Έρευνα στη Γαλλία δείχνει ισχυρή προσήλωση στις δημοκρατικές αξίες, αλλά αυξανόμενη δυσπιστία στους θεσμούς και βαθιά κοινωνική πόλωση.
Στις γενικές αρχές —την ισότητα μεταξύ ανδρών και γυναικών και τη «διακυβέρνηση του λαού, από τον λαό»— συμφωνούν πάνω από 9 στους 10 ερωτηθέντες, σε έρευνα που έγινε τον περασμένο Μάρτιο στη Γαλλία. Αλλά σχεδόν οι μισοί πιστεύουν ότι οι δημοκρατικές υποσχέσεις έχουν αθετηθεί κατά την εφαρμογή τους· η εμπιστοσύνη σε όσους υποτίθεται ότι ενσαρκώνουν το δημοκρατικό πολίτευμα διαβρώνεται μέρα με τη μέρα —σίγουρα έχει διαβρωθεί από το 2020 όταν είχε γίνει παρόμοια έρευνα. Φαίνεται ότι το 34% των Γάλλων πιστεύει ότι ένα σύστημα «διαφορετικό από τη δημοκρατία» θα μπορούσε να είναι πιο αποτελεσματικό, αν και ταυτοχρόνως το 84% δηλώνει «προσήλωση» στις δημοκρατικές αξίες, στις αξίες της αβασίλευτης, κοσμικής δημοκρατίας.
Παραλλήλως, η έρευνα που διεξήχθη για λογαριασμό του Ιδρύματος Ρομπέρ ντε Σορμπόν επιβεβαιώνει επιβεβαιώνει και αποκαλύπτει μια κάπως επιφανειακή, ασώματη προσκόλληση στη Δημοκρατία: οι Γάλλοι εκφράζονται νοσταλγικά για τον ντε Γκωλ, την Επανάσταση, την 14η Ιουλίου, τη μορφή της Μarianne που συμβολίζει το γαλλικό εκκοσμικευμένο έθνος με το σύνθημα Ελευθερία, Ισότητα, Αδελφότητα. Επιπλέον, δεν λείπουν οι αρνητικές αντιλήψεις: για το 38%, η Δημοκρατία είναι κάτι «αφηρημένο»· για το 32% είναι διχαστική. Περίπου το 1/3 πιστεύει ότι ανήκει στο παρελθόν ή σε λίγους εκλεκτούς και όχι σε όλους τους Γάλλους. Το 10% θεωρεί τη Δημοκρατία ξεπερασμένη έννοια.
Ο διχασμός αποκαλύπτεται και στις εικόνες με τις οποίες οι ερωτηθέντες συνδέουν τη Γαλλική Δημοκρατία: το 21% τη συνδέει με τα κινήματα του Μαΐου 1968· το 6% με τον Ναπολέοντα Βοναπάρτη· μόνο 2% με την κοσμικότητα του κράτους και 2% με το Σύνταγμα. Το 33% εμπιστεύεται τον στρατό, το 24% την αστυνομία, το 17% την τοπική αυτοδιοίκηση, το 16% το σχολείο, το 11% τη Δικαιοσύνη, το 5% τα μέλη των νομοθετικών σωμάτων. Όταν ερωτήθηκαν τι ορίζει καλύτερα τη Δημοκρατία, μόνο το 11% ανέφερε την εκπαίδευση και την κοινωνική κινητικότητα. Επιπλέον, το 42% πιστεύει ότι η τριτοβάθμια εκπαίδευση δεν είναι ικανή να μειώσει τις ανισότητες: το σχολικό σύστημα θεωρείται ασθενής θεσμός της χώρας και, όπως το νοσοκομείο, σύμπτωμα της παρακμής της Γαλλίας.
Το 46% των Γάλλων θέτει την ελευθερία πάνω απ' όλα, το 35% την ισότητα και το 19% την αδελφοσύνη. Αναδύεται σαφής αντίθεση: η ελευθερία υπερισχύει της ισότητας, και υπάρχουν πραγματικά δύο Γαλλίες σε αυτό το ζήτημα. Οι νέοι δίνουν μεγαλύτερη προτεραιότητα στην ισότητα, ενώ οι μεγαλύτεροι δίνουν έμφαση στην ελευθερία. Πριν από δέκα χρόνια, η ισότητα ήταν η ύψιστη προτεραιότητα. Λίγο μετά την περίοδο του Covid, η ελευθερία έχει πλέον πάρει την πρώτη θέση. Αν και είναι αδύνατο να πούμε με βεβαιότητα ότι η ελευθερία είναι «δεξιά» αξία και η ισότητα «αριστερή», υπάρχει ισχυρή συσχέτιση. Μεταξύ των αριστερών ψηφοφόρων, η ελευθερία και η ισότητα εκτιμώνται σχεδόν εξίσου (39% για την ελευθερία, 41% για την ισότητα). Δύο ομάδες δίνουν ιδιαίτερη προτεραιότητα στην ισότητα ως την πιο σημαντική αξία: όσοι είναι κάτω των 25 ετών —με το 44% να τάσσεται υπέρ της ισότητας σε σύγκριση με τον μέσο όρο του 35%— και οι ψηφοφόροι που στήριξαν τον Μελανσόν το 2022. Αυτό αντανακλά ένα σαφές υποκείμενο ρεύμα αριστεράς. Μεταξύ των δεξιών ψηφοφόρων, η ελευθερία είναι μακράν η πιο σημαντική αξία (46%), ενώ η ισότητα μειώνεται στο 29%. Η αδελφοσύνη, από την άλλη πλευρά, απουσιάζει εντελώς. Επιπλέον, σήμερα διαφαίνεται μια μετατόπιση: η ισότητα γίνεται αντιληπτή ως ισοπέδωση και η ελευθερία, που προηγουμένως γινόταν αντιληπτή ως «η ελευθερία της αλεπούς στο κοτέτσι», γίνεται προσδοκία, ειδικά στη διαχείριση του δημόσιου χρήματος.
Στην ερώτηση πόσο η δημοκρατία εξαρτάται από την αρχή «ο καθένας είναι ελεύθερος να έχει τις δικές του απόψεις, συμπεριλαμβανομένων των θρησκευτικών, εφόσον η έκφρασή τους δεν διαταράσσει τη δημόσια τάξη» συμφωνεί το 59%. Στο αν κάθε άνθρωπος που διώκεται για τις πράξεις του υπέρ της ελευθερίας έχει δικαίωμα ασύλου στα εδάφη της Δημοκρατίας, απαντά θετικά το 32%. Την ισότητα των φύλων το 96% (άνδρες και γυναίκες) τη θεωρεί πολύ σημαντική, αλλά όχι απαραιτήτως σεβαστή. Για τους άνδρες, η υπόσχεση τηρείται στο 66% των περιπτώσεων· για τις γυναίκες, στο 47%. Υπάρχει δηλαδή κοινή κατανόηση της σημασίας της αρχής, αλλά διαφορετικά συναισθήματα για τις ενέργειες που έχουν γίνει, τις λύσεις που εφαρμόζονται και την ικανότητα της Δημοκρατίας να εγγυηθεί αυτήν την ισότητα.
Η εικόνα μιας έντονα πολωμένης κοινής γνώμης σχετικά με τη μετανάστευση πρέπει να διορθωθεί. Στην πραγματικότητα, υπάρχει σύγκλιση απόψεων μεταξύ των Γάλλων. Σε δημοσκόπηση του Ifop από τα τέλη του 2024, τα 3/4 των αριστερών ερωτηθέντων δήλωσαν ότι υποστήριζαν την απέλαση των καθ' έξιν παραβατών μετά την έκτιση των ποινών τους. Ταυτοχρόνως, το 60% των δεξιών ερωτηθέντων υποστήριξε τη νομιμοποίηση των εργαζομένων σε τομείς που αντιμετωπίζουν ελλείψεις εργατικού δυναμικού. Ωστόσο, στο ερώτημα αυτής της πιο πρόσφατης έρευνας «Είναι καθήκον της Γαλλίας να καλωσορίζει ανθρώπους που φεύγουν από τον πόλεμο ή τη φτώχεια;», η κατάσταση είναι 50-50. Οι Γάλλοι δεν έχουν ακόμη στραφεί προς την απόλυτη ακαμψία και την πίεση για μηδενική μετανάστευση. Όσοι λένε «διαφωνώ εντελώς» αντιπροσωπεύουν το 20%, υπερεκπροσωπούμενο στη δεξιά, σε όλα τα εθνικιστικά τμήματα (RN) και στην εργατική τάξη.
Στο ζήτημα της «διακυβέρνησης από δικαστές», αλλά και στον σεβασμό των ευρωπαϊκών κανόνων, υπάρχει ένα ακόμη ευαίσθητο σημείο. Πολλοί από τους ερωτηθέντες είναι δεκτικοί στην αφήγηση μιας «Γαλλίας που εμποδίζεται να προχωρήσει». Δεν είναι η άποψη της πλειοψηφίας, είναι όμως πολύ ισχυρό σημείο διαφωνίας. Αυτό το ζήτημα θα μπορούσε να διαμορφώσει την επερχόμενη προεδρική εκστρατεία: κυριαρχία μόνο της Γαλλίας για ορισμένους· γαλλική ή ευρωπαϊκή κυριαρχία, αλλά πιο περιορισμένη, ώστε η Γαλλία να μπορέσει να ανακτήσει το πεπρωμένο της, για άλλους. Ακολουθούν μερικές ακόμα ερωτήσεις: Το κράτος πρέπει να είναι ουδέτερο, να μην χρηματοδοτεί καμία θρησκεία και να μεταχειρίζεται όλους τους πολίτες χωρίς διακρίσεις; 44% ναι, 35% υπό όρους, 7% όχι. Η ελευθερία της έκφρασης πρέπει να διασφαλίζεται, ακόμη και για σοκαριστικές απόψεις; 32% ναι, 43% όχι εντελώς, 6% όχι. Όλοι όσοι διαμένουν στη Γαλλία πρέπει να έχουν πρόσβαση στα ίδια δικαιώματα και υπηρεσίες, ανεξαρτήτως εθνικότητας; 23% ναι, 34% υπό όρους, 7% όχι.
Χαρακτηριστικό αποτέλεσμα της έρευνας ήταν η κάπως παραμορφωμένη αντίληψη των θεσμών: ότι π.χ. η δικαιοσύνη «δεν λειτουργεί» (δεν είναι αλήθεια) ή ότι το δημόσιο πανεπιστήμιο είναι αναξιόπιστο (ούτε αυτό ισχύει). Τέλος, η πόλωση είναι περισσότερο γενεακή παρά κομματική: αν και τα εθνικιστικά κόμματα έχουν επιτυχία σε ανθρώπους 18-25 ετών, αυτό δεν αλλάζει δραματικά τη διάσταση απόψεων μεταξύ νέων και ηλικιωμένων. Αν και ηλικιωμένοι και νέοι μπορούν να ψηφίζουν το ίδιο κόμμα, στην έρευνα δίνουν διαφορετικές απαντήσεις.
Ανεξαρτήτως του τι θα κάνει ο νέος πρωθυπουργός, η ήττα του Τραμπ και του Πούτιν είναι δεδομένη, όπως δεδομένη είναι και η επιθυμία των Ούγγρων να ζήσουν κάτω από την ευρωπαϊκή στέγη
17°
