Μια συγκλονιστική κατάδυση στη συλλογική μνήμη και την προσπάθεια ανασυγκρότησης του Ρουάντας μετά το ξέσπασμα του εμφυλίου και τη γενοκτονία του 1994. Ο συγγραφέας, μέσα από μια αφήγηση που εκτείνεται σε τέσσερις δεκαετίες, εστιάζει στον Μιλάν, έναν νεαρό μεγαλωμένο στη Γαλλία από τη μητέρα του που τον είχε γεννήσει στη Ρουάντα, μια γυναίκα που επέλεξε τη σιωπή σαν μέσο προστασίας από το τραύμα του παρελθόντος. Η επιστροφή του Μιλάν στη χώρα των προγόνων του γίνεται η αφορμή για να ανακαλύψει τις οικογενειακές του ρίζες και να αναζητήσει την αλήθεια πίσω από τα μυστικά που στοίχειωσαν τη γενιά της μητέρας του.
Το μυθιστόρημα δεν περιορίζεται στην καταγραφή της φρίκης, αλλά επικεντρώνεται στην πολυπλοκότητα της συμφιλίωσης και στον τρόπο με τον οποίο η νέα γενιά διαχειρίζεται μια κληρονομιά πόνου. Η γραφή του Φάιγ, που χρησιμοποιεί τη τζακαράντα σαν σύμβολο ανθεκτικότητας και αναγέννησης σε μια γη που πασχίζει να βρει ξανά την ειρήνη, είναι λυρική και ειλικρινής. Το έργο αναδεικνύει τη σημασία της μετάδοσης της ιστορίας και τη δύναμη της συγχώρεσης, προσφέροντας μια βαθιά ανθρωποκεντρική ματιά στις κοινωνικές πληγές που παραμένουν ανοιχτές, αλλά και στην ελπίδα που γεννιέται μέσα από την κατανόηση του παρελθόντος.
Διαβάστε ένα χαρακτηριστικό απόσπασμα από το βιβλίο:
Αλλά πριν απ’ όλα αυτά έπρεπε να επιστρέψω στο Κιγκάλι. Κι όσο παράδοξο κι αν ακούγεται, στα είκοσι οχτώ μου έπρεπε ακόμα να το διαπραγματευτώ με τους γονείς μου. Ο πατέρας μου επέμενε να επενδύσω τα χρήματα που κληρονόμησα σε κάποιο ακίνητο, μου έδινε ατελείωτα παραδείγματα, μου μιλούσε για προνομιακά επιτόκια, για συμβολαιογράφους, για ευκαιρίες που δεν έπρεπε να χάσω. Κι η μητέρα μου προσπάθησε να με μεταπείσει να επιστρέψω στη Ρουάντα, κι έπειτα τα παράτησε. Ωστόσο, όταν ξανασκεφτόμουν το τηλεφώνημα της Στέλλας, δεν ένιωθα κανένα δισταγμό. Έπρεπε να πάω.
Εκείνη με ενημέρωσε για τον θάνατο της γιαγιάς Ροζαλί. Με ήθελε εκεί, κι εγώ ήθελα να ’μαι δίπλα της. Προσπάθησα να κλείσω θέση στην πρώτη πτήση που βρήκα για τη Ρουάντα, αλλά κάπου στην Ισλανδία ένα ηφαίστειο το όνομα του οποίου ήταν σκέτος γλωσσοδέτης είχε μόλις εκραγεί ξερνώντας σύννεφα από στάχτη που σκέπασαν την Ευρώπη και καθήλωσαν στο έδαφος όλη την εναέρια κυκλοφορία για αρκετές μέρες.
Έτσι βρήκα χρόνο να πάω να δω τη μητέρα μου, η οποία ήθελε να μου δώσει κάτι γράμματα. Όμως, κάτω από την αερογέφυρα στην οδό Σαντέ, έπεσα σ’ ένα αδιανόητο μποτιλιάρισμα εξαιτίας ενός τροχαίου που είχε προκαλέσει κυκλοφοριακή συμφόρηση. Ένας μοτοσικλετιστής κειτόταν στον δρόμο κι ένα αυτοκίνητο με το σήμα Ν είχε σφηνωθεί στη μηχανή. Περνώντας είδα τα αίματα στην άσφαλτο και για λίγο παρασύρθηκα κι εγώ από τους περίεργους που είχαν σταθεί και κοιτούσαν την παρέμβαση της πυροσβεστικής.
Σύντομα κατάλαβα πόσο αρρωστημένη ήταν η περιέργειά μου, ντράπηκα για τον εαυτό μου και συνέχισα τον δρόμο μου με το μυαλό μου να ανατρέχει στη Ρουάντα και στην τελευταία φορά που την είχα επισκεφθεί, το 2005. Ξανάφερα στον νου μου αυτό που είχα δει με τα ίδια μου τα μάτια, τον ομαδικό τάφο που είχαμε ξανανοίξει κάτω από τον ανελέητο ήλιο, την αποφορά της σήψης και τη νοσηρή ηδονοβλεψία των χωριανών γύρω από τον λάκκο, τα πεινασμένα τους βλέμματα μπροστά στο θέαμα του θανάτου που οι ίδιοι είχαν προκαλέσει ηθελημένα.
Πέντε χρόνια είχαν περάσει από εκείνη τη μέρα κι εκείνη τη νύχτα στο Νυαμιράμπο, κατά την οποία ο Κλοντ είχε μοιραστεί μαζί μας την πρόθεσή του να σκοτώσει τον Γάτο. Πέντε χρόνια που δεν είχα επιστρέψει στη Ρουάντα, επειδή εκείνο το βράδυ με πλημμύρισε ο φόβος. Εκεί ήμουν βυθισμένος σ’ έναν κόσμο ανήκουστης οδύνης και ακραίας βίας που μου έφερνε ίλιγγο. Εγώ είχα μεγαλώσει σε μια χώρα ειρηνική, που ήταν προστατευμένη από παντού, που αγνοούσε την ανθρώπινη σκληρότητα, με εξαίρεση αυτά που έδειχνε η τηλεόραση. Ο φόβος μήπως αυτή η ιστορία με καταπιεί μ’ έκανε να απαρνηθώ οτιδήποτε αφορούσε τη Ρουάντα τα τελευταία πέντε χρόνια. Οι προειδοποιήσεις της μητέρας μου ξαφνικά μου είχαν φανεί δικαιολογημένες. Επιπλέον, είχα αποτύχει στη διατριβή μου με θέμα τη λαϊκή δικαιοσύνη. Η παρουσίαση δεν είχε αρέσει στην επιτροπή, η οποία θεώρησε πως η δουλειά μου έμοιαζε περισσότερο με αφήγημα παρά με διατριβή νομικής κι ότι στερούνταν θεωρητικής και νομικής βάσης. Ένας από τους εξεταστές με ρώτησε αν καταγόμουν από τη Ρουάντα, προτού καταλήξει πως αυτό ήταν φανερό και ίσως δε διέθετα την απαιτούμενη αποστασιοποίηση για να δουλέψω πάνω σ’ ένα τέτοιο θέμα, αφήνοντας να πάρει το πάνω χέρι η «συναισθηματική συγγένεια» που είχα με τα γεγονότα.
Ποια μυστικά κρύβονται στη σκιά της επιβλητικής τζακαράντας, του αγαπημένου δέντρου της Στέλλας; Ο Μιλάν θα χρειαστεί χρόνια για να τα ανακαλύψει καθότι, γεννημένος και μεγαλωμένος στη Γαλλία, δε γνωρίζει τίποτα για τη Ρουάντα, τη χώρα καταγωγής της μητέρας του. Παρά τις φρικιαστικές εικόνες από τη γενοκτονία των Τούτσι που μεταδίδει η τηλεόραση, η μητέρα του Μιλάν δε μιλάει για τις σφαγές. Ο Μιλάν θα γνωρίσει την ιστορία της καθημαγμένης αυτής χώρας μέσα από τη γνωριμία του με τον Κλοντ, ένα αγόρι σωματικά και ψυχικά τραυματισμένο, αλλά και χάρη σε ένα ταξίδι που θα κάνει αργότερα μαζί με τη μητέρα του στη Ρουάντα, όπου θα συναντήσει τη Στέλλα, η οποία γεννήθηκε μετά τον αφανισμό. Θα περάσουν χρόνια μέχρι ο Μιλάν να ανασύρει στο φως τις μνήμες και να αποκαλύψει τα μυστικά όσων επέζησαν και παλεύουν με το προσωπικό και συλλογικό τους τραύμα, μέχρι όλοι να ξαναβρούν τη γαλήνη στις όχθες της λίμνης Κίβου.
Μέσα από τις αφηγήσεις τεσσάρων γενεών, ο Φάιγ μάς αφηγείται την αιματοβαμμένη ιστορία μιας χώρας που, παρά τα δεινά, επιδιώκει τη δικαίωση των νεκρών, τη συγχώρεση και την ομόνοια. Όπως το ομώνυμο δέντρο, που ξεπροβάλλει από τα σπλάχνα της σκοτεινής γης και υψώνεται προς το φως, η Τζακαράντα αποτελεί έναν ύμνο στην ανθρωπότητα και στην παράδοξη φύση της, αλλά και στην ανεξάντλητη ικανότητά μας να επιβιώνουμε και να αγαπάμε.
Και ένα μικρό βιογραφικό του συγγραφέα:
Ο Γκαέλ Φάιγ γεννήθηκε το 1982 στο Μπουρούντι. Από το 1994, μετά το ξέσπασμα του εμφύλιου πολέμου στη χώρα, ζει στη Γαλλία. Στα εφηβικά του χρόνια αρχίζει να ασχολείται με τη ραπ και το χιπ χοπ και το 2008 ξεκινά την καριέρα του στη μουσική. Σήμερα είναι ένας από τους πιο επιτυχημένους μουσικούς του είδους του στη Γαλλία. Το πρώτο του μυθιστόρημα με τίτλο «Μικρή πατρίδα» (μτφρ. Γιάννης Στρίγκος, Εκδόσεις Πατάκη, 2017) τιμήθηκε το 2016 με τα βραβεία Goncourt des lyceens και FNAC. Μεταφράστηκε σε περισσότερες από 40 γλώσσες, πούλησε περισσότερα από 17 εκατομμύρια αντίτυπα διεθνώς και το 2020 μεταφέρθηκε στον κινηματογράφο σε σκηνοθεσία Ερίκ Μπαρμπιέ. Το δεύτερο μυθιστόρημά του με τίτλο «Τζακαράντα» (μτφρ. Γιάννης Στρίγκος, Εκδόσεις Πατάκη, 2026) πρωτοκυκλοφόρησε στα γαλλικά το 2024 και την ίδια χρονιά τιμήθηκε με το Βραβείο Renaudot. Το 2025 απέσπασε το βραβείο Choix Goncourt de la Grece που απονέμει το Γαλλικό Ινστιτούτο Ελλάδος. Στους πρώτους τρεις μήνες μετά την έκδοσή του είχε πουλήσει πάνω από 160 χιλιάδες αντίτυπα και μεταφράζεται σε περισσότερες από 20 γλώσσες.
Βρείτε το στο βιβλιοπωλείο της γειτονιάς σας, ή όπου αλλού σάς αρέσει να προμηθεύεστε τα βιβλία σας.
* * *
Το Ημερολόγιο κυκλοφορεί κάθε Τρίτη και Πέμπτη. Κάθε Σάββατο, παρουσιάζουμε το πορτρέτο μιας «άγνωστης» γυναίκας πρωτοπόρου του περασμένου καιρού. Τις Κυριακές, η στήλη μεταμορφώνεται στο Βιβλίο της Εβδομάδας.Στείλτε μας μέιλ αν θέλετε να μας πείτε ή να μας ρωτήσετε κάτι — οτιδήποτε.Σας ευχαριστούμε πολύ.
Ο Πάνος Ζενέλης και ο Πολυδεύκης Παπαδόπουλος μιλούν για το Cinema-Vérité και την Ρεαλιστική Τηλεόραση, με αφορμή το βιβλίο «Ρεαλισμοί και εικόνα», εκδ. Μέδουσα
Μια συνέντευξη με αφορμή το βιβλίο του, «Αιχμάλωτοι στις ράγες – Γιατί δεν έχουμε τον σιδηρόδρομο που θέλουμε; Μια ιστορία από τον Μεσοπόλεμο μέχρι τα Τέμπη»
Μια κλειστή κοινωνία που κρατά βαθιά θαμμένα μυστικά. Μια ντετέκτιβ που παλεύει με τον χρόνο. Κι ένας δολοφόνος που βρίσκεται πιο κοντά απ’ όσο όλοι πιστεύουν.
11°
