Σαμψών και Ναντιέζντα | Αντρέι Κουρκόφ: Όταν το Κίεβο δεν ήταν εύθυμο...

Πριν από χρόνια, σε μια άλλη ζωή, όταν ήμουν ακόμα νέος, είχα επισκεφτεί τη Ρωσία με ένα γκρουπ τουριστικό. Τη Σοβιετική Ένωση κυβερνούσε τότε ο Μπρέζνιεφ κι όφειλες να έχεις μαζί σου δύο τουλάχιστον παντελόνια τζιν δίκην συναλλάγματος. Στη χώρα εκείνο τον καιρό δεν μπορούσες να μπεις μεμονωμένα, δεν επιτρεπόταν παρά ο ομαδικός τουρισμός (κάτι που απεχθάνομαι). Στο ταξίδι μου εκείνο είχαμε πρώτα επισκεφτεί την Αγία Πετρούπολη (θυμάμαι να παίρνω ειδική άδεια από τη Ρωσίδα ξεναγό για να επισκεφτώ το σπίτι όπου άφησε την τελευταία του πνοή ο Ντοστογιέφσκι – μουσείο πια), στη συνέχεια τη Μόσχα (δεν ξεχνώ το ξεροβόρι στην αχανή Κόκκινη Πλατεία), για να καταλήξουμε στο Κίεβο της Ουκρανίας (μία ακόμη Σοβιετική δημοκρατία, τρόπος του λέγειν).

Από το ξενοδοχείο μας έβλεπα το γήπεδο της Ντιναμό Κιέβου. Περιπλανήθηκα με έναν φίλο, λάτρη του ποδόγυρου, στους κήπους της πόλης και πιάσαμε κουβέντα με δύο κοπέλες που φάνηκαν πρόθυμες να μας καλέσουν στο σπίτι της γιαγιάς τους, αλλά εμείς δεν σταθήκαμε αρκετά τολμητίες – τι διάβολο μας εμπόδισε να τις ακολουθήσουμε δεν ξέρω, ίσως είχαμε ξεμείνει από τζιν. Στο Κίεβο ο κόσμος ήταν έξω, τριγυρνούσε στα πάρκα κι έπινε μπίρες χαζολογώντας με ευθυμία. Υπήρχε ένα κέφι στην ατμόσφαιρα που μου έκανε εντύπωση – οι Σοβιετικοί πολίτες που είχα συναντήσει ως εκείνη τη στιγμή στην Πετρούπολη και στη Μόσχα έμοιαζαν σκυθρωποί και συνοφρυωμένοι.

Εκείνο το Κίεβο μου θύμισε το εκπληκτικό μυθιστόρημα του Αντρέι Κουρκόφ, «Σαμψών και Ναντιέζντα», στην εξαιρετική μετάφραση της Σταυρούλας Αργυροπούλου (εκδόσεις Καστανιώτη). Μονάχα που το Κίεβο του Κουρκόφ διόλου εύθυμο δεν φαίνεται στις σελίδες του βιβλίου. Μα πώς αλλιώς; Η εποχή που περιγράφει είναι εκείνη του εμφυλίου πολέμου στη Ρωσία, τα χρόνια αμέσως μετά την Οκτωβριανή επανάσταση, όταν το νέο, κόκκινο καθεστώς δεν είχε ακόμα σταθεροποιηθεί κι αντιμαχόταν με δυνάμεις που επιδίωκαν με κάθε τρόπο την ανατροπή του.

Ο ήρωας του βιβλίου, ο Σαμψών, από τις πρώτες κιόλας σελίδες χάνει τον πατέρα του σε μια συμπλοκή με αντεπαναστάτες. Αλλά αυτή δεν είναι η μοναδική απώλεια: χάνει κι ο ίδιος το αυτί του από μια ξώφαλτση σπαθιά. Ο αναγνώστης τον ακολουθεί στη μονήρη πλέον ζωή του, καθώς προσπαθεί να αντιμετωπίσει τις αντιξοότητες μιας ρευστής πολιτικά κατάστασης κι ενώ στο διαμέρισμά του στο Κίεβο εισβάλλουν διαρκώς στρατιώτες του Κόκκινου Στρατού που έχουν καταλάβει την πόλη και αναζητούν κατάλυμα. Χάρη σε μια ευτυχή συγκυρία, ο Σαμψών εντάσσεται στην Πολιτοφυλακή του Κιέβου κι έτσι ανακουφίζεται κάπως από τα δεινά – αφού είναι πια εξουσία κι ο ίδιος. Στη ζωή του μπαίνει κάποια στιγμή η Ναντιέζντα, μια φλογερή επαναστάτρια που πιστεύει ολόθερμα στον σοσιαλιστικό παράδεισο, την ίδια ώρα που μαζεύει πτώματα από τις οδομαχίες.

Αδύνατο ν’ αφήσεις το βιβλίο από τα χέρια, ενώ δεν θέλεις και να το δεις να τελειώνει. Έφτασα να διαβάζω μόνο δέκα σελίδες την ημέρα για να μη χάσω αυτή την απόλαυση. Υποκλίνομαι στον Αντρέι Κουρκόφ και ευχαριστώ τις εκδόσεις Καστανιώτη για την επιλογή.