθρώπους έξω από το στενό πλαίσιο του επαγγελματικού χορού. Νιώθεις συγγένεια με αυτή τη σκέψη; Ποιοι σύγχρονοι χορογράφοι ή καλλιτέχνες έχουν διαμορφώσει τη ματιά σου;
Φυσικά και νιώθω αυτή τη συγγένεια. Έχοντας μεγάλη εμπειρία από διδασκαλίες σε παιδιά αλλά και σε ερασιτέχνες ενήλικες έμαθα να αναγνωρίζω ότι αυτά τα σώματα δεν έχουν πίσω τους μια τεχνική καλλιεργημένη για χρόνια. Κι έτσι το «υλικό» που βγάζουν έχει μια άλλη αλήθεια για μένα, πιο ωμή. Δεν θα απαριθμήσω χορογράφους. Κι αυτό γιατί πάντα κάποιος σού δίνει κάτι μια έμπνευση, μια εικόνα, μια αφήγηση. Προσπαθώ να βρω τα δικά μου πατήματα, όμως το να βλέπεις παραστάσεις άλλων πάντα βοηθάει. Εκτιμώ βαθιά μεγάλους χορογράφους, όπως και ανθρώπους που ξεκινάνε τώρα το ταξίδι τους. Όλοι έχουμε βάσεις, έχουμε δει πράγματα και κάπου εκεί πατάς για να βρεις τη δική σου φωνή.
Φωτογραφία: Stephie Grape
Η σύγχρονη σκηνή μοιάζει να λατρεύει τη νεότητα. Εσύ επιμένεις να κοιτάς προς την αντίθετη κατεύθυνση. Είναι καλλιτεχνική επιλογή ή πολιτική πράξη;
Είναι και τα δύο, νομίζω πως πιο πολύ είναι πολιτική πράξη. Γιατί το να βάζεις αυτά τα σώματα στη σκηνή από εκεί που «η βιτρίνα» τα έχει βγάλει έξω, είναι από μόνο του μια τοποθέτηση. Αισθάνομαι ότι τα σώματα αυτά έχουν μια εμπειρία και μια σοφία που μόνο ο χρόνος φέρνει. Τα πράγματα σε αυτά τα σώματα έχουν άλλα νοήματα. Η ίδια η κίνηση απορρέει από το βίωμά τους, από τις δυσκολίες αλλά και τις εμπειρίες τους.
Τι ξέρει ένα σώμα 70 ετών που αγνοεί ένα σώμα 25 ετών;
Ένα σώμα 70 ετών έχει ζήσει πολλά. Κουβαλάει ένα βάρος, κουβαλάει την ιστορία του και τη φέρνει στη σκηνή. Ένα σώμα 25 ετών έχει σαφώς κι αυτό ιστορία, μπορεί να κάνει πολλά πράγματα, αλλά τα αντιλαμβάνεται αλλιώς, γιατί η ζωή είναι ακόμα μπροστά του. Έχει χρόνο να μάθει πολλά και να βιώσει πολλά.
Πότε κατάλαβες ότι η ηλικία δεν είναι βιολογικό δεδομένο αλλά αφήγηση;
Όταν άρχισα να μεγαλώνω και εγώ.
Υπάρχει κάποια κίνηση που γίνεται ομορφότερη μόνο όταν μεγαλώσεις;
Νομίζω όλες οι κινήσεις. Ένα απλό σήκωμα χεριού ή ένα βήμα έχει τελείως άλλη οπτική. Ο τρόπος είναι αλλιώς γιατί κουβαλάει από πίσω όλα όσα έχει περάσει αυτό το σώμα. Δεν είναι πια απλώς μια κίνηση, είναι μια ζωή που κινείται.
Η μητέρα σου συμμετείχε και σε προηγούμενες δουλειές σου. Πότε «σταμάτησε» να είναι η μητέρα σου και έγινε υλικό τέχνης;
Η μητέρα μου θα είναι πάντα η μητέρα μου, αυτό δεν αλλάζει. Νομίζω ο φόβος που μας προκάλεσε η περίοδος του covid, η απώλεια των αγκαλιών και των φιλιών, και η αγωνία που είχα γενικά να μην πάθουν κάτι οι γονείς μου, μου έβαλε τη σκέψη να την εντάξω σε ένα έργο μου. Έτσι βρήκα έναν τρόπο να συνδεθώ ξανά μαζί της, ίσως και να χτίσω μια νέα σχέση.
Φωτογραφία: Stephie Grape
Έχει υπάρξει στιγμή που εκείνη σου έδωσε οδηγίες για το έργο αντί να της δώσεις εσύ; Εννοώ μεταδίδοντας σου την εμπειρία της ως προς την απώλεια.
Φυσικά. Αν με ρωτάς, πάντα έχει άποψη. Παρ' όλα αυτά, παλιά έμπλεκε την πραγματική ζωή με αυτό που κάνουμε επί σκηνής, τι κάνουμε «στ' αλήθεια», τι φοράμε «στ' αλήθεια» σε σχέση με το ότι είναι ένα έργο, όπου τα πράγματα μπορεί να είναι πιο ποιητικά, πιο περίεργα. Αυτό το έμαθε στην πορεία. Και πλέον έχει άποψη σκηνοθέτη, μουσικού, ενδυματολόγου, χορογράφου, όλων. Έχει μοιραστεί μαζί μου ιστορίες απωλειών, δικές της, ανθρώπων που έφυγαν, αποχωρισμών που έζησε. Κι αυτές οι ιστορίες μπήκαν μέσα στο έργο, μου έδωσαν υλικό που εγώ δεν θα μπορούσα να ξέρω από μόνη μου. Εκεί ίσως είναι που μου έδωσε τις οδηγίες, χωρίς να το λέει σαν οδηγία, μου μετέφερε την εμπειρία της.
Από τον μύθο της Περσεφόνης στη Δήμητρα…Τα κόλλυβα είναι σιτάρι, σπόρος, που πεθαίνει για να ξαναγεννηθεί. Αν έπρεπε να βρεις το αντίστοιχο σύμβολο της εποχής μας ποιο θα ήταν;
Ίσως τα βίντεο, οι φωτογραφίες στα κινητά μας. Εκεί θάβουμε σήμερα τις στιγμές μας για να τις ξαναβρούμε. Μόνο που το σιτάρι ξαναγεννιόταν στ' αλήθεια μέσα στο χώμα, τα βίντεο τα ξαναβλέπουμε, αλλά δεν τα ξαναζούμε. Κι ίσως αυτό να είναι το σύμβολο της εποχής μας ότι κρατάμε τα πάντα, αλλά αγγίζουμε όλο και λιγότερα.
Σήμερα οι άνθρωποι αφήνουν περισσότερα ψηφιακά ίχνη παρά αναμνήσεις. Σε λίγα χρόνια θα γίνονται μνημόσυνα για δεδομένα φτιαγμένα από AI ή ο άνθρωπος ακόμη θα λειτουργεί σαν άνθρωπος που καταγράφει με το μυαλό και το σώμα την εμπειρία;
Αυτή είναι μια ερώτηση που απασχολεί κι εμένα και κανείς δεν ξέρει την απάντηση. Όμως θεωρώ ότι ο άνθρωπος πάντα θα αναζητά τη σύνδεση με τον εαυτό του και με τους ομοίους του. Άρα, ακόμα κι αν χαθεί αυτή η σχέση για κάποια χρόνια, θα ξαναβρεθεί, από ανάγκη. Δουλεύω ακριβώς πάνω σ' αυτό σε άλλο μου έργο: στο πώς αρχίζουμε να στηριζόμαστε στις μηχανές για συντροφιά. Κι όμως, όσο κι αν το ψάχνω, καταλήγω πάντα στο ίδιο, τίποτα δεν αντικαθιστά ένα αληθινό χέρι, μια αληθινή αγκαλιά.
Αναρωτιέμαι αν τελικά το γήρας είναι μια βιολογική κατάσταση με τέλος τον θάνατο, ή την αρχή για άλλους είτε φιλοσοφικά είτε θρησκευτικά, ή μια κοινωνική αφήγηση. Εσύ τι πιστεύεις;
Υπάρχει η θεωρία ότι όλη μας η ζωή κινείται γύρω από τον θάνατο. Ότι όλα όσα κάνουμε δουλειές, σχέσεις, φιλίες, χόμπι, τα κάνουμε για να μην ερχόμαστε αντιμέτωποι με τον ίδιο τον θάνατο. Τον αφήνουμε στην άκρη, μόνο για όταν συμβεί ή όταν είμαστε κοντά στο να συμβεί. Φυσικά το γήρας φέρνει σιγά σιγά το τέλος. Όμως δεν το βλέπω μόνο έτσι. Κοινωνικά και φιλοσοφικά, ξεκινάς μια νέα ζωή, χωρίς τις ευθύνες που είχες πριν. Νομίζω είναι η ηλικία που απολαμβάνεις τους κόπους σου, που συνδέεσαι με το ποιος είσαι και τι θέλεις πραγματικά. Ενώ πριν προτεραιότητα ήταν η οικογένεια, οι άλλοι. Τώρα, για το μετά δεν ξέρω. Αυτό κανείς μας δεν το ξέρει.
Αν τα κόλλυβα της παράστασης ήταν αφιερωμένα σε κάτι ή κάποιον ποιο ή ποιος θα ήταν;
Θα ήθελα να αφιερώσω όλη την παράσταση στους γονείς μου.
Ίσως τελικά τα Κόλλυβα να μην είναι μια τελετή για τον θάνατο, αλλά μια υπενθύμιση ότι η ζωή αποκτά το βάρος της επειδή κάποτε τελειώνει.
Η φετινή παράσταση της Ανώτερης Επαγγελματικής Σχολής Χορού της Εθνικής Λυρικής Σκηνής παρουσιάζεται στις 13 και 14 Ιουνίου στην Αίθουσα Σταύρος Νιάρχος του ΚΠΙΣΝ.
Η καλλιτεχνική διευθύντρια του θεσμού Τζένη Αργυρίου παρουσίασε τις δράσεις και τις συνέργειες για το 2026, που είναι αφιερωμένο στη μαγεία της τέχνης του χορού
17°
