«Ματιέ»: Η Αγγελική Σπανού μιλάει για το νέο της βιβλίο

«Έζησε, τελικά, ο Ματιέ; Καταδικάστηκε έστω ένας από αυτούς που τον χτυπούσαν ενώ ήταν πεσμένος κατάχαμα στο σουπερμάρκετ; Είναι ληστής ή ακτιβιστής για την προστασία του περιβάλλοντος που έμπλεξε χωρίς να το καταλάβει; Αθώος ή ένοχος; Και οι σύντροφοί του; Εκδικήθηκαν ή λούφαξαν; Πήραν το πάνω χέρι οι μικροί ή δεν τους άφησαν οι μεγάλοι; Πώς είδαν το λιντσάρισμά του οι αστυνομικοί που βρέθηκαν εκεί, οι ΕΚΑΒίτες, οι δημοσιογράφοι, οι ταμίες, οι πελάτες, οι παρατηρητές; Τι λέει ο κοινωνικής επιστήμονας, ο βουλευτής, ο δημοσκόπος, ο δικηγόρος; Ποιοι ήταν αυτοί που τον κλοτσούσαν; Αναγνωρίζουμε στο πρόσωπό τους συγγενείς και φίλους ή μας είναι ξένοι; Ποιος τράβηξε το βίντεο; Ποιο φώναξε “αφήστε τον”; Πόσοι έμειναν ατάραχοι και κατανάλωσαν με απάθεια τη φρίκη; Τι είπε η μάνα του; Τι βρέθηκε στο σπίτι του; Πόσο ανοίκειος μας είναι ο κόσμος του Ματιέ; Θα συνεχίσουν οι Αλεπούδες, η ομάδα του; Για το καλό ή για το κακό; Ολοκληρώνοντας το βιβλίο δεν θα βρείτε όλες τις απαντήσεις - κάποιες θα τις υποθέσετε και άλλες θα τις αποφύγετε. Θα έχετε όμως μία βεβαιότητα: ότι η ζωή μπορεί να είναι πιο απρόβλεπτη από τη μυθοπλασία, ο ρεαλισμός πιο υπερβατικός από την ακύρωσή του, το εξωπραγματικό πιο αληθινό από το πραγματικό» σημειώνεται στην παρουσίαση του νέου βιβλίου της Αγγελικής Σπανού «Ματιέ» που κυκλοφορεί από τις Μεταμεσόνυκτιες Εκδόσεις.

Κουκούλες. Hangover. Κλοτσιές. Βίντεο. Μοντάζ. Γάλα. Ρεπορτάζ. Οικογένεια. Ιδιοκτησία. Παρατηρητές. Σιωπή. Ομάδα. Χειροπέδες. Οξυζενέ. Βοήθεια. Κτήνη. Απόσταση. Δεξιά. Δίκη. Αίμα. Αριστερά.  Σύλληψη. Ποσοστά. Φύλο. Άγνοια. Φορτηγάκι. Νύχτα. Κάθε λέξη κι ένα διαβαστερό κεφάλαιο. Επίκαιρο, κάπου ανάμεσα στη μυθοπλασία και την ωμή καθημερινότητα, πολιτικό, γραμμένο πάνω στην ενσυναίσθηση σύμφωνα με τη δημοσιογράφο και συγγραφέα. Θελήσαμε να μάθουμε περισσότερα και μιλήσαμε μαζί της.

Το λιντσάρισμα ενός «μπαχαλάκη»… Γιατί να μας ενδιαφέρει;
Γιατί εκεί κρίνεται ο βαθμός απανθρωποποίησής μας. Καταδικάζουμε τη βία απ’ όπου και αν προέρχεται και σε όποιον κι αν απευθύνεται; Η δεν μας πολυπειράζει η εξόντωση κάποιου με τον οποίο δεν ταυτιζόμαστε σε κανένα επίπεδο; Πόσο εχθρικό μας είναι το ανοίκειο; Και πόσο συμφιλιωνόμαστε με το κακό όταν δεν μας αγγίζει άμεσα και προσωπικά;

Ο πρωταγωνιστής του βιβλίου σου είναι ένας Ζακ;
Είναι ένας από τους Ζακ του μέλλοντος. Οικολόγος, vegan, ακτιβιστής, κούριερ και, τελικά, παραβατικός. Η τιμωρία του είναι σκληρότερη από αυτή που θα του αναλογούσε σε ένα κράτος δικαίου. Λιντσάρεται άγρια πεσμένος στο πάτωμα ενός σουπερμάρκετ. Τον πατάνε σαν κατσαρίδα.

Κάποιοι μπορεί να σκεφτούν ότι δικαιολογείς την ανομία…
Θα είναι όσοι δεν σοκαρίστηκαν από το πρόσφατο ξεγύμνωμα διαδηλωτών και «μπαχαλάκηδων» με πρόσχημα την επιβολή νόμου και τάξης. Είμαι όσο νομοταγής είναι και αυτοί. Μπορεί και περισσότερο. Η διαφορά είναι ότι δεν συνδέω την ανάγκη για κανονικότητα με την «αναγκαστικότητα» (Μ. Βορίδης) του ξύλου και του εξευτελισμού της προσωπικότητας.

Έχει σχέση ο Ματιέ με τους «Απαρατήρητους» (εκδόσεις Πόλις);
Νομίζω ναι. Έγραψα πάλι μια μικρή ιστορία πάνω στην ενσυναίσθηση. Την πρώτη φορά κοίταξα την ταμία του σουπερμάρκετ, την υπάλληλο στα διόδια, τον ντελιβερά και τους άλλους που τους συναντάμε καθημερινά αλλά δεν τους προσέχουμε, δεν ξέρουμε καν το όνομά τους. Ύστερα κοίταξα κάποιον πολύ μακριά από τον κύκλο μου, έναν «μπαχαλάκη» που την πάτησε άσχημα. Και με ενδιαφέρει πάλι η ανθρώπινη αθλιότητα όταν κρύβεται κάτω από τα ρούχα της αστικής κοσμιότητας.

Υπάρχει δημοσιογραφική έρευνα πίσω από τη μυθοπλασία;
Ναι. Ο αναγνώστης θα βρει μόνος του το όριο ανάμεσα στο πραγματικό και το φανταστικό.

Μέσα στις αφηγήσεις, που δίνουν τις διαφορετικές αναγνώσεις της ιστορίας, υπάρχουν και αυτές μιας δημοσιογράφου σε κανάλι και ενός μοντέρ. Πολύ αυστηρή η ματιά σου στα ΜΜΕ…
Έχω μελετήσει προσεκτικά πώς παρουσιάζονται τέτοια θέματα από τα ΜΜΕ και δεν υπερβάλλω. Ο Ζακ ήταν ο ληστής που αυτοτραυματίστηκε στα δελτία ειδήσεων που μεταδόθηκαν τις πρώτες ώρες μετά τη δολοφονία του. Και αφού κυκλοφόρησε το βίντεο που δείχνει ότι τον σκότωσαν στο ξύλο ούτε συγνώμη ακούστηκε ούτε αναστοχασμός έγινε από αυτούς που κατασκεύασαν και πλάσαραν την ψεύτικη είδηση. Δεν ξέρω καν κι αν το θυμούνται.

Είναι, πάντως, (και) πολιτικό αυτό το βιβλίο. Διαβάζουμε την αφήγηση του βουλευτή και του δημοσκόπου, όχι μόνο του αστυνομικού, εκείνων που χτύπησαν τον Ματιέ, των άλλων που παρακολουθούσαν τον ξυλοδαρμό του, της οικογένειάς του, των συντρόφων του, του κοινωνικού επιστήμονα…
Η βία του καθημερινού ανθρώπου στην οποία αναφέρομαι έχει πολιτική διάσταση. Μπορεί κανείς να συμπεριφέρεται σαν φασίστας και να αυτοπροσδιορίζεται ως δημοκράτης. Το μίσος και ο φανατισμός έχουν πάντα μαύρο χρώμα.

Γιατί με τις «Μεταμεσονύκτιες εκδόσεις»;
Γιατί πιστεύω πολύ στις δυνατότητες και στο ιδεώδες τους. Γιατί, εκτός από την εκτίμηση και τον θαυμασμό, με συνδέει ψυχικός δεσμός με τον Αντώνη Παπαγιαννίδη. Γιατί με εμπνέει η σύζυγός του και φίλη μου, η Αριέττα. Γιατί τα έφερε έτσι η ζωή που ψάχνω πια με αγωνία το καλό και θέλω να επενδύω σε ανθρώπους που το αξίζουν.