Κωνσταντίνε Βέργε, πώς είναι να είσαι ιατρός-ερευνητής στον τομέα της διαστημικής ιατρικής;

Μεγάλωσε ανάμεσα σε δύο κόσμους. Ο Κωνσταντίνος Βέργος, ή Σταν, όπως τον φωνάζουν στην Ολλανδία, είχε Έλληνα πατέρα και Ολλανδή μητέρα. Πέρασε την παιδική του ηλικία μοιρασμένος ανάμεσα στην οργανωμένη καθημερινότητα της Ολλανδίας και τα καλοκαίρια στην Κρήτη, στο Ηράκλειο. Εκεί τον περίμεναν ο παππούς και η γιαγιά του, γεμίζοντας τα χρόνια του με εικόνες, μυρωδιές και «αστέρια στο πιάτο» – τα φαγητά της γιαγιάς σερβιρισμένα σε σχήμα αστεριών.

Ίσως εκεί, ανάμεσα σ’ αυτά τα καλοκαιρινά τραπέζια και τον κρητικό ουρανό, να γεννήθηκε και το όνειρο. Ο πατέρας του, εργαζόμενος στο αεροδρόμιο, του έφερνε μινιατούρες αεροπλάνων, ενώ ο Ολλανδός παππούς του τον μύησε από νωρίς στα βιβλία για τους πλανήτες, τη μυθολογία και την εξωβιολογία. Στα οκτώ του χρόνια, ένα τηλεσκόπιο έγινε το πρώτο του πραγματικό «παράθυρο» προς το σύμπαν – κι από τότε ο ουρανός δεν ήταν ποτέ ξανά ο ίδιος.

Ο ίδιος περιγράφει τον εαυτό του ως επίμονο, και καμιά φορά λίγο χαοτικό, με μεγάλη αγάπη για τα ταξίδια, τη γαστρονομία και τις απλές στιγμές της καθημερινότητας – από τις βόλτες μέχρι τις επισκέψεις στο ενυδρείο με τα παιδιά του. Τις σπουδές του στην Ιατρική τις ξεκίνησε το 2014 στο Άμστερνταμ και σύντομα η πορεία του τον οδήγησε στη Γαλλία και στο Ινστιτούτο Διαστημικής Ιατρικής MEDES, χάρη στη βοήθεια από τον φίλο και μέντορά του, Αδριανό Γολέμη. Εκεί ήρθε σε επαφή με την πραγματικότητα της μικροβαρύτητας: μελέτες προσομοίωσης, bed rest, dry immersion και χρήση ανθρώπινης φυγόκεντρου αποκαλύπτουν πόσο ευάλωτο –αλλά και πόσο προσαρμοστικό– μπορεί να γίνει το ανθρώπινο σώμα μακριά από τη Γη.

Σήμερα, στο διδακτορικό του στη διαστημική ιατρική, εστιάζει σ’ ένα κρίσιμο ερώτημα: τι συμβαίνει όταν προκύψει ένα επείγον ιατρικό περιστατικό στο διάστημα; Μέσα από ειδικές προσομοιώσεις στη Γη, όπως παραβολικές πτήσεις που δημιουργούν συνθήκες έλλειψης βαρύτητας και δεξαμενές ουδέτερης πλευστότητας, δοκιμάζει τα όρια της ιατρικής. Μελετά διαδικασίες όπως η διασωλήνωση, η καρδιοπνευμονική αναζωογόνηση και οι τοπικές αναισθησίες, ενώ στην πιο πρόσφατη έρευνά του εξετάζει τη δυνατότητα εκτέλεσης οσφυονωτιαίας παρακέντησης και ραχιαίας αναισθησίας σε συνθήκες μικροβαρύτητας. Στόχος του είναι η ανάπτυξη νέων πρωτοκόλλων που θα μπορούν να υποστηρίξουν τη ζωή σε μελλοντικές αποστολές – ακόμη και σε χειρουργεία… εκτός Γης.

Έτσι, από το παιδί που κοιτούσε τον ουρανό με ένα τηλεσκόπιο μέχρι τον ερευνητή που προσπαθεί να προετοιμάσει την ιατρική για το διάστημα, η πορεία του Σταν είναι μια συνεχής προσπάθεια να κατανοηθεί καλύτερα το ανθρώπινο σώμα στα όρια του αδύνατου. Πάμε να τον γνωρίσουμε και να μάθουμε τι συμβαίνει στον κόσμο της διαστημικής ιατρικής.

— Πώς ήταν να μεγαλώνετε στην Ολλανδία; Τι θυμάστε από τα παιδικά σας χρόνια και τα καλοκαίρια στην Κρήτη;

Η ζωή στην Ολλανδία ήταν πάντα πολύ διαφορετική από αυτή στην Ελλάδα. Η Ολλανδία είναι μια χώρα εξαιρετικά οργανωμένη· όλα εκεί λειτουργούν με ακρίβεια και συνέπεια. Αντίθετα, στην Ελλάδα υπάρχει περισσότερη ανθρώπινη ζεστασιά και αυθορμητισμός. Έτσι, προσπάθησα από μικρός να κρατήσω τα καλύτερα στοιχεία και από τους δύο κόσμους.

Κάθε χρόνο ταξιδεύαμε με τους γονείς και τα αδέρφια μου στην Κρήτη, για να δούμε την οικογένειά μου. Ήταν πάντα σαν να έμπαινα σ’ έναν άλλο κόσμο, πολύ διαφορετικό από αυτόν των Ολλανδών φίλων μου. Ήταν κάτι ιδιαίτερο να φτάνεις και να βλέπεις τη γιαγιά μου να μας περιμένει στην πόρτα, με φαγητό. Όλοι μέναμε στο ίδιο σπίτι, μαζί με τους θείους, τις θείες και τα ξαδέρφια μου, σαν μια μεγάλη οικογένεια, καθόμασταν γύρω από το ίδιο τραπέζι, είχαμε κοινή καθημερινότητα. Το να μεγαλώσω ανάμεσα σε δύο πολιτισμούς μού έδωσε κάτι πολύτιμο: ένα πιο ανοιχτό μυαλό και μια ευρύτερη οπτική για τον κόσμο.

— Φαντάζομαι, στην Ολλανδία δεν έχετε αντιμετωπίσει κάποιο ρατσιστικό σχόλιο…

Όχι. Ποτέ.

— Πόσο δύσκολο ήταν να μάθετε και να διατηρήσετε την ελληνική γλώσσα σε ένα πολυπολιτισμικό περιβάλλον;

Έμαθα τα ελληνικά από μικρή ηλικία. Στο σπίτι μιλούσα πάντα ελληνικά με τους γονείς μου, ενώ και η μητέρα μου χρησιμοποιούσε συχνά τη γλώσσα με τον πατέρα μου – την είχε μάθει κατά τη δεκαετή της διαμονή στην Κρήτη. Παράλληλα, είχα σταθερή επαφή με την ελληνική οικογένεια και περνούσα κάθε χρόνο 4 με 6 εβδομάδες διακοπές στην Κρήτη. Εκεί, μέσα από το παιχνίδι με τα ξαδέρφια μου και την καθημερινή ζωή στο νησί, η γλώσσα γινόταν κάτι φυσικό και ζωντανό. Ωστόσο, όσο μεγαλώνω και χρειάζεται να χρησιμοποιώ πιο εξειδικευμένη και επαγγελματική γλώσσα στην επικοινωνία με ερευνητές, αυτό γίνεται πιο απαιτητικό, καθώς λείπει το μέρος του αντίστοιχου λεξιλογίου, που δεν καλλιεργείται στην καθημερινή οικογενειακή χρήση. Τα ελληνικά είναι η πιο πλούσια γλώσσα που γνωρίζω. Παρ’ όλα αυτά, το χτίζω σταδιακά, κι αυτό αποτελεί μέρος της συνεχούς μου εξέλιξης.

— Υπήρξαν στιγμές που νιώσατε να απομακρύνεστε από την ελληνική σας ταυτότητα;

Ναι, υπήρξαν στιγμές που ένιωθα ότι δεν ανήκω απόλυτα σε έναν μόνο τόπο. Στην Ελλάδα συχνά με έβλεπαν ως «τον Ολλανδό», ενώ, όταν βρισκόμουν στην Κρήτη και υιοθετούσα ολλανδικές συνήθειες, αυτό δεν γινόταν πάντα εύκολα κατανοητό. Παράλληλα, ο ολλανδικός τρόπος επικοινωνίας είναι αρκετά άμεσος και ευθύς, το ίδιο και το χιούμορ, κάτι που στην Ελλάδα μπορεί μερικές φορές να εκληφθεί ως απότομο ή ακόμη και αγενές. Αυτές οι εμπειρίες με βοήθησαν να καταλάβω καλύτερα τις πολιτισμικές διαφορές και το πώς το ίδιο μήνυμα μπορεί να ερμηνευτεί διαφορετικά, ανάλογα με το πλαίσιο και το περιβάλλον.

— Μπορείτε να μας περιγράψετε σκηνικά με τους γονείς και τους παππούδες σας που σας μύησαν στον κόσμο του διαστήματος;

Ο Ολλανδός παππούς μου είχε μια βιβλιοθήκη γεμάτη βιβλία για τη μυθολογία της ανθρωπότητας, τους πλανήτες, τους ωκεανούς, τις θρησκείες και τη φιλοσοφία. Από πολύ μικρή ηλικία, μου διάβαζε για την αστρονομία, τους πλανήτες και την εξωβιολογία, κάτι που με ενέπνευσε βαθιά. Αυτή η επιρροή ενισχύθηκε ακόμη περισσότερο όταν απέκτησα το πρώτο μου τηλεσκόπιο, δώρο των γονιών μου. Στα 9 μου χρόνια επισκέφθηκα το ESA-ESTEC στην Ολλανδία, μια εμπειρία που έμεινε έντονα χαραγμένη στη μνήμη μου. Στα 12 μου άρχισα να εμβαθύνω ακόμη περισσότερο στην αστρονομία και στις θεωρίες του Αϊνστάιν, προσπαθώντας να κατανοήσω πιο βαθιά το σύμπαν.

Τα καλοκαίρια στην Κρήτη είχαν επίσης καθοριστική επίδραση πάνω μου, καθώς ο έναστρος ουρανός εκεί είναι πραγματικά μοναδικός και διαφορετικός από οπουδήποτε αλλού. Παράλληλα, μέσω του πατέρα μου ήρθα σε επαφή με την αεροπορία, ενώ μεγαλώνοντας έπαιζα μαζί του συχνά βιντεοπαιχνίδια τύπου flight simulators. Εκεί άρχισα να δοκιμάζω συνεχώς πόσο «μακριά» μπορούσα να πετάξω – ακόμη και μέχρι το διάστημα.

— Όταν σας χάρισαν το πρώτο σας τηλεσκόπιο, τι νιώσατε; Το χρησιμοποιήσατε αμέσως;

Η πρώτη μου αντίδραση ήταν ότι κάπως ενοχική – ήταν ένα τόσο μεγάλο δώρο. Δεν αργήσαμε ωστόσο να το στήσουμε και να το δοκιμάσουμε. Θυμάμαι ακόμα πολύ έντονα την πρώτη φορά που είδα τους κρατήρες της Σελήνης. Ακόμη και όταν δεν είναι πανσέληνος, μπορεί κανείς να διακρίνει το σκοτεινό της τμήμα. Ήταν μια ιδιαίτερα εντυπωσιακή και ενδιαφέρουσα παρατήρηση.

— Μιλήστε μας για τη συνεργασία σας με τον Αδριανό Γολέμη; Πότε γνωριστήκατε και ποιο ρόλο έχει παίξει στην πορεία σας;

Πριν από τέσσερα χρόνια ολοκλήρωσα τις σπουδές μου στην ιατρική. Ήξερα ήδη εδώ και μερικά χρόνια ότι ήθελα να γίνω «ιατρός αστροναυτών». Ωστόσο, το ποια πορεία έπρεπε να ακολουθήσω δεν ήταν ξεκάθαρο. Γνώρισα τον Αδριανό στο LinkedIn και εμπνεύστηκα. Εργάστηκε στο παρελθόν στην Ανταρκτική και σήμερα είναι επικεφαλής ιατρός πτήσεων (Lead Flight Surgeon) στην ESA, ενώ βρίσκεται σε εκπαίδευση για να γίνει ο πρώτος Έλληνας αστροναύτης. Ξεκινήσαμε μια συζήτηση. Μου πρότεινε να επικοινωνήσω με τη MEDES, το κέντρο διαστημικής ιατρικής και φυσιολογίας, για να ρωτήσω αν χρειάζονταν γιατρό. Ο Αδριανός είχε εργαστεί εκεί στο παρελθόν και παραμένει ακόμη συνδεδεμένος με το κέντρο. Αυτό είχε θετική εξέλιξη. Πέρασα έναν χρόνο στην Τουλούζη, όπου γνώρισα τη φυσιολογία και τις προκλήσεις που συνοδεύουν τη διαστημική ιατρική και συνάντησα πολλούς ερευνητές. Από τότε, ο Αδριανός κι εγώ παραμένουμε σε τακτική επαφή. Είναι φίλος και μέντοράς μου και ελπίζω κάποια μέρα να μοιραστούμε ένα κοινό γραφείο.

— Σας ενθάρρυνε να πάτε στην Τουλούζη, στο κέντρο αεροδιαστημικής. Τι ακριβώς κάνατε εκεί; Πόσο αυτό συνέβαλε στην πορεία σας;

Η MEDES έχει πολλές εγκαταστάσεις για εκπαίδευση αστροναυτών, επιλογή αστροναυτών, αεροδιαστημική καινοτομία και έρευνα. Εγώ εργάστηκα στο ερευνητικό της τμήμα. Μπορεί κανείς να καταλάβει ότι η έρευνα στον τομέα του διαστήματος δεν είναι πάντα εύκολη, καθώς η αποστολή υλικών και ανθρώπων στο διάστημα είναι δαπανηρή και συνεπάγεται αυξημένους κινδύνους. Για τον λόγο αυτό χρησιμοποιούνται στη Γη οι λεγόμενοι «ανάλογοι», δηλαδή πλατφόρμες που προσομοιώνουν την έλλειψη βαρύτητας. Αυτό μπορεί να γίνει με αιώρηση σε πισίνα, με παραβολικές πτήσεις, αλλά και μέσω μελετών bed rest ή dry immersion.

Οι δύο τελευταίες είναι συνθήκες όπου ο συμμετέχων βρίσκεται είτε ξαπλωμένος σε κρεβάτι με κλίση 6 μοιρών στο κεφαλάρι, είτε μέσα σε μια μπανιέρα, τυλιγμένος με αδιάβροχα υφάσματα, ώστε να προσομοιώνεται η «αιώρηση» στο νερό. Αυτά τα μοντέλα μάς επιτρέπουν να μελετήσουμε τη μικροβαρύτητα και να εφαρμόσουμε διάφορες εξετάσεις στους συμμετέχοντες: πώς αντιδρά η καρδιά, τα οστά και οι μύες, σε ελεγχόμενο περιβάλλον. Από την πρώτη μέρα ένιωσα σαν στο σπίτι μου. Αυτή η εμπειρία αποτέλεσε για μένα μια σταθερή βάση και καθοριστικό βήμα στην πορεία μου προς τη διαστημική ιατρική.

— Με απλά λόγια, τι κάνει ένας ιατρός-ερευνητής στη διαστημική ιατρική;

Η ιατρική στη Γη αφορά ασθενείς που βρίσκονται σε ένα σχετικά φυσιολογικό περιβάλλον, ενώ η ιατρική στο διάστημα επικεντρώνεται σε υγιείς ανθρώπους που καλούνται να λειτουργήσουν σε ένα ακραίο και ιδιαίτερα απαιτητικό περιβάλλον. Ένας ερευνητής διαστημικής ιατρικής μελετά πώς ο άνθρωπος μπορεί να παραμείνει όσο το δυνατόν πιο υγιής στο διάστημα, αλλά και πώς μπορεί να ανταποκριθεί σε περίπτωση επείγουσας ανάγκης. Το πεδίο αυτό περιλαμβάνει πολλούς διαφορετικούς τομείς, όπως η επίδραση της ακτινοβολίας, η έλλειψη βαρύτητας, η απομόνωση και η μεγάλη απόσταση από τη Γη.

— Πόσοι αστροναύτες υπάρχουν περίπου αυτή τη στιγμή και πόσοι ιατροί του διαστήματος;

Τη στιγμή που μιλάμε εκτιμάται ότι στο διάστημα έχουν βρεθεί λίγο λιγότεροι από 800 αστροναύτες. Έναν ακριβή αριθμό αστροναυτών-ιατρών δεν έχω, αλλά εκτιμώ ότι στην Ευρώπη υπάρχουν περίπου 25.

— Μετά τη Γαλλία εργάζεστε στην καρδιολογία και ξεκινάτε διδακτορικό στη Διαστημική Ιατρική Οξέων Περιστατικών (Acute Space Medicine). Τι ακριβώς μελετάτε και ποια συμπεράσματα μπορείτε να μοιραστείτε;

Καθώς οι άνθρωποι ταξιδεύουν όλο και πιο μακριά στο διάστημα και για περισσότερο χρόνο, αυξάνεται η πιθανότητα ενός επείγοντος ιατρικού περιστατικού. Για να προετοιμαστούμε, χρειάζονται πρωτόκολλα προσαρμοσμένα στο περιβάλλον της έλλειψης βαρύτητας και της απομόνωσης, όπως περιέγραψα προηγουμένως. Η απόφραξη αεραγωγού αποτελεί ένα από τα πιο κρίσιμα περιστατικά στην επείγουσα ιατρική. Εάν τα χτυπήματα στην πλάτη δεν αποδώσουν και η διασωλήνωση αποτύχει, η τελευταία λύση είναι η λεγόμενη κρικοθυρεοτομή. Για τη διασωλήνωση υπάρχει ήδη μεγάλη έρευνα, όμως για την κρικοθυρεοτομή δεν υπάρχει εκτενής έρευνα ούτε καθιερωμένα πρωτόκολλα. Και παρότι η πιθανότητα να χρειαστεί είναι μικρή, είναι κρίσιμη. Πραγματοποιήσαμε αρκετές μελέτες σε ένα λεγόμενο ανάλογο περιβάλλον, την ουδέτερη πλευστότητα (neutral buoyancy) σε πισίνα στην Ολλανδία. Αυτή η πλατφόρμα επιτρέπει στον ερευνητή, φορώντας καταδυτικό εξοπλισμό, να προσομοιώνει τις εργονομικές συνθήκες της έλλειψης βαρύτητας. Σε αυτό το πλαίσιο, εκπαιδεύσαμε άτομα χωρίς ιατρική εμπειρία να εκτελούν τη διαδικασία, χρησιμοποιώντας νυστέρι σε προσομοιωτή (κούκλα). Τα αποτελέσματα ήταν ιδιαίτερα ενδιαφέροντα και πρόκειται να τα επιβεβαιώσουμε μέσα στη χρονιά μέσω παραβολικής πτήσης, ενός αναλόγου όπου το αεροσκάφος πραγματοποιεί βυθίσεις και δημιουργεί χρονικά διαστήματα 10-25 δευτερολέπτων πραγματικής έλλειψης βαρύτητας, στα οποία μπορεί να δοκιμαστεί η διαδικασία.

— Ποιες ήταν οι μεγαλύτερες προκλήσεις όταν ξεκινήσατε να εργάζεστε σ’ αυτόν τον τομέα;

Η άγνωστη διαδρομή… καθώς δεν υπάρχει ένα ήδη χαραγμένο μονοπάτι για έναν γιατρό στη διαστημική ιατρική. Ο καθένας καλείται να διαμορφώσει τη δική του διαδρομή και να χαράξει τον δικό του δρόμο. Αυτό από τη μία πλευρά το κάνει απαιτητικό και κάποιες φορές απογοητευτικό, όμως από την άλλη τού δίνει και μια ιδιαίτερη αξία· γιατί κάθε «λιθαράκι» σ’ αυτή την πορεία το τοποθετείς ο ίδιος.

— Πώς αντιμετωπίζετε αυτή την αβεβαιότητα που φέρνει η έρευνα σε συνθήκες χωρίς προηγούμενο στη Γη;

Αυτό είναι ένα από τα αγαπημένα μου κομμάτια της διαστημικής ιατρικής. Θα έλεγα ότι είναι εξαιρετικά σημαντικό να ξεκινά κανείς με μικρά βήματα και, κυρίως, να μη φοβάται να κάνει το πρώτο βήμα προς νέες ανακαλύψεις. Παράλληλα, η συγκέντρωση των κατάλληλων ανθρώπων με το σωστό υπόβαθρο είναι επίσης καθοριστική.

— Ποιο είναι το πιο σημαντικό μάθημα που σας έχει διδάξει η μικροβαρύτητα για το ανθρώπινο σώμα;

Το ανθρώπινο σώμα έχει τη δυνατότητα να προσαρμόζεται με ιδιαίτερους τρόπους σε νέες καταστάσεις και δεν πρέπει να υποτιμούμε όσα μπορούμε να μάθουμε από αυτό για τη Γη.

— Τι έχετε μάθει για την ανθρώπινη ψυχολογία μέσα από προσομοιώσεις;

Ένα από τα βασικά ζητήματα είναι η απομόνωση και ο περιορισμένος χώρος. Πρόκειται για μια ιδιαίτερα απαιτητική συνθήκη, καθώς ο άνθρωπος βρίσκεται μακριά από το οικείο του περιβάλλον και την οικογένειά του, ενώ ταυτόχρονα ζει για μεγάλο χρονικό διάστημα σε έναν πολύ μικρό χώρο, με περιορισμένα μέσα και με τα ίδια άτομα.

Στη Γη, αυτές οι συνθήκες μελετώνται συστηματικά μέσω αναλόγων, όπως στην Ανταρκτική, αλλά και σε περιβάλλοντα όπως η έρημος ή οι σπηλιές. Σε αυτό το πλαίσιο, η ανθρώπινη αλληλεπίδραση και η ψυχολογία παίζουν καθοριστικό ρόλο στην επιτυχία μιας αποστολής, καθώς κάθε άτομο αντιδρά διαφορετικά σε τέτοιες ακραίες συνθήκες. Για τον λόγο αυτό, οι υποψήφιοι αστροναύτες περνούν από μια ιδιαίτερα αυστηρή διαδικασία επιλογής. Καθώς προχωρούμε όλο και πιο βαθιά στο διάστημα, αυξάνεται η απόσταση, η διάρκεια της επικοινωνίας και η συνολική διάρκεια των αποστολών.

— Τι θεωρείτε πιο σημαντικό για την ασφάλεια ενός αστροναύτη σε περίπτωση επείγοντος περιστατικού στο διάστημα;

Κατά την άποψή μου, ένα από τα πιο σημαντικά ζητήματα για την ασφάλεια ενός αστροναύτη σε επείγον ιατρικό περιστατικό στο διάστημα είναι η ιατρική προετοιμασία της αποστολής και η δυνατότητα αυτονομίας του πληρώματος. Κατά τη διάρκεια κάθε αποστολής ορίζεται ένας Crew Medical Officer (CMO), δηλαδή ένα μέλος του πληρώματος υπεύθυνο για την ιατρική φροντίδα, το οποίο συχνά δεν είναι γιατρός αλλά εκπαιδεύεται ειδικά πριν από την πτήση. Ο CMO υποστηρίζεται από τη Γη μέσω επικοινωνίας με τον flight surgeon (χειρουργό πτήσης) και από ιατρικά εργαλεία υποστήριξης.

Ωστόσο, όσο απομακρυνόμαστε από τη Γη, οι δυνατότητες άμεσης υποστήριξης μειώνονται, καθώς η επικοινωνία καθυστερεί (π.χ. έως και 40 λεπτά προς τον Άρη) και η επιστροφή δεν είναι άμεσα εφικτή. Γι’ αυτό απαιτούνται ισχυρά πρωτόκολλα και εκπαίδευση για μεγαλύτερη ιατρική αυτονομία του πληρώματος. Παράλληλα, η ιατρική στο διάστημα παρουσιάζει σημαντικές προκλήσεις, όπως η χειρουργική και αναισθησία σε συνθήκες μικροβαρύτητας, που δυσχεραίνει τη σταθεροποίηση ασθενή και ιατρών, την αποστείρωση, αλλά η διαφορετική λειτουργία του ανθρώπινου σώματος και των φαρμάκων στο διάστημα.

Συνολικά, η εμπειρία δείχνει ότι η ετοιμότητα, η πρόληψη και η αυτονομία είναι καθοριστικές για την ασφάλεια των αστροναυτών. Παράλληλα, ένα πρόσφατο περιστατικό ιατρικής εκκένωσης και επιστροφής αστροναύτη στη Γη ανέδειξε ακόμη περισσότερο τη σημασία των πρωτοκόλλων επείγουσας ιατρικής αντιμετώπισης και της δυνατότητας ασφαλούς επιστροφής σε πραγματικές συνθήκες αποστολής.

— Τι συμβαίνει όταν κάποιος αρρωστήσει στο διάστημα; Τι πρωτόκολλο ακολουθείται; Πώς αποφασίζεται αν και πότε θα επιστρέψει;

Πρώτα απ’ όλα, έχουμε πρωτόκολλα όπως η καραντίνα πριν από την αποστολή στο Διάστημα και ο ενδελεχής ιατρικός έλεγχος, ώστε ο κίνδυνος να αρρωστήσουν οι αστροναύτες να είναι εξαιρετικά μικρός.

Μπορεί όμως να προκύψει κάτι απρόβλεπτο. Υπάρχουν διαδικασίες –κάποιες από αυτές είναι εμπιστευτικές–, αλλά σε γενικές γραμμές η πρώτη απόκριση είναι ο/η ασθενής αστροναύτης να βοηθηθεί από το υπόλοιπο πλήρωμα, που έχει λάβει ιατρική εκπαίδευση, και στη συνέχεια συνεργάζεται και η ιατρική ομάδα στο έδαφος. Η απόφαση επείγουσας επιστροφής λαμβάνεται πρωτίστως από την ιατρική και τη διοικητική ηγεσία της αρμόδιας διαστημικής υπηρεσίας. Σε κάθε περίπτωση δύο πράγματα είναι σημαντικά: Πρώτον, σεβόμαστε και προστατεύουμε πάντα το ιατρικό απόρρητο κάθε αστροναύτη και, δεύτερον, η ασφάλεια και υγεία των αστροναυτών έχει την ύψιστη προτεραιότητα σε κάθε αποστολή, επομένως οι αποφάσεις λαμβάνονται βάσει αυτού.

— Θα μπορούσε, δεδομένης και της αλματώδους προόδου της τεχνολογίας και της τεχνητής νοημοσύνης, να χειρουργήσει κάποιος από τη Γη στο διάστημα;

Προς το παρόν είμαστε ακόμη αρκετά μακριά από κάτι τέτοιο, όμως πρόκειται για ένα πολύ σημαντικό πεδίο έρευνας, καθώς οι αποστολές θα ταξιδεύουν ολοένα και πιο μακριά από τη Γη. Όσο αυξάνεται η απόσταση, μειώνεται και η δυνατότητα άμεσης διακομιδής ενός τραυματισμένου ή άρρωστου αστροναύτη πίσω στη Γη, επομένως πρέπει να εξετάζουμε σοβαρά το ενδεχόμενο ιατρικών και χειρουργικών παρεμβάσεων στο διάστημα.

Υπάρχουν ακόμη πολλά ανοιχτά ερωτήματα σχετικά με τη φυσιολογική αντίδραση του ανθρώπινου σώματος κατά τη διάρκεια μιας επέμβασης σε συνθήκες διαστημικού ταξιδιού, για παράδειγμα σε επίπεδο αιμοδυναμικής. Εξίσου σημαντικό είναι το ζήτημα της αναισθησίας: πώς συμπεριφέρονται τα φάρμακα σε μικροβαρύτητα, πώς μπορεί να χορηγηθεί αναισθησία με περιορισμένους πόρους και τι γίνεται σε περίπτωση επιπλοκών. Επιπλέον, η ιατρική εξειδίκευση στο πλήρωμα είναι περιορισμένη και οποιαδήποτε εξωτερική υποστήριξη βρίσκεται πολύ μακριά. Η τηλεϊατρική αποτελεί μια ενδιαφέρουσα προοπτική, όμως, όσο αυξάνεται η απόσταση από τη Γη, τόσο μεγαλώνει και η καθυστέρηση στην επικοινωνία. Μπορεί εύκολα να φανταστεί κανείς ότι ένας χειρουργός θα δυσκολευτεί σημαντικά να πραγματοποιήσει μια επέμβαση όταν υπάρχουν καθυστερήσεις λεπτών στη μετάδοση δεδομένων.

Τέλος, τίθεται και το ζήτημα της αποκατάστασης έπειτα από μια επέμβαση. Οι αστροναύτες προπονούνται συστηματικά για να αντιμετωπίσουν τις αρνητικές επιπτώσεις της έλλειψης βαρύτητας στα οστά και στους μυς, ενώ έπειτα από μεγάλες χειρουργικές επεμβάσεις οι ασθενείς συχνά δεν είναι αρχικά ικανοί για κινητοποίηση. Το πώς θα γίνει η αποκατάσταση στο διάστημα είναι ένα ακόμη σημαντικό ερώτημα. Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο, για παράδειγμα ως εργαλείο υποστήριξης της λήψης αποφάσεων και της κλινικής διαχείρισης. Παρότι έχουν ήδη υπάρξει σημαντικά επιτεύγματα σε επιμέρους πτυχές, η πραγματική εκτέλεση χειρουργικών επεμβάσεων στο διάστημα απαιτεί ακόμη πολλά χρόνια μελέτης και ανάπτυξης.

— Αξιοποιούνται τα δεδομένα που συλλέγετε και στη Γη; Αν ναι, πώς;

Τα αποτελέσματα της διαστημικής ιατρικής εφαρμόζονται συχνά και στη Γη. Για παράδειγμα, η φορητή συσκευή υπερήχων μεταφέρθηκε από το πλαίσιο της διαστημικής έρευνας στην επίγεια ιατρική πρακτική. Υπάρχουν και άλλες εφαρμογές. Μπορεί κανείς να φανταστεί ότι σε απομακρυσμένες περιοχές, όπως η Ανταρκτική, η ζούγκλα ή η έρημος, αλλά και σε χώρες με λιγότερο ανεπτυγμένες υποδομές ή σε πλοία που πραγματοποιούν μεγάλα ταξίδια δεν είναι πάντα εφικτό να μεταφερθεί άμεσα ένας ασθενής σε νοσοκομείο.

Σε αυτές τις συνθήκες, η ανάπτυξη συμπαγών πρωτοκόλλων επείγουσας ιατρικής μπορεί να αποτελέσει ουσιαστική λύση και να βελτιώσει σημαντικά την παροχή φροντίδας σε επείγοντα περιστατικά. Αυτό μπορεί να ισχύσει, ιδιαίτερα σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης, όπου απλά, σαφή και εύκολα διδάξιμα πρωτόκολλα μπορούν να κάνουν τη διαφορά. Στην Ελλάδα, αυτό θα μπορούσε να έχει ιδιαίτερη εφαρμογή σε μικρά νησιά, όπου η ιατρική περίθαλψη συχνά περιορίζεται σε μικρές ομάδες προσωπικού, μικρότερα νοσοκομεία και λιγότερες τεχνολογικές δυνατότητες.

— Πείτε μας για την πιο πρόσφατη έρευνά σας με τη ραχιαία αναισθησία σε συνθήκες έλλειψης βαρύτητας.

Καθώς συνεχίζουμε τα διαστημικά μας ταξίδια, όπως πρόσφατα με την αποστολή Artemis II, θα έχουμε όλο και περισσότερες εξερευνητικές αποστολές. Οι διαστημικοί και σεληνιακοί περίπατοι θα γίνονται όλο και συχνότεροι. Σ’ αυτό το πλαίσιο υπάρχουν κίνδυνοι: η επιφάνεια της Σελήνης είναι ανώμαλη, υπάρχει μερική βαρύτητα και μπορεί να υπάρξει κόπωση ή στρες μέσα σε μια στολή που καλύπτει ολόκληρο το σώμα. Στόχος είναι στο μέλλον να φτάσουμε ακόμη και στον Άρη. Μπορεί κανείς να φανταστεί ότι ένα τραύμα δεν μπορεί πάντα να αποφευχθεί. Σκεφτείτε έναν αστροναύτη που σπάει ένα πόδι ή το ισχίο του· δεν είναι πάντα δυνατό να επιστρέψει άμεσα στη Γη.

Η χειρουργική στο διάστημα παραμένει ακόμη ένα μακρινό σενάριο, όμως είναι κάτι για το οποίο πρέπει να προετοιμαστούμε. Η γενική αναισθησία σε τέτοιες συνθήκες είναι ιδιαίτερα πολύπλοκη. Μια πιο απλή και πιθανώς χρήσιμη επιλογή για μελλοντικές επεμβάσεις είναι η τοπική αναισθησία, όπως η ραχιαία αναισθησία, η οποία επιδρά στην περιοχή από τον ομφαλό και κάτω. Σε μια πρόσφατη μελέτη συγκρίναμε άτομα χωρίς ιατρική εκπαίδευση με αναισθησιολόγους κατά την εκτέλεση αυτής της διαδικασίας σε προσομοιωμένες συνθήκες έλλειψης βαρύτητας. Τα αποτελέσματα είναι σημαντικά για την περαιτέρω έρευνα και για την υποστήριξη μελλοντικών διαστημικών αποστολών, με στόχο την ενίσχυση της ιατρικής αυτονομίας στο διάστημα.

— Ποιο θεωρείτε το μεγαλύτερο προσωπικό σας επίτευγμα μέχρι τώρα στη διαστημική ιατρική;

Την πτήση που θα αποτελέσει την τελική ερευνητική μελέτη του διδακτορικού μου: μια πτήση στην οποία θα πραγματοποιήσουμε την πρώτη κρικοθυρεοτομή σε πραγματικές συνθήκες έλλειψης βαρύτητας·

— Ποιο θεωρείτε το πιο σημαντικό εύρημα συνολικά από την επιστήμη σας;

Πέρυσι πετάξαμε μαζί με τον συνάδελφό μου, τον Milad Dulloo, στην αποστολή παραβολικών πτήσεων με την ονομασία «Lunarblock», μια καμπάνια που κατέστη δυνατή χάρη στην Ευρωπαϊκή Διαστημική Υπηρεσία (ESA) και τη Novespace. Σε αυτό το πλαίσιο εξετάσαμε αν είναι δυνατό να επιτευχθεί τοπική αναισθησία συγκεκριμένων περιοχών του ανθρώπινου σώματος μέσω τοπικών-περιφερειακών νευρικών αποκλεισμών. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό για το μέλλον.

Οι τοπικοί νευρικοί αποκλεισμοί δεν έχουν τις παρενέργειες της συστηματικής φαρμακευτικής αγωγής, όπως η μορφίνη, και μπορούν να προσφέρουν αποτελεσματική και στοχευμένη αναλγησία.

— Artemis II: Επέστρεψαν οι αστροναύτες… Πώς επηρεάζεται η έρευνά σας από το πρόγραμμα και τι θα λάβετε υπόψη σας για το μέλλον;

Η διαστημική εξερεύνηση προσελκύει όλο και μεγαλύτερη προσοχή. Οι τεχνολογικές πτυχές είναι πολύ σημαντικές, όπως ήδη είναι γνωστό. Ωστόσο, η υγεία των αστροναυτών είναι εξίσου σημαντική. Αναμένω ότι τα επόμενα χρόνια θα δοθεί ακόμη μεγαλύτερη έμφαση στη διαστημική ιατρική, καθώς και ότι θα υπάρξουν εξελίξεις στον τομέα της εκπαίδευσης και της κατάρτισης νέων ιατρών σ’ αυτή την ειδικότητα.

— Πώς απαντάτε στην κριτική ότι δίνονται μεγάλα κονδύλια για τη διαστημική έρευνα;

Με τον ίδιο τρόπο που θα απαντούσαμε για οποιονδήποτε τομέα έρευνας: Η έρευνα πάντα αποδίδει καρπούς και βελτιώνει το επίπεδο ζωής μας. Πάντα. Ίσως δεν το βλέπουμε άμεσα, παίρνει λίγα χρόνια για να δρέψουμε τα οφέλη, αλλά αυτή είναι και η ευφυΐα του ανθρώπου, ότι επενδύει στα οφέλη του αύριο. Για τη διαστημική έρευνα συγκεκριμένα: Πρώτον, τα κονδύλια που επενδύονται είναι μάλλον μικρότερα απ’ ό,τι σε άλλους ερευνητικούς τομείς. Δεύτερον, γνωρίζουμε και έχουμε ποσοτικοποιήσει το όφελος που μας προσφέρουν: επιστημονικά ο Διεθνής Διαστημικός Σταθμός είναι ένα εργαστήριο απ’ όπου έχουν προκύψει πάνω από 2.000 επιστημονικές δημοσιεύσεις μοναδικής έρευνας, σε συνθήκες έλλειψης βαρύτητας.

Οικονομικά, το λεγόμενο Return of Investment είναι στην Ευρώπη 3,8x, δηλαδή για κάθε 1 ευρώ που επενδύεται κερδίζουμε περίπου 4. Στην Αμερική, που επενδύει περισσότερο στη διαστημική έρευνα και τεχνολογία, το νούμερο αυτό είναι μεγαλύτερο. Συγκεκριμένα για τον ιατρικό τομέα, έχουμε ένα μεγάλο εύρος από οφέλη, για παράδειγμα τη βελτίωση της πρόγνωσης του καρκίνου του μαστού. Επίσης, κατά την πανδημία του COVID και πριν από το εμβόλιο, η ομάδα του JPL της NASA, χρησιμοποιώντας την τεχνογνωσία της για το Διάστημα, έφτιαξε οικονομικότερους και πιο ανθεκτικούς αναπνευστήρες για τους ασθενείς στην εντατική, σώζοντας ζωές. Η ανθρώπινη παρουσία στο Διάστημα έχει επίσης ωφελήσει την τηλεϊατρική και τη ρομποτική χειρουργική για ασθενείς στη Γη.

Αν ανατρέξει κανείς στο αρχείο της NASA και της ESA, θα αναγνωρίσει δεκάδες τέτοια οφέλη, που έχουμε ξεχάσει ίσως ότι προέρχονται από εκεί. Περιμένουμε ακόμη περισσότερα στο μέλλον. Για παράδειγμα, στο Διάστημα οι πρωτεΐνες συμπεριφέρονται διαφορετικά απ’ ό,τι στη Γη, υπάρχουν ερευνητές που μελετούν οργανοειδή για να μάθουν περισσότερα για τον ανθρώπινο οργανισμό μέσω αυτής της έρευνας αλλά και φαρμακευτικές εταιρείες που μελετούν αποδοτικότερα φάρμακα. Μπορούμε να μιλήσουμε για πολλά άλλα οφέλη, όπως η βελτίωση συστημάτων ανακύκλωσης νερού για το Διάστημα, που την εφαρμόζουμε σε άνυδρες περιοχές στη Γη ή τα φίλτρα αέρα για διαστημικούς σταθμούς, που χρησιμοποιούνται και στα νοσοκομεία.

Να μην ξεχάσουμε πως, λόγω ενός περιστατικού θρόμβωσης σε υγιή αστροναύτη στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό εξαιτίας της έλλειψης βαρύτητας, πλέον γνωρίζουμε περισσότερα για το πώς λειτουργεί το σώμα μας όσον αφορά τις θρομβώσεις και στη Γη. Επομένως, δεν νομίζω ότι θα έπρεπε να υπάρχει κριτική αλλά μάλλον θα έπρεπε να επιθυμούμε περισσότερη έρευνα στο Διάστημα.

— Στο εξωτερικό είστε πολλοί Έλληνες επιστήμονες, σωστά; Γνωρίζεστε, φαντάζομαι, οι περισσότεροι…

Έχουμε πράγματι επαφή με επιστήμονες ελληνικής καταγωγής που εργάζονται σε διάφορες χώρες. Η κοινή καταγωγή συχνά δημιουργεί άμεσα ένα αίσθημα υποστήριξης και οικειότητας. Για παράδειγμα, διατηρώ πολύ καλή επαφή με τον Αδριανό Γολέμη, την καθηγήτρια Χρυσούλα Κουρτίδου-Παπαδέλη, τον καθηγητή Κοσμά Γαζέα (αστρονόμο), και τον Λευτέρη Καραγιάννη (εκπαιδευτή αστροναυτών), για τους οποίους θα αναφερθώ αναλυτικότερα στη συνέχεια. Το δίκτυο των Ελλήνων επιστημόνων στον τομέα αυτό, ωστόσο, είναι πολύ ευρύτερο και επεκτείνεται σε πολλούς διαφορετικούς κλάδους: από τη διατροφή και τον ύπνο των αστροναυτών, μέχρι την εκπαίδευση πληρωμάτων, την ψυχολογία κατά τη διάρκεια διαστημικών αποστολών και τη φυσιολογία, αλλά και πιο τεχνικά πεδία όπως οι δορυφόροι.

Τα τελευταία χρόνια παρατηρούνται σημαντικές εξελίξεις στη συμμετοχή της χώρας μας σ’ αυτούς τους τομείς, καθώς και με τον πρώτο Έλληνα αστροναύτη. Είναι σημαντικό να συνεργαζόμαστε και να προχωράμε μαζί, ώστε να κάνουμε βήματα που θα προωθούν την επιστήμη, τόσο στο διάστημα όσο και στη Γη.

— Στην Ελλάδα υπάρχει επίσης ανθρώπινη φυγόκεντρος στη Θεσσαλονίκη, όπου εργάζεται η καθηγήτρια Χρυσούλα Κουρτίδου-Παπαδέλη, με την οποία συνεργάζεστε σε μελέτη σε συνθήκες μικροβαρύτητας. Τι στοιχεία έχουμε μέχρι στιγμής και πώς μας εξυπηρετούν; Τι ακριβώς μελετάτε; Τι στοιχεία παίρνετε από τη συνεργασία με την Θεσσαλονίκη;

Η ανθρώπινη φυγόκεντρος είναι μια μέθοδος που χρησιμοποιείται τόσο για την εκπαίδευση αστροναυτών και πιλότων μαχητικών αεροσκαφών όσο και για ερευνητικούς σκοπούς. Κατά την απογείωση από τη Γη, αλλά και κατά τη λεγόμενη επανείσοδο (re-entry), στην επιστροφή, το ανθρώπινο σώμα υφίσταται πολύ υψηλές επιταχύνσεις (g-forces). Αυτό προκαλεί έντονο στρες στον οργανισμό και μπορεί να οδηγήσει σε διάφορα προβλήματα, όπως απώλεια συνείδησης. Η χρήση της φυγόκεντρου μας βοηθά να προετοιμάζουμε τους πιλότους και τους αστροναύτες όσο το δυνατόν καλύτερα γι’ αυτές τις συνθήκες, αλλά ταυτόχρονα αποτελεί και πολύτιμο εργαλείο έρευνας: μας επιτρέπει να μελετούμε πώς αντιδρούν βιολογικά συστήματα σε συνθήκες υπερβαρύτητας. Στη Θεσσαλονίκη συνεργαζόμαστε με την καθηγήτρια Κουρτίδου-Παπαδέλη για τη μελέτη των επιδράσεων της υπερβαρύτητας στο καρδιαγγειακό σύστημα, αντλώντας πολύτιμα δεδομένα για το πώς το ανθρώπινο σώμα προσαρμόζεται σε ακραίες συνθήκες επιτάχυνσης.

— Πώς είναι η καθημερινότητά σας σήμερα από το πρωί έως το βράδυ; Τι περιλαμβάνει;

Η καθημερινότητά μου είναι πολύ μεταβλητή, καθώς ασχολούμαι με διαφορετικά ερευνητικά πρότζεκτ. Συχνά περιλαμβάνει συναντήσεις με διεθνείς συνεργάτες, όπου προσπαθούμε να βρούμε τον βέλτιστο τρόπο σχεδιασμού μιας μελέτης, όχι μόνο από τεχνική σκοπιά, αλλά και από ψυχολογική και κοινωνική. Η διαστημική εξερεύνηση απαιτεί μια πραγματικά διεπιστημονική προσέγγιση, κάτι που θεωρώ ιδιαίτερα ενδιαφέρον. Προηγουμένως εργαζόμουν σε ένα ερευνητικό κέντρο, όπου καθημερινά πραγματοποιούσαμε πολλαπλές δοκιμές: σε ανθρώπινη φυγόκεντρο, μαγνητική τομογραφία (MRI), δοκιμές κόπωσης σε ύπτια θέση, οστικές σαρώσεις και πολλές ακόμη εξετάσεις που μας βοηθούν να κατανοήσουμε καλύτερα τις επιδράσεις της μικροβαρύτητας στο ανθρώπινο σώμα.

Παράλληλα, η δουλειά περιλαμβάνει ανάλυση αποτελεσμάτων και συγγραφή επιστημονικών μελετών, αλλά και αρκετό οργανωτικό και πρακτικό κομμάτι: τον σχεδιασμό των αναγκών κάθε πειράματος, τη διαχείριση υλικών και την προετοιμασία των συνθηκών διεξαγωγής της έρευνας. Επιπλέον, απαιτείται συνεχής μελέτη της βιβλιογραφίας, ώστε να κατανοούμε την τρέχουσα γνώση και να εντοπίζουμε τα κενά που αξίζει να διερευνηθούν. Αυτή την περίοδο παρακολουθώ εκπαίδευση στην υπερβαρική ιατρική, όπου οι ασθενείς λαμβάνουν οξυγόνο υπό υψηλή πίεση. Υπάρχει μεγάλη επιστημονική επικάλυψη με τη διαστημική ιατρική, καθώς πολλά από τα φυσιολογικά φαινόμενα που μελετώνται είναι παρόμοια.

— Ποια είναι τα μέρη που σας ηρεμούν και σας χαλαρώνουν στην Ολλανδία, στη Γαλλία και στην Ελλάδα;

Στην Ολλανδία υπάρχει ένα μικρό χωριό που λέγεται De Rijp, όπου ζούσαν ο παππούς και η γιαγιά μου. Βρίσκεται μέσα στα λεγόμενα «polders», με παλιά σπίτια και μικρά κανάλια που διασχίζουν το τοπίο. Στη Γαλλία μένω στην περιοχή του Παρισιού, απ’ όπου μου αρέσει να επισκέπτομαι την ακτή της χώρας. Στην Ελλάδα, το μέρος αυτό για μένα είναι το σπίτι της θείας μου στο βουνό, ανάμεσα σε ελαιόδεντρα, με θέα τις πλαγιές και το ορεινό τοπίο.

— Επισκέπτεστε συχνά την Ελλάδα με την οικογένειά σας; Πού πηγαίνετε συνήθως;

Κάθε χρόνο τουλάχιστον μία φορά. Πηγαίνουμε στο Ηράκλειο.

— Ποια είναι τα επόμενα βήματά σας; Θα θέλατε κάποια στιγμή να ζήσετε στην Ελλάδα;

Θεωρώ σημαντικό να μεταδώσω τις ελληνικές μου ρίζες στη σύζυγό μου και στα δύο μου παιδιά, και ελπίζω ότι στο μέλλον το επάγγελμά μου θα μου επιτρέψει να ζω και να εργάζομαι στην Ελλάδα. Ο ελληνικός πολιτισμός είναι πλούσιος, μοναδικός και βαθύς, αλλά δεν πρέπει να επαναπαυόμαστε σε όσα έχουμε. Πρέπει να αντλούμε έμπνευση από το παρελθόν για να χτίζουμε το μέλλον. Ελπίζω ότι μπορώ να ανταποδώσω στην Ελλάδα κάτι από όλα όσα μου έχει προσφέρει.

— Τι λένε τα παιδιά σας για την Ελλάδα και το επάγγελμά σας; Τι σας ρωτούν συνήθως;

Συχνά ντύνονται αστροναύτες και θέλουν να κρατούν τη συλλογή μου από μικρά αστροναυτάκια.

— Πώς βλέπετε την Ελλάδα να αναπτύσσει τη δική της διαστημική ιατρική υποδομή; Ποιος θα ήταν ο ρόλος σας;

Βλέπω ότι η Ελλάδα έχει μια ισχυρή βάση για να αναπτύξει περαιτέρω τη διαστημική ιατρική, κυρίως μέσα από την υπάρχουσα τεχνογνωσία και τη συνεργασία με ευρωπαϊκά διαστημικά προγράμματα. Ερευνητές και ειδικοί της διαστημικής, όπως ο καθηγητής Θεόδωρος Καραπάντσιος, ο Αδριανός Γολέμης, η Ανεζίνα Σολωμονίδου και η καθηγήτρια Κουρτίδου-Παπαδέλη διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο σ’ αυτό. Μέσα από την καλύτερη ενοποίηση αυτής της γνώσης και την περαιτέρω επένδυση στην εκπαίδευση και την έρευνα, η Ελλάδα μπορεί να αποκτήσει μια σαφή θέση σε αυτό το αναπτυσσόμενο πεδίο.

Ο δικός μου ρόλος θα ήταν να συνδέω διαφορετικές χώρες και επιστημονικούς κλάδους. Θα ήθελα να βοηθήσω στο να δημιουργηθεί και να θεμελιωθεί μια ισχυρή βάση διαστημικής ιατρικής στην Ελλάδα, ώστε η χώρα να μπορεί να συμβάλλει ουσιαστικά σ’ αυτόν τον διεθνή τομέα. Φυσικά, η διαστημική εξερεύνηση είναι πολύ ευρύτερη από την ιατρική: περιλαμβάνει επίσης χημική έρευνα, φυσική της ακτινοβολίας, ανάπτυξη τεχνολογίας και ρομποτική, τα οποία συνδυάζονται για την επιτυχία των μελλοντικών διαστημικών αποστολών.

— Τι συμβουλή θα δίνατε στους νέους γιατρούς που θέλουν να ασχοληθούν με τη διαστημική ιατρική;

Δικτύωση. Ο κλάδος είναι μικρός. Παράλληλα, εμβαθύνετε και σε άλλες μορφές ακραίας ιατρικής, όπως η Καταδυτική Ιατρική, η Υπερβαρική Ιατρική, η Ιατρική Αποστολών και η Αεροπορική Ιατρική.

***

Όσο η ανθρωπότητα ετοιμάζεται να επιστρέψει στη Σελήνη και να προχωρήσει ακόμη πιο μακριά, η ιατρική οφείλει να εξελιχθεί μαζί της. Κι αυτή η έρευνα δεν αφορά μόνο το διάστημα. Τεχνολογίες που χρησιμοποιούνται ήδη σήμερα στα νοσοκομεία έχουν τις ρίζες τους στη διαστημική επιστήμη.

Για τον Κωνσταντίνο Βέργο, όμως, το ταξίδι παραμένει βαθιά προσωπικό. Γιατί, όπως λέει, η χώρα που του χάρισε τ’ «αστέρια» όταν ήταν παιδί είναι και εκείνη στην οποία θέλει κάποτε να τα επιστρέψει.