Αγάπη για τον σκύλο ή προβολή των δικών μας αναγκών; Πώς η βιομηχανία των κατοικιδίων έχει εκμεταλευτεί την ανάγκη μας για σύνδεση.
Δεν είναι εύκολο να είσαι γονιός στις μέρες μας. Πρέπει να προσέχεις τη διατροφή του, να το ντύνεις, να βρεις τα ταλέντα του και να τα αξιοποιήσεις, να του βρίσκεις παρέα να παίζει και να εκτονώνεται, να έχεις άνθρωπο εμπιστοσύνης να το φροντίζει όταν λείπεις. Όχι το παιδί – αυτό είναι στο σχολείο. Για το σκυλάκι μιλάμε.
Σκυλάκια-παιδιά: Όταν τα κατοικίδια γίνονται μέλη της οικογένειας
Κάποτε τα σκυλάκια είχαν αφεντικά. Τώρα έχουν «γονείς». Και είναι γονείς αφοσιωμένοι και υπερπροστατευτικοί, που θέλουν να κάνουν το καλύτερο για το σκυλάκι τους, να περνούν ποιοτικό χρόνο μαζί του και, βέβαια, να το έχουν πάντα στην πένα. Εσύ μπορεί να είσαι από τους παλιούς και να νομίζεις ότι, επειδή το βγάζεις βόλτα δυο φορές τη μέρα, το χρέος σου το κάνεις. Στο πάρκο όμως συναντάς κι άλλους ιδιοκτήτες, από τη συνομοταξία των γονιών, κι εκεί αρχίζουν οι ενοχές και τα αισθήματα ανεπάρκειας. Τι; Κονσέρβες του σούπερ μάρκετ το ταίζεις; Οι άλλοι τους βράζουν κόκαλα και τους αλέθουν λαχανικά. Δεν προλαβαίνεις; Υπάρχουν υπηρεσίες που σου φέρνουν φρέσκα μαγειρευτά σκυλογεύματα στην πόρτα κάθε μέρα. Mετά σε ρωτούν για τη μόρφωσή του. Θα το πας για εκπαίδευση; Με ποιο σύστημα; «Ξέρω γω; Το μοντεσοριανό», σκέφτεσαι εσύ. Όχι, δεν είναι αστείο. Ποιος θα πληρώσει για όλα αυτά; Είναι και ο ομοιοπαθητικός που άκουσες ότι κάνει θαύματα, είναι και τα παιχνίδια του – κι εσύ νόμιζες ότι το να κάνεις παιδιά είναι πολυέξοδο και χρονοβόρο. «Νευρικό είναι», σου λένε όταν γρυλίζει στα παιδάκια. «Μήπως δεν παίζει αρκετά;» Σκέφτεσαι όλα τα κραγιόν, τα παπούτσια και τα μαξιλάρια που σου έχει μασουλήσει και πού να διαφωνήσεις! «Ναι, ωραία παίζουν με τη δική σας. Τι ώρα έρχεστε εδώ να βρισκόμαστε;» λες. «Α, τόσο νωρίς; Κρίμα». Σιγά μην ήταν εύκολο.
Οικογενειακή υπόθεση
Όλοι οι γονείς ξέρουν ότι, όταν αποκτάς παιδί, αποκτάς ενοχές για την υπόλοιπη ζωή σου. Ό,τι στραβό τύχει στο βλαστάρι σου, όποια ανάποδη, όποια αποτυχία και απογοήτευση βιώσει, εσύ θα αναρωτιέσαι πάντα: Τι έκανα λάθος; Τι δεν του έμαθα; Πού υστερούσα; Ε, το ίδιο τώρα και με τα σκυλάκια. Οι άλλοι, λες, πώς τα έχουν τόσο υπάκουα, καθαρά, φιλικά και καλότροπα; Το δικό μου γιατί κυνηγάει τις γάτες, κυλιέται στις βρομιές και αλυχτάει σαν τσακάλι όταν ακούσει σειρήνα περιπολικού; Πρόσεχε μόνο αυτές τις ανησυχίες μην τις αρθρώσεις – γιατί όλοι, μα όλοι, θα έχουν μια απάντηση. «Μπορεί να χρειάζεται ηρεμιστικά μπισκοτάκια με έλαιο κάνναβης», θα πει ο ένας. «Πιο αυστηρή εκπαίδευση», θα πει ο άλλος. «Να σου δώσω ένα τηλέφωνο;» «Τι το ταΐζεις είπαμε; Μήπως να δοκίμαζες την ωμοφαγία;»
Τα σκυλάκια είναι πια ισότιμα μέλη της οικογένειας. Ψέματα, επίτιμα μέλη – τα βγάζουμε, άλλωστε, πιο πολλές φωτογραφίες απ’ ό,τι τον εαυτό μας ή τα παιδιά μας. Και, ναι, τα κακομαθαίνουμε. Μια φίλη που δουλεύει τα καλοκαίρια ως pet-sitter μού λέει διάφορες ιστορίες. Ένα σκυλάκι είχε αγαπημένο κανάλι στο YouTube. Κι ένα άλλο δεν σηκωνόταν από το κρεβάτι του αν δεν του έλεγες «Καλημέρα, Μεγαλειότατε». Δεν μου κάνει εντύπωση. Η Ρόζι, το σκυλάκι της μαμάς μου όταν ήμουν παιδί, μπορούσε να μείνει δυο μέρες νηστική αν, όταν της έβαζες φαγητό, δεν έλεγες με ένταση και αγωνία «Η γατούλα θα το φάει», ώστε να πέσει με τα μούτρα στο πιάτο της, απειλώντας ανύπαρκτες γάτες. Έπρεπε και να την αποχαιρετάς με γλυκόλογα όποτε την άφηνες μόνη. Όποιος ξέχασε, τεμπέλιασε ή περιφρόνησε αυτή την τελετουργία γύρισε και βρήκε το σπίτι ρημαδιό. Μ’ άλλα λόγια, αν βγαίνεις με κάποιον που έχει σκυλάκι, έχε πάντα μαζί σου μπισκοτάκια – πρέπει να σε συμπαθήσει, αλλιώς το αμόρε κινδυνεύει. Αν έχεις κατάστημα, φρόντισε να θυμάσαι τα ονόματα από τα σκυλάκια των πελατών – καλά, και από τα παιδάκια τους, αλλά κυρίως από τα σκυλάκια. Μια φίλη που έχει μαγαζί με είδη δώρων τα σημειώνει σε τετράδιο. Οι δουλειές πάνε καλά.
Μιλώντας για δουλειές, η βιομηχανία του λάιφσταϊλ των σκύλων ανθίζει. Και είναι premium price. Οι εταιρείες Kiehl και Ouai έχουν λανσάρει σαμπουάν για σκύλους. Η Hermès επίσης – στα εκατό δολάρια, για όποιον ενδιαφέρεται. Η Dolce&Gabbana κυκλοφόρησε το αρωματικό σπρέι Fefe. Και στο Instagram βλέπεις «morning hair routines» που διαρκούν είκοσι λεπτά. Όλοι ξέρουν ότι οι γονείς για τα παιδιά τους δεν τσιγκουνεύονται. Και τώρα τα σκυλάκια είναι πιο πολλά από τα παιδάκια. Και είναι fashion icons. Η Carhart, η Barbour και η Ralph Lauren διαθέτουν σκυλίσια μπουφανάκια ασορτί με αυτά των γονιών τους. Και δεν τελειώνει εκεί. Το grooming περιλαμβάνει πλέον και μανικιούρ – ή πεντικιούρ, όπως το δεις. Και πρέπει να κλείσεις ραντεβού δύο εβδομάδες νωρίτερα. Εντάξει, θα πεις, εγώ δεν κάνω τέτοιες υπερβολές. Τα γενέθλιά του όμως; Δεν θα τα γιορτάσεις; Υπάρχουν στην αγορά τούρτες γενεθλίων για σκυλάκια, χωρίς ζάχαρη και άλλα τέτοια βλαβερά. Κάποια εργαστήρια δέχονται και custom παραγγελίες. Εσύ τίποτα; Ούτε ένα δωράκι, έτσι για το καλό;
Όπα, ξεφύγαμε;
Ο Καρλ Μαρξ θα έλεγε ότι τα πάρτι γενεθλίων για σκυλάκια –και τα μανικιούρ και τα επώνυμα ρουχαλάκια– είναι το ύστατο στάδιο του καπιταλισμού, ο τελευταίος ρόγχος πριν καταρρεύσει, το αδιανόητο επίπεδο όπου τα μονοπώλια πείθουν τους ανθρώπους να ξοδεύουν τα χρήματά τους σε άχρηστα πράγματα. Και σε δώρα γενεθλίων για πλάσματα που δεν ξέρουν τι θα πει γενέθλια. Σόρι, όμως ούτε τα παιδάκια ενός έτους ξέρουν τι θα πει γενέθλια, αλλά κανείς δεν ενοχλείται που τα γιορτάζουμε και τους κάνουμε δώρα. Στα σκυλάκια γιατί όχι; Απλά αφήστε τα μετά να μασουλήσουν εκστατικά τα κεράκια της τούρτας. Και την κάρτα γενεθλίων. Και το χαρτί περιτυλίγματος.
Από την άλλη, μήπως στ’ αλήθεια έχουμε ξεφύγει; Στην Ιαπωνία, μαθαίνω, τα ντύνουν με ακριβά κιμονό και γιορτάζουν τα γενέθλιά τους σε σιντοϊστικούς ναούς, όπου ο ιερέας τα ραίνει με διάφορα, τους ψέλνει και τους δίνει ευχές του τύπου «Είθε να έχετε μια μακρά και ευτυχισμένη ζωή με τα αφεντικά σας». Αυτή ήταν παραδοσιακή τελετή γενεθλίων για παιδάκια. Όμως η Ιαπωνία έχει τρελή υπογεννητικότητα. Και οι ναοί πρέπει κι αυτοί να επιβιώσουν. Πέρυσι ένας τέτοιος ναός ευλόγησε τριακόσια πενήντα σκυλάκια. Και πενήντα μόνο παιδάκια. Ε, ναι, η χρέωση είναι η ίδια.
Κι αν σκέφτεστε ότι τα σκυλάκια αντικαθιστούν τα παιδάκια, στην Ταϊπέι η τελευταία μόδα είναι να τα βγάζεις βόλτα σε καροτσάκι μωρού. Τα πάρκα, λέει, είναι γεμάτα με σκυλάκια σε καρότσι. Αλλά γιατί πάμε μακριά; Πρόσφατα πέτυχα μια γειτόνισσα στο ασανσέρ, η οποία μου είπε ότι η σκυλίτσα της γέννησε και με κάλεσε περήφανη να δω τα «μωράκια». Τα είχε σε παρκοκρέβατο για μωρά. Είχε βάλει και παιχνιδάκια – απ’ αυτά που κρέμονται. Τέσσερις ορόφους πιο πάνω, ένας άλλος γείτονας κάνει πλεξούδες τα μαλλιά στο γιορκσάιρ του. Και το βγάζει βόλτα σε μάρσιπο. Ναι, οι γεννήσεις πέφτουν. Οι υιοθεσίες σκύλων αυξάνονται. Κάποιοι θα βιαστούν να πουν ότι να, αυτοί φταίνε, αυτοί οι ανώριμοι που, αντί να παντρευτούν και να κάνουν παιδιά, παίρνουν κατοικίδια. Δεν είναι, βέβαια, έτσι. Οι λόγοι που οι άνθρωποι κάνουν λιγότερα παιδιά δεν είναι τόσο απλοί. Είναι οικονομικοί, είναι κοινωνικοί, είναι υπαρξιακοί, αλλά σίγουρα δεν είναι τόσο απλοί.
Και η αγάπη;
Τα βλέπω όμως όλα αυτά τα προνομιούχα σκυλάκια με το περιποιημένο τρίχωμα και τα ακριβά ρουχαλάκια τους να μυρίζουν λεβάντα ή κάτι τέτοιο και αναρωτιέμαι: τους αρέσει; Το ερώτημα είναι ρητορικό. Δεν αναρωτιέμαι καν. Δεν μπορεί, δεν υπάρχει περίπτωση να τους αρέσει. Ένας φίλος –αυτός έχει γάτες– μου έλεγε πως όλα τα σκυλάκια και τα γατάκια που χάνονται στην πραγματικότητα δεν χάνονται καθόλου, αλλά το έχουν σκάσει για να γλιτώσουν από τους γονείς/ιδιοκτήτες τους. Βλέποντας προχτές ένα κανισάκι να γλιστράει και να μπουρδουκλώνεται και να σκοντάφτει στη βροχή φορώντας τέσσερα αδιάβροχα μποτάκια, αρχίζω να τον πιστεύω. Γιατί, πώς μπορείς να ισχυρίζεσαι ότι αγαπάς ένα ζωάκι αν δεν σέβεσαι τη φύση του και τα ένστικτά του; Και σίγουρα η φύση των σκύλων δεν προστάζει να πηγαίνουν στο κομμωτήριο, αλλά να γαβγίζουν, να μασουλάνε το πόδι του σκαμπό, να κυλιούνται και να λερώνονται, να κάνουν αγέλες και να γρυλίζουν. Α, και να δαγκώνουν, αν χρειαστεί.
Αγοράζοντάς τους ακριβά ρουχαλάκια δεν αποδεικνύεις την αγάπη σου, τον ναρκισσισμό σου χαϊδεύεις. Αλλά μήπως αυτό δεν κάνουν και οι γονείς με τα παιδιά τους; Δεν τους περνούν τα όνειρά τους, τα απωθημένα, τις νευρώσεις τους; Αμαρτίες γονέων και τα λοιπά. Με μία διαφορά. Τα παιδιά κάποια στιγμή ενηλικιώνονται, σε κρίνουν κι αποφασίζουν αν θα συνεχίσουν να σου λένε καλημέρα. Τα σκυλάκια; Το σκυλάκι με τα μποτάκια; Ναι, ίσως η μόνη του ελπίδα είναι να το σκάσει – μια μέρα που δεν θα βρέχει, αλλιώς δεν θα πάει μακριά.
Συμπέρασμα: Τα σκυλάκια είναι καλύτερα από τους ανθρώπους. Όποιοι έχουν σκύλο το ξέρουν. Ρώτα τους ποιον εμπιστεύονται περισσότερο στον κόσμο. Πιθανότερο είναι να σου πουν τον σκύλο τους παρά τον αδερφό τους. Είναι τα μόνα πλάσματα, άλλωστε, που δεν μας κρίνουν ποτέ, ακόμη κι όταν δεν είμαστε τέλειοι – ακόμη κι όταν δεν είμαστε καν καλοί. Ναι, η αγορά ξέρει να εκμεταλλεύεται αυτή την ανάγκη μας για σύνδεση. Ναι, κι εμείς χάνουμε καμιά φορά το μέτρο. Υπάρχει όμως κάτι αληθινό μέσα σ’ όλα αυτά. Η ανάγκη για σύνδεση. Και η αγάπη άνευ όρων – από την πλευρά του σκύλου τουλάχιστον.
Η μάχη με τα αδέσποτα, οι ευθύνες των ιδιοκτητών και των δήμων και οι αλλαγές που απαιτούνται για να εφαρμοστεί ουσιαστικά ο νόμος για την προστασία των ζώων
17°
