Το αμερικανικό σχολείο όπου το 98% των μαθητών δεν είναι Έλληνες και θριαμβεύουν στην ελληνομάθεια

Ο μαθητής καθόταν απέναντι από την υπουργό Παιδείας, Σοφία Ζαχαράκη. Της μιλούσε ελληνικά – μια εικόνα που ενδεχομένως δεν θα προκαλούσε καμία εντύπωση, αν δεν γνωρίζαμε όλη την ιστορία.

Ο μαθητής δεν είναι Έλληνας, δεν έχει Έλληνες γονείς, δεν μεγάλωσε σε σπίτι όπου ακούγονταν ελληνικά στο τραπέζι. Πριν από μερικά χρόνια, είχε μπει στο νηπιαγωγείο του Odyssey Charter School του Ντέλαγουερ. Τον περασμένο Μάιο βρέθηκε στην Αθήνα με άλλα εννιά παιδιά του γυμνασίου τους, φιλοξενούμενοι σε ελληνικές οικογένειες στο πλαίσιο της συνεργασίας του σχολείου με το Pierce. Και συζητούσε με την υπουργό στα ελληνικά.

«Τον ρωτούσε η Ζαχαράκη και απαντούσε το παιδί», λέει η Ιωάννα Λεκκάκου. «Ένιωθε τόσο σίγουρος ότι μπορεί να επικοινωνήσει. Προφανώς έκανε λάθη. Αυτό μαθαίνουμε, ότι δεν πειράζει να κάνεις λάθη. Αλλά η επικοινωνία είναι ακέραιη, καταλαβαίνεις πολύ καλά τι θέλει να πει το παιδί. Και βλέπεις ότι έχει υψηλό λεξιλόγιο, γιατί τους εκπαιδεύουμε σε ακαδημαϊκό λεξιλόγιο. Κατάφερε και μίλησε, παρά το άγχος και τη συστολή».

Το ίδιο παιδί πήρε φέτος το Β2 στις εξετάσεις ελληνομάθειας. Στο Odyssey αυτό μετράει διπλά.

«Δεν υφίσταται Odyssey χωρίς ελληνική γλώσσα»

«Το Odyssey Charter School είναι ένα δημόσιο σχολείο αμερικανικό, το οποίο είναι charter», εξηγεί η αντιπρόεδρός του, αρμόδια για την ελληνική εκπαίδευση. «Είναι σχολεία ειδικού ενδιαφέροντος, που ξεκίνησαν πριν από περίπου 25 χρόνια στην Αμερική. Και το ειδικό ενδιαφέρον μπορεί να είναι οτιδήποτε έρχεται η κοινότητα και το προτείνει στην πολιτεία. Εμείς εδώ προφανώς είμαστε ελληνικού ενδιαφέροντος».

Τι σημαίνει αυτό; «Ότι η αποστολή του σχολείου, το mission and vision, έχει να κάνει με την ελληνική γλώσσα και τον ελληνικό πολιτισμό. Κι όλα τα υπόλοιπα ακολουθούν. Άρα όλα τα παιδιά εδώ διδάσκονται ελληνικά καθημερινά, έχουμε Έλληνες εκπαιδευτικούς και ελληνόφωνο προσωπικό. Δεν υφίσταται Odyssey χωρίς ελληνική γλώσσα και ελληνικό πολιτισμό».

Και το μέγεθος δεν το φαντάζεσαι όταν ακούς «ελληνικό σχολείο στην Αμερική».

«Είμαστε από τα μεγαλύτερα δημόσια σχολεία εδώ, φέτος έχουμε σχεδόν 2.600 παιδιά, από το νηπιαγωγείο μέχρι την τελευταία τάξη του λυκείου». Στο «μικρούλι Ντέλαγουερ», τη δεύτερη μικρότερη πολιτεία.

Και τα μαθηματικά γίνονται στα ελληνικά

Τα ελληνικά εδώ δεν είναι δεύτερη ξένη γλώσσα. «Δεν είναι δύο ή τρεις ώρες την εβδομάδα, όπως κάναμε εμείς αγγλικά ή γαλλικά. Είναι τουλάχιστον δύο σχολικές ώρες την ημέρα, όλα τα παιδιά, υποχρεωτικά, από το νηπιαγωγείο μέχρι την τελευταία τάξη του λυκείου». 

«Έχουμε ένα πρόγραμμα που δεν το έχει κανείς άλλος. Στα ελληνικά το λέμε πρόγραμμα εμβάπτισης στην ελληνική γλώσσα, είναι το Greek Immersion. Υπάρχουν διάφορα immersion προγράμματα στην Αμερική, αλλά εμείς είμαστε το πρώτο και μοναδικό Greek Immersion σε όλες τις ΗΠΑ».

Εκεί τα παιδιά κάνουν μαθηματικά και φυσική στα ελληνικά μέχρι την πέμπτη δημοτικού – από εκεί και πέρα ιστορία και κοινωνικές επιστήμες.

«Δεν είναι μόνο ότι μαθαίνουν μια ξένη γλώσσα, δεν είναι μόνο ότι γίνονται ελληνόφωνα παιδιά. Είναι ότι αποκτούν κριτική σκέψη. Γιατί φαντάσου: ένα νηπιαγωγάκι μπαίνει στην τάξη και δεν μιλάει λέξη ελληνικά και περνάει μισή μέρα σε περιβάλλον όπου όλοι του μιλάνε ελληνικά. Αυτό δημιουργεί μια περιέργεια: τι γίνεται γύρω μου, πρέπει να βγάλω νόημα. Που σημαίνει ότι ο εγκέφαλος αρχίζει να κάνει συνδέσεις που άλλα παιδιά, μονόγλωσσα, δεν έχουν την ανάγκη να τις κάνουν».

Και μετά; «Τα βλέπεις πώς λύνουν προβλήματα. Και όχι προβλήματα μαθηματικών, που τα λύνουν στα ελληνικά. Οτιδήποτε πρακτικό θέμα, αμέσως έχουν την ψυχραιμία να σκεφτούν και να βρουν τη λύση».

Η επιτυχία του 92,5%

Η αφορμή της συζήτησης ήταν ένα ποσοστό: 92,5% επιτυχία στις φετινές εξετάσεις ελληνομάθειας, όπου το σχολείο κατέβασε γύρω στα 60 παιδιά σε διάφορα επίπεδα. 

«Κάθε χρόνο έχουμε πάνω από 80%: 82, 85, 88. Φέτος νομίζω ότι ξεπεράσαμε τον εαυτό μας. Δείχνει την επιτυχία των παιδιών και των εκπαιδευτικών μας. Αλλά πάνω απ’ όλα δείχνει την επιτυχία του συστήματος που έχουμε στήσει εδώ. Γιατί μιλάμε για παιδιά που δεν είναι ελληνόφωνα, που δεν έχουν ρίζες στην Ελλάδα, έστω και πολιτιστικές. Παιδιά χωρίς καμία σχέση με την Ελλάδα, που φτάνουν σε αυτό το επίπεδο ελληνομάθειας».

Τις εξετάσεις τις διοργανώνει το Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας της Θεσσαλονίκης.

«Είναι ο πιο αναγνωρισμένος φορέας, που τις διοργανώνει κάθε χρόνο παγκοσμίως. Την ίδια μέρα δίνουν όλα τα παιδιά σε όλο τον κόσμο, από το Α1 το παιδικό μέχρι το Γ1».

Από το Ντέλαγουερ σε ελληνικό ΑΕΙ

«Στη δική μας την πολιτεία –και στην Αμερική γενικά– όσοι πάρουν το Β1, παίρνουν το Seal of Biliteracy, τη σφραγίδα της διγλωσσίας. Δεν χρειάζεται να πάρουν στο κολέγιο την υποχρεωτική ξένη γλώσσα και γλιτώνουν τουλάχιστον 6 με 7 χιλιάρικα από τις σπουδές τους».

Το παιδί που μίλησε με τη Σοφία Ζαχαράκη, από τα πρώτα τού Immersion, είναι τώρα στην όγδοη τάξη – δηλαδή στη δευτέρα γυμνασίου. «Και με το Β2 μπαίνει σε ελληνικό πανεπιστήμιο. Έχει εξασφαλίσει εισαγωγή σε δημόσιο ελληνικό πανεπιστήμιο, σε όποια σχολή θέλει, γιατί όλες οι σχολές έχουν μια μικρή ποσόστωση για παιδιά που δεν είναι ελληνικής καταγωγής». Δεκατεσσάρων ετών, στο Ντέλαγουερ, με ανοιχτή πόρτα σε ελληνικό ΑΕΙ – σε ό,τι επιλέξει.

«Τα τελευταία δύο χρόνια έχουμε ξεκινήσει συνεργασίες με ελληνικά πανεπιστήμια, με το Study in Greece, ώστε να προτείνουμε στα δικά μας τα παιδιά, τα Αμερικανάκια, το ενδεχόμενο να έρθουν να σπουδάσουν στην Ελλάδα».

Και στο λύκειο χτίζεται το επόμενο βήμα: «Έχουμε υπογράψει συμφωνίες με πανεπιστήμια στην Ελλάδα και θα κάνουμε μαθήματα – τα λένε εδώ dual enrollment. Τα παιδιά θα κάνουν ένα μάθημα σχεδιασμένο από το Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας, θα το διδάσκει δικός μας καθηγητής εδώ, και θα παίρνουν πανεπιστημιακά credits».

«Να αποβάλω την αρχαιολατρία»

Είναι μόνο η γλώσσα ή «εμβαπτίζονται» και στον πολιτισμό; «Δεν μπορεί να είναι μόνο η γλώσσα, γιατί η γλώσσα δεν αποκόπτεται. Είναι πάντα μέσα από τον πολιτισμό και μέσα από περιεχόμενο. Ανάλογα με την ηλικία, μπορεί να είναι ελληνικά τραγουδάκια, μυθολογία και, όσο μεγαλώνουν, ιστορία, κοινωνικές επιστήμες, αγωγή του πολίτη. Επομένως είναι ολόκληρος πολιτισμός».

«Κάτι που με ενδιαφέρει καθώς χτίζω το πρόγραμμα είναι να αποβάλω αυτή την αρχαιοπρέπεια και την αρχαιολατρία. Ότι η Ελλάδα είναι μόνο η αρχαία Ελλάδα, μόνο η Οδύσσεια, όλο αυτό το κομμάτι – για το οποίο είμαστε πολύ περήφανοι, εννοείται. Αλλά δεν έχει ενδιαφέρον για τα παιδιά αν μείνεις μόνο εκεί. Η σύγχρονη Ελλάδα έχει επίσης τρομερό ενδιαφέρον».

Κάθε 9 Φεβρουαρίου, Παγκόσμια Ημέρα Ελληνικής Γλώσσας, τα παιδιά του Immersion παίρνουν συνέντευξη, ζωντανά και στα ελληνικά, από έναν σύγχρονο Έλληνα. Ήδη έχουν μιλήσει με τον Παναγιώτη Ράπα, που κάνει κινούμενα σχέδια και είναι μέλος της Ακαδημίας των Όσκαρ, την ηθοποιό και παραμυθού Φίλια Δεντρινού, τον συγγραφέα Μάκη Τσίτα. Το αποτέλεσμα; «Την πρώτη φορά μού είπαν: “Κυρία Ιωάννα, τώρα θέλουμε να πάρουμε συνέντευξη από τον Πρόεδρο της Ελλάδας”. Λέω, παιδιά, σιγά σιγά».

«Αυτό που προσπαθούμε να τους καλλιεργήσουμε από το νηπιαγωγείο είναι η ταυτότητα της διγλωσσίας, το bilingual identity που λένε εδώ. Και σε πάρα πολλές οικογένειες η διγλωσσία γίνεται μέρος της ταυτότητας της ίδιας της οικογένειας», σημειώνει η Ιωάννα Λεκκάκου.

«Είμαστε στην κοιλιά της αμερικανικής εκπαίδευσης»

Είναι, άραγε, όλο αυτό ένα πείραμα ελληνικής soft power στις ΗΠΑ; «Εγώ πιστεύω πως είναι 100%, και προς τα κει πηγαίνουμε».

Πώς μεγαλώνει; «Είμαστε έξι ελληνόφωνα charter ελληνικών ενδιαφερόντων στις Ηνωμένες Πολιτείες. Επειδή ακριβώς είμαστε δημόσια σχολεία, αλλά ελληνικά δημόσια σχολεία, είμαστε στην κοιλιά της αμερικανικής εκπαίδευσης. Μπορούμε να φέρουμε την αλλαγή από μέσα στο αμερικανικό σύστημα, όχι απ’ έξω. Και μπορούν να το καταλάβουν κιόλας οι Αμερικανοί, που σημαίνει ότι δεν φέρνει μεγάλη αντίδραση».

«We dream big εδώ. Τέλη Ιουνίου συντόνισα μια συνάντηση όλων των charters με το υπουργείο Εξωτερικών, ακριβώς γιατί το επόμενο βήμα είναι στρατηγική πλέον. Δεν μπορούμε εμείς –η Λεκκάκου, ο ένας, ο άλλος– να φέρουμε στην πλάτη μας όλη τη στρατηγική της Ελλάδας».

Και ο ορίζοντας; «Έχουμε βάλει μπροστά κάποια πιλοτικά προγράμματα, βήμα βήμα, ώστε,, αν όχι charter σχολεία, τουλάχιστον τα ελληνόφωνα προγράμματα να πληθύνουν σε περισσότερα δημόσια σχολεία της Αμερικής. Αυτό που τους ζήτησα ήταν να σκεφτούμε σε ορίζοντα δεκαετίας. Μπορούμε να ξεκινήσουμε με προγράμματα στα αμερικανικά λύκεια, ώστε τα παιδιά να αποκτούν γνώση ελληνικών και να δίνουν τις εξετάσεις ελληνομάθειας. Κι έτσι να μεγαλώνουν οι αμερικανικές κοινότητες που αγαπούν τα ελληνικά, που στη συνέχεια θα ζητήσουν από μόνες τους ελληνόφωνο charter σχολείο».

Το Odyssey κλείνει φέτος τα είκοσί του χρόνια και στις 9 Σεπτεμβρίου έχει μεγάλη εκδήλωση, με τον Αρχιεπίσκοπο Αμερικής και καλεσμένους από την Ελλάδα. Υπάρχει και λόγος: ολοκληρώθηκε το κτίριο του Immersion. «Είναι το πρώτο σχολείο εμβάπτισης στην ελληνική γλώσσα στις ΗΠΑ από το νηπιαγωγείο μέχρι την πέμπτη δημοτικού. Το πρώτο και μοναδικό». Και δεν είναι πια μόνο του: «Το Odyssey έχει γίνει μοντέλο για τη διάδοση της ελληνικής γλώσσας».