Γιατί κάποιοι άνθρωποι είναι «καλωδιωμένοι» να βοηθούν αγνώστους – και τι αποκαλύπτει ο εγκέφαλός τους
Για ορισμένους ανθρώπους, η βοήθεια προς έναν άγνωστο δεν είναι ηρωική πράξη αλλά σχεδόν αντανακλαστική κίνηση. Είναι εκείνοι που τρέχουν να σώσουν κάποιον σε ένα ατύχημα ή που δωρίζουν ένα νεφρό σε άνθρωπο που δεν έχουν συναντήσει ποτέ. Σύμφωνα με την έρευνα της Abigail Marsh, καθηγήτριας ψυχολογίας και νευροεπιστήμης στο Georgetown University, αυτή η «ακραία αλτρουιστική» συμπεριφορά δεν είναι μόνο θέμα χαρακτήρα αλλά και εγκεφάλου.
Η Marsh μελετά εδώ και χρόνια ανθρώπους που επιδεικνύουν εξαιρετικό αλτρουισμό, όπως οι εθελοντές δωρητές νεφρού σε αγνώστους. Όπως εξηγεί, ένα από τα πιο εντυπωσιακά ευρήματα των μελετών της είναι ότι αυτοί οι άνθρωποι έχουν κατά μέσο όρο μεγαλύτερη αμυγδαλή, μια περιοχή του εγκεφάλου που σχετίζεται με την επεξεργασία των συναισθημάτων και ιδιαίτερα του φόβου και της δυσφορίας των άλλων. Με απλά λόγια, είναι πιο «ευαίσθητοι» στον πόνο και την αγωνία γύρω τους και αντιδρούν ενστικτωδώς με ενσυναίσθηση.
Το ενδιαφέρον είναι ότι το μοτίβο αυτό μοιάζει να είναι το ακριβώς αντίθετο από ό,τι παρατηρείται σε άτομα με ψυχοπαθητικά χαρακτηριστικά. Σε προηγούμενες έρευνες, η Marsh και η ομάδα της είχαν διαπιστώσει ότι η αμυγδαλή σε αυτά τα άτομα τείνει να είναι μικρότερη, ενώ δυσκολεύονται να αναγνωρίσουν τον φόβο και την αγωνία στους άλλους. Αν δεν βιώνεις έντονα ένα συναίσθημα, εξηγεί, είναι πολύ δύσκολο να το αναγνωρίσεις και να το συμμεριστείς.
Πέρα όμως από τη νευροανατομία, οι «εξαιρετικοί αλτρουιστές» φαίνεται να μοιράζονται και ορισμένα κοινά χαρακτηριστικά προσωπικότητας. Είναι συνήθως πιο ταπεινοί και λιγότερο εγωκεντρικοί. Δεν θεωρούν τον εαυτό τους ξεχωριστό ή ανώτερο, κάτι που –όπως λέει η Marsh– κάνει πιο εύκολη την απόφαση να βοηθήσουν κάποιον άλλον. Πολλοί από τους δωρητές νεφρού που έχει μελετήσει περιγράφουν την επιλογή τους ως κάτι σχεδόν αυτόματο, «σαν να μην υπήρχε πραγματική εναλλακτική». Φράσεις όπως «δεν αφορά εμένα» ή «μου φάνηκε αυτονόητο» επανέρχονται συχνά στις αφηγήσεις τους.
Αυτό δεν σημαίνει, ωστόσο, ότι πρόκειται για «αγίους» ή ανθρώπους χωρίς αδυναμίες. Όπως λέει χαριτολογώντας η ίδια, κάποιοι από αυτούς της έχουν ομολογήσει ότι λίγα λεπτά πριν από τη συνέντευξη μπορεί να είχαν βρίσει κάποιον στην κίνηση. Εκείνο που τους ξεχωρίζει δεν είναι η τελειότητα, αλλά η σταθερή προθυμία να κάνουν κάτι για τους άλλους. Δεν είναι τυχαίο ότι σχεδόν όλοι έχουν ιστορικό τακτικής αιμοδοσίας ή δωρεάς πλάσματος, κάτι που φαίνεται να λειτουργεί ως «γέφυρα» προς πιο απαιτητικές μορφές προσφοράς.
Το ερώτημα που προκύπτει είναι αν ο αλτρουισμός μπορεί να καλλιεργηθεί. Η Marsh υποστηρίζει ότι μπορεί, ξεκινώντας από μικρά και εφικτά βήματα. Μικρές πράξεις που ταιριάζουν στις αξίες και την καθημερινότητα του καθενός – από το να μαζέψει κανείς σκουπίδια στη γειτονιά του μέχρι να βοηθήσει έναν άγνωστο με οδηγίες στον δρόμο – μπορούν να δημιουργήσουν θετικές αλυσιδωτές αντιδράσεις. Ακόμη και απλές κινήσεις, όπως το να αφήσουμε το κινητό στην τσέπη και να είμαστε πιο παρόντες στον δημόσιο χώρο, ενισχύουν την εμπιστοσύνη και μειώνουν τον κυνισμό στις ανθρώπινες σχέσεις.
Το συμπέρασμα της έρευνάς της είναι καθησυχαστικό: ο αλτρουισμός δεν απαιτεί υπεράνθρωπες θυσίες. Μπορεί να εκφραστεί μέσα από καθημερινές επιλογές, μικρές πράξεις καλοσύνης και μια πιο ανοιχτή στάση απέναντι στους άλλους. Κι αυτές οι πράξεις, όσο μικρές κι αν φαίνονται, έχουν τη δύναμη να αλλάξουν σταδιακά το κοινωνικό κλίμα γύρω μας.
Η «τριλογία του Αριστοτέλη»: Ο Βαγγέλης Καρκαλέτσης μάς ξεναγεί στο σχέδιο του Δημόκριτου που ενώνει την AI, τη φιλοσοφία και τον αρχαιολογικό χώρο του Λυκείου
17°
