Γιατί γινόμαστε όλο και ψηλότεροι;

Πριν από έναν αιώνα, οι άνθρωποι ήταν πολύ κοντοί. Μερικοί λαοί ήταν και παραμένουν πιο κοντοί από άλλους. Για παράδειγμα, το 1920 οι γυναίκες στη Νότια Κορέα είχαν μέσο ύψος 1 μέτρο και 42 εκατοστά, ενώ στις ΗΠΑ είχαν ύψος 1,59. Από τότε, το ανθρώπινο ύψος αυξήθηκε: σε παγκόσμιο επίπεδο, οι άνθρωποι μεγάλωσαν κατά μέσον όρο περίπου 10 εκατοστά, αλλά στη Νότια Κορέα το φαινόμενο ήταν εντονότερο: οι γυναίκες μεγάλωσαν κατά 17 εκατοστά και οι άνδρες κατά 14 κατά μέσον όρο. Τι ακριβώς συνέβη;

Οι ερευνητές προσπάθησαν να εντοπίσουν κατά πόσον το ανθρώπινο ύψος μπορεί να αποδοθεί στη γενετική και κατά πόσον επηρεάζεται από το περιβάλλον. Από μια μελέτη με δείγμα Άγγλους και Ουαλούς στρατιώτες του Α' Παγκοσμίου Πολέμου διαπιστώθηκε ότι η καλύτερη διατροφή και οι λιγότερες ασθένειες οδηγούν σε αισθητές διαφορές ύψους στην ενήλικη ζωή. Αργότερα, ερευνητές που μελέτησαν τα αδέρφια και τα δίδυμα, διαπίστωσαν ότι περίπου το 20% των διαφορών ύψους μπορούσε να αποδοθεί στο περιβάλλον. Η γενετική καθορίζει πόσο ψηλοί μπορούμε να γίνουμε στην εφηβεία, αλλά στο μεγαλύτερο μέρος της ανθρώπινης ιστορίας, αυτή η ανάπτυξη ήταν αργή: οι διαφορές μεγέθους του ανθρώπου του 17ου αιώνα με εκείνον του 19ου ήταν μικρές. Ωστόσο, τα τελευταία 100 χρόνια, ο μέσος άνθρωπος πέτυχε σημαντικά καλύτερη διατροφή και υγεία. Έτσι, ψηλώσαμε.

Η Νότια Κορέα είναι μοναδικό παράδειγμα. Αν και στις αρχές του 20ού αιώνα, ήταν μια φτωχή και μη ανεπτυγμένη χώρα, η ραγδαία οικονομική πρόοδος και οι βελτιωμένες συνθήκες διαβίωσης —σύμφωνα με στοιχεία της Παγκόσμιας Τράπεζας, το κατά κεφαλήν ΑΕΠ της χώρας αυξήθηκε από περίπου 158 δολάρια το 1960 σε περίπου 35.000 δολάρια το 2021,— έκανε τους Νοτιοκορεάτες αισθητά ψηλότερους. Η κατανάλωση τροφίμων στη Νότια Κορέα ήταν περίπου 2.100 θερμίδες ανά άτομο το 1961, αλλά, σύμφωνα με στοιχεία του Οργανισμού Τροφίμων και Γεωργίας του ΟΗΕ, το 2013, κάθε άτομο είχε περίπου 1.200 επιπλέον διαθέσιμες θερμίδες. Επίσης, τα στοιχεία του ΟΗΕ μάς δείχνουν ότι το 1950 πάνω από το 20% των βρεφών της Νότιας Κορέας πέθαιναν πριν να φτάσουν την ηλικία ενός έτους: τώρα η βρεφική θνησιμότητα είναι μικρότερη από 0,2%.

Αντιθέτως, στη Βόρεια Κορέα, οι άνθρωποι δεν ψηλώνουν με τον ίδιο ρυθμό. Στο πρώτο ήμισυ του 20ού αιώνα, όταν ο νότος και ο βορράς ήταν ενιαία χώρα, το ανθρώπινο ύψος σε αυτές τις δύο περιοχές ήταν σχεδόν ίδιο. Η αλλαγή στις οικονομικές συνθήκες στον νότο και η βελτίωση της ποιότητας ζωής έκανε τους Νοτιοκορεάτες σαφώς ψηλότερους από τους Βορειοκορεάτες.

Σύμφωνα με τα στοιχεία της διεθνούς ένωσης επιστημόνων NCD Risk Factor Collaboration, ο ψηλότερος λαός στον κόσμος είναι οι Ολλανδοί με μέσο ύψος 1,77· δεύτεροι έρχονται οι Μαυροβούνιοι με 1,76, τρίτοι οι Εσθονοί μαζί με τους Δανούς και τους Ιρλανδούς (1,75) και στη οι Τσέχοι με 174,5. Οι Έλληνες, που βρίσκονται στην 23η θέση παγκοσμίως, ψήλωσαν κατά 14 περίπου εκατοστά τα τελευταία 100 χρόνια: το 1914 μια 18χρονη Ελληνίδα είχε ύψος κατά μέσο όρο τα 150,6 εκατοστά, ενώ το 2022 έφτασε τα 165,9. Γενικά, η διαφορά μέσου ύψους μεταξύ ανδρών και γυναικών κυμαίνεται γύρω στα 10 εκατοστά. Οι πιο κοντοί λαοί της Ευρώπης είναι οι Μαλτέζοι και οι Κύπριοι, ενώ ο πιο κοντός λαός στον κόσμο είναι οι κάτοικοι του Τιμόρ στη νοτιοανατολική Ασία με μέσο ύψος 1,55.