Το δικαίωμα στην ανία και η μεταφυσική της ραστώνης | Mode Pause: Οδηγός επιβίωσης για βαριεστημένους
Σε αντίθεση με τις περισσότερες άλλες ανθρώπινες δραστηριότητες, οι διακοπές φορτώνονται προκαταβολικά με την υποχρέωση να πετύχουν ντε και καλά. Προφανώς, δεν το καταφέρνουν πάντα. Κανείς δεν ξέρει ακριβώς γιατί περιμένουμε τα πάντα από τις διακοπές, αυτόν τον Άγιο Βασίλη του θέρους για ενήλικες. Ίσως να φταίει το γεγονός ότι πρόκειται για μία σχετικά πρόσφατη ανθρώπινη συνθήκη, καθώς δεν μετρούν ουσιαστικά πάνω από έναν αιώνα και κάτι ζωής. Είναι καινούργια μόδα. Και θα περάσει.
Η ιδέα των διακοπών ως προγραμματισμένου, μαζικού θεσμού ξεκίνησε στα τέλη του 19ου με αρχές του 20ού αιώνα, με την καθιέρωση των πληρωμένων αδειών για τους εργάτες και τις οικογένειές τους, αρχικά στη Γαλλία, ακολούθως στην Αγγλία, και εν συνεχεία και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες, με στόχο τη σωματική ανάπαυση για τη διατήρηση της εργασιακής παραγωγικότητας. Με άλλα λόγια, ήταν ένα μπόνους των εργοστασιαρχών, των ιδιοκτητών ορυχείων και λοιπών προς τους εργάτες τους για να μην τους πεθαίνουν πολύ νωρίς (ούτως ή άλλως, η Βιομηχανική Επανάσταση είναι ταυτόχρονα και η εποχή της καθιέρωσης των εργασιακών δικαιωμάτων και του συνδικαλισμού), αλλά σιγά-σιγά έγιναν ένα τρεντ που εξαπλώθηκε σε όλες τις τάξεις, προσαρμοζόμενο αναλόγως. Με την πάροδο του χρόνου, και ειδικά τις τελευταίες δεκαετίες —κατά τον Μεσοπόλεμο, διακοπές-διακοπές έκαναν στην πραγματικότητα όσοι έκαναν από πάντα χωρίς καν να έχουν την αίσθηση ότι κάνουν, ήτοι οι πλούσιοι—, μετατράπηκαν σε πολιτιστικό προϊόν και κοινωνική ανάγκη, σε ένα must, καθώς άρχισαν να φορτίζονται με έντονα —και παράλογα— υψηλές προσδοκίες για ευτυχία και αυτοπραγμάτωση. Πράγματα παλαβά, τέλος πάντων.
Ως γνωστόν, διακοπές δεν σημαίνει (και δεν φτάνει) να πας κάπου που δεν έχεις ξαναπάει για να ξανοίξει το μάτι σου, να κοιμηθείς λίγο παραπάνω, να φας κάτι της προκοπής που θα σου το ετοιμάσουν και θα σου το σερβίρουν άλλοι, και να επιστρέψεις σε κατάσταση ελαφρώς λιγότερο κατεστραμμένη. Όχι: ΠΡΕΠΕΙ να περάσεις καλά, μόλο που αυτό το καλά δεν ορίζεται κάπως, είναι τελείως φλου. Καλά μπορεί να σημαίνει οτιδήποτε. Κυρίως όμως σημαίνει αυτό που τελικά σού ξέφυγε, αυτό το σπαρταριστό κάτι που γλίστρησε μέσα από τα δάχτυλά σου και χάθηκε πάνω που πήγαινες να το συλλάβεις με την άκρη του ματιού σου. Σίγουρα πάντως δεν σημαίνει να κάθεσαι στο μπαλκόνι ή στην αυλή στις πέντε το απόγευμα με το βρεγμένο σου μαγιό και ίχνη αντηλιακού με άρωμα καρύδας στο δέρμα και να κοιτάς πέρα τα αρμυρίκια και τις παρυφές της θάλασσας που σου την κρύβουν τα δέντρα και οι αναμονές στην πλάκα των εξοχικών. Και να σκέφτεσαι ότι δεν συμβαίνει απολύτως τίποτα.
Κι όμως, αυτό συμβαίνει πολύ συχνά. Οι διακοπές έχουν τεράστιες νεκρές ζώνες. Υπάρχει η βαριά και αργοκίνητη ώρα ανάμεσα στο μπάνιο και στο φαγητό, όπου όλοι περιφέρονται νωθροί, αλατισμένοι και νιώθοντας ελαφρώς άχρηστοι. Υπάρχει το μεσημέρι που είναι πολύ ζεστό για να βγεις έξω και πολύ ταπεινωτικό για να είσαι κλεισμένος μέσα με το ερκοντίσιον, μα που τελικά και σκέπει με τις ιδρωμένες του φτερούγες. Υπάρχει το τάμπλετ όπου βλέπεις τις ίδιες σειρές μ’ αυτές που έβλεπες στην πόλη, και το κινητό όπου σκρολάρεις στην ίδια ατέλειωτη αλυσίδα των reels. Υπάρχει εκείνη η στιγμή που αφήνεις το χέρι σου να χαλαρώσει και ανακαλύπτεις ότι το ίδιο κενό που νόμιζες ότι άφησες πίσω σου έχει έρθει εδώ μαζί σου, γιατί δεν είχε πού αλλού να πάει, και γιατί δεν ξέρει τι άλλο να κάνει, και γιατί δεν αγαπά άλλον κανέναν πέρα από εσένα, σαν σκυλί. Υπάρχουν ώρες, πολλές ώρες, που απλώς βαριέσαι.
Δεν είναι για θάνατο όμως όλο αυτό. Αλίμονο. Θα ήταν για θάνατο αν κατορθώναμε πράγματι να μην πάρουμε μαζί τον εαυτό μας. Θα ήταν παράλογο και τρελό. Αλλά ευτυχώς είναι κι αυτός εδώ, μαζί μας — στο νησί, στο βουνό, στην παραλία, στο εξοχικό, στο all inclusive συγκρότημα με το βραχιολάκι στον καρπό. Έχει έρθει μαζί μας, και θα ξαπλώσει δίπλα μας, και θα παραγγείλει κι αυτός φρέντο εσπρέσο μέτριο, και θα κοιτάξει κι αυτός τη θάλασσα μέχρι να του πονέσουν τα μάτια, και θα βαρεθεί κι αυτός το βιβλίο που διαβάζουμε ήδη από το πρώτο αναθεματισμένο κεφάλαιο. Και θα αναρωτηθεί, όπως αναρωτιόμαστε κι εμείς, τι κάνουμε τώρα.
Κι αυτό είναι οκέι. Και δεν ακυρώνει τις διακοπές: ίσως τις κάνει ένα τσακ πιο ανθρώπινες. Χρειάζεται λίγος χρόνος για να πάψει ο νους να ζητά εντολές όταν βρίσκεται έξω από τη ρουτίνα του, όταν το σκάει ακροποδητί από το πρόγραμμά του. Και χρειάζεται να βαρεθείς αρκετά ώστε να μη θεωρείς την αδράνεια αποτυχία. Οι καλύτερες διακοπές είναι εκείνες που επιτρέπουν να περάσεις μερικές ώρες, και μερικές μέρες, χωρίς καμία αξίωση. Απλώς να κάτσεις. Απλώς να κοιτάξεις. Απλώς να φας ένα ροδάκινο όρθιος πάνω από τον νεροχύτη και να σου τρέχουν τα ζουμιά στο πιγούνι, καταλαβαίνοντας ότι αυτή τη μέρα δεν χρειάζεται να αποδώσεις γιατί τα πράγματα πάνε έτσι κι αλλιώς κατά διαόλου, και στο τέλος τους σε περιμένει κάτι που δεν θέλεις να το σκέφτεσαι από τώρα. Τώρα σημασία έχει το ροδάκινο.
Η βαρεμάρα των διακοπών είναι ενοχλητική μόνο όσο πιστεύεις ότι οι διακοπές πρέπει να μοιάζουν με μια διαφήμιση της ιδεώδους ζωής μας. Αν απαλλαγούν από αυτή την αφελή αποστολή, καθώς δεν υπάρχει ιδεώδης ζωή πάνω από το επίπεδο ενός απλού οργανισμού, μπορούν να γίνουν αυτό που αρχικά ήταν στις καλές τους στιγμές: ένα κενό διάστημα κατά το οποίο δεν χρειάζεται να αποδείξεις ότι αξιοποιείς σωστά τη ζωή σου· ένα κενό διάστημα στο οποίο κάθεσαι, μερικώς αποχαυνωμένος και με ζουμιά από ροδάκινο στο πιγούνι, μπορεί και στο στήθος. Είναι τότε που η πλήξη αρχίζει να δουλεύει υπέρ σου. Αυτό είναι μαθημένη να κάνει, άλλωστε. Είναι παλιά: ξέρει και γνωρίζει.
Αν αγκαλιάσεις την πλήξη σου, καταπώς λένε, μπορεί μεν να μην την εξαφανίσεις —δεν μπορείς να εξαφανίσεις τη σκιά σου αν δεν πας να σταθείς μες στο σκοτάδι—, αλλά είναι σχεδόν σίγουρο πως μπορεί να γίνετε δυο καλοί φίλοι.
* * *
Το αυγουστιάτικο Ημερολόγιο της Πλήξης θα κυκλοφορεί όλο τον μήνα, κάθε μέρα, στις 7 το πρωί. Ελπίζουμε να μην είναι πολύ πληκτικό. Σας ευχαριστούμε.
Ο εξοπλισμός προορίζεται για τα δύο λιμάνια του νησιού (στο νέο λιμάνι στον Τούρλο αλλά και στο παλιό λιμάνι) όπου διακινούνται ετησίως πάνω από 2,1 εκατομμύρια επιβάτες ακτοπλοΐας και κρουαζιέρας.
17°
