Dark Romance: Tο νέο λογοτεχνικό υποείδος που έγινε viral

Εάν ασχολείστε έστω και λίγο με βιβλία και συνεπώς ακολουθείτε λογαριασμούς στο Instagram ή στο TikTok που μιλάνε γι’ αυτά, δεν υπάρχει περίπτωση να μην έχετε ακούσει για την κατηγορία Dark Romance (σκοτεινός ρομαντισμός), ένα λογοτεχνικό υποείδος που εμφανίστηκε το 2010 και κέρδισε ευρεία δημοτικότητα το 2020. Το είδος αυτό χαρακτηρίζει το αμφιλεγόμενο περιεχόμενό τους, καθότι τα μυθιστορήματα αυτά συχνά απεικονίζουν σχέσεις που αμφισβητούν ηθικά και νομικά όρια και εξερευνούν τις σκοτεινές πτυχές της αγάπης και της επιθυμίας.

Το κοινό στο οποίο έχει την περισσότερη απήχηση είναι νέες γυναίκες, και είναι πλήρως αφοσιωμένο σε αυτό. Ήταν το «Πενήντα αποχρώσεις του γκρι» της Ε. Λ. Τζέιμς στις αρχές της δεκαετίας του 2010 που βοήθησε στην καθιέρωση του νέου ρομαντισμού ως κυρίαρχης δύναμης στις εκδόσεις, ανοίγοντας το δρόμο για υποείδη όπως το σκοτεινό ρομαντισμό. Σειρές όπως το «365 Days» της Μπλάνκα Λιπίνσκα και το «Captive» της Σάρα Ρίβενς έχουν συγκεντρώσει εκατομμύρια αναγνώστες, εδραιώνοντας τον σκοτεινό ρομαντισμό ως μια δημοφιλής κατηγορία.

Παρόλο που δεν έχω TikTok, ακολουθώ διάφορα προφίλ στο Instagram, ανδρών και γυναικών, που μιλάνε για βιβλία ― όλων των ειδών και κατηγοριών ― συμπεριλαμβανομένου και αυτού. Συνήθως, αυτοί οι bookstagramers, όπως μερικές φορές ονομάζονται, ανεβάζουν διάφορες λίστες με βιβλία που διάβασαν και τα σχολιάζουν. Πριν λίγο καιρό, έχοντας φτάσει σε ένα σημείο «μπουκώματος» με πιο λογοτεχνικά και βαριά μυθιστορήματα, θέλησα να δοκιμάσω κάτι πιο ελαφρύ και ξεκούραστο.

Dark Romance | Σκοτεινό Ρομάντζο: Νεαρές γυναίκες σε υποτακτικούς ρόλους, κυρίαρχους άντρες και αρκετές ερωτικές σκηνές

Μια φίλη μου είχε αγοράσει το πρώτο στη σειρά «Twisted» βιβλίο της Άνα Χουάνγκ, «Twisted Love», και με ρώτησε μήπως ήθελα να το διαβάσω. Το είχα στο κομοδίνο μου για εβδομάδες ολόκληρες πριν το πιάσω στα χέρια μου, και στο διάστημα αυτό διάβασα άλλα δύο βιβλία, αλλά με το που το ξεκίνησα δεν το έβαλα κάτω μέχρι να το τελειώσω… σε σημείο που πριν διαβάσω τις τελευταίες σελίδες του, είχα ήδη αγοράσει το επόμενο της σειράς.

Για να μην τα πολυλογώ, διάβασα και τα υπόλοιπα, και όταν τελείωσα τη σειρά αυτή βρήκα και μερικά ακόμα στο Audible για άκουσμα, με αποκορύφωμα το «Lights Out» της Ναβέσα Άλεν, το οποίο θα έλεγα ότι ήταν το πιο σκοτεινό απ’ όλα, μαζί με το «Hooked» της Έμιλι Μακιντάιρ. Χωρίς φόβο και πάθος δηλώνω ότι τα απήλαυσα και με διασκέδασαν, και τη συγκεκριμένη αυτή περίοδο ήταν ακριβώς ότι χρειαζόμουν. Τι ήταν αυτό όμως;

Είναι πολλοί που έχουν ασκήσει πολύ αυστηρή κριτική στο είδος, κατηγορώντας τη ότι προωθεί τη βία και τις τοξικές σχέσεις. Στον αντίποδα, πολλοί δηλώνουν ότι η έλξη στο είδος έγκειται ακριβώς σε αυτό: στην ασφαλή εξερεύνηση ακραίων συναισθημάτων μέσα σ’ ένα ασφαλές, φανταστικό πλαίσιο, μία αίσθηση σιγουριάς εν μέσω της πολυπλοκότητας των σχέσεων στον πραγματικό κόσμο.

Το TikTok, και ιδιαιτέρως το hashtag #BookTok έπαιξε πολύ σημαντικό ρόλο στην άνοδο του είδους καθότι μέσω των διαδικτυακών αυτών κοινοτήτων ενισχύθηκε η ορατότητα αυτών των μυθιστορημάτων μέσω χιλιάδων βίντεο όπου χρήστες και αναγνώστες σύστηναν, διάβαζαν και ανέλυαν τέτοια βιβλία. Ήταν τόση η απήχηση που πολλές φορές τα εν λόγω βιβλία γινόντουσαν δημοφιλή πριν καν δημοσιευθούν, και οι χρήστες που μιλούσαν για αυτά «μοιράζονταν» τη φήμη αυτή. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα ήταν το «Captive» και το «Lights Out» που προανέφερα. Ένα κάποτε, λοιπόν, υποβιβασμένο και περιθωριοποιημένο υποείδος, είναι πλέον ευρέως διαθέσιμο σε βιβλιοπωλεία, και έχει ακόμα και τη δική του εκδήλωση - το Φεστιβάλ New Romance στη Λυών.

Οι προβληματισμοί, ωστόσο, παραμένουν και ποικίλλουν. Γιατί όμως τόσος προβληματισμός και ανησυχία για βιβλία όταν είναι ευρέως γνωστό ότι παιδιά στη εφηβεία πια είναι εκτεθειμένα και έχουν εύκολη πρόσβαση σε πορνογραφία και βασικά στα πάντα μέσω του διαδικτύου; Η κατηγορία αυτή περιέχει συχνά αρκετές ερωτικές σκηνές οι οποίες μπορεί να είναι λεπτομερείς, και ανάλογα με την ιστορία του βιβλίου και της προσωπικότητας των πρωταγωνιστών, οι ερωτικές συνευρέσεις των χαρακτήρων κυμαίνονται από ήπιες, ή συμβατικές, έως ακραίες. Οι σχέσεις μεταξύ των πρωταγωνιστών προκαλεί επίσης ανησυχία γιατί οι ιστορίες παίζουν με τα όρια της συναίνεσης, της ισότητας των φύλων ― με νεαρές γυναίκες σε υποτακτικούς ρόλους και κυρίαρχους άντρες ― και την εξουσία.

Ωστόσο, το γεγονός ότι έχουν συνήθως ένα θετικό αν και περίπλοκο τέλος, φαίνεται να προσφέρουν εντέλει μια συναισθηματική κάθαρση και μια συγκίνηση παρόμοια με αυτή των ταινιών τρόμου: εδώ οι αναγνώστες. Μπορούν να βιώσουν φόβο, ένταση, και επιθυμία, γνωρίζοντας όμως ότι διατηρούν τον έλεγχο της ιστορίας.

Η Μαγκάλι Μπίγκι, του Université de Franche-Comté, ισχυρίζεται ότι ο σκοτεινός ρομαντισμός μπορεί να χρησιμεύει ως εργαλείο ενδοσκόπησης και συναισθηματικής επεξεργασίας ― αν και ο αντίκτυπός του ποικίλλει σημαντικά, ανάλογα με την ωριμότητα και την ηλικία του αναγνώστη. Υπάρχουν ανησυχίες σχετικά με τους πολύ νεαρούς αναγνώστες, ιδιαίτερα κορίτσια που μπορεί να μην διαθέτουν τα συναισθηματικά εργαλεία για να επεξεργαστούν αποτελεσματικά ένα τέτοιο περιεχόμενο. Αυτό τονίζει το πόσο σημαντικό είναι να υπάρχει καθοδήγηση και ενθάρρυνση και κυρίως ένα ασφαλές περιβάλλον όπου οι νέοι μπορούν να συζητούν ανοιχτά αυτές τις αφηγήσεις, είτε με έμπιστα άτομα είτε σε κοινότητες κριτικής ανάγνωσης.

Εξίσου σημαντικό είναι το γεγονός ότι, όπως αντίστοιχα με βιντεοπαιχνίδια ή ταινίες τρόμου, τα οποία συχνά περιέχουν πολλή βία ― ας μην ξεχνάμε το «Terrifier 3» που βγήκε πριν λίγους μήνες ―, έτσι και στις αφηγήσεις αυτές, ενώ οι αρχικές απεικονίσεις βίας μπορεί να είναι ανησυχητικές, τόσο το γεγονός ότι είναι μυθοπλασία, όσο και το θετικό κλείσιμο των ιστοριών παρέχουν έναν ελεγχόμενο χώρο στους αναγνώστες να εξερευνήσουν προκλητικά συναισθήματα χωρίς να εγκρίνουν ή να ομαλοποιούν τέτοιες συμπεριφορές στην πραγματική ζωή.

Αντίστοιχα, ο Hervé Glevarec, κοινωνιολόγος του CNRS που ειδικεύεται στις σύγχρονες πολιτισμικές πρακτικές δηλώνει ότι: «Οι πολιτιστικές προτιμήσεις δεν μπορούν να γίνουν κατανοητές ανεξάρτητα από το πλαίσιο στο οποίο εκφράζονται· διαμορφώνονται από κοινωνικές καταστάσεις και δίκτυα κοινωνικότητας». Ο σκοτεινός ρομαντισμός, υπό αυτό το πρίσμα, γίνεται μια συναισθηματική παιδική χαρά όπου οι αναγνώστες μπορούν να εξερευνήσουν με ασφάλεια επιθυμίες, απογοητεύσεις και φαντασιώσεις, ενώ παραμένουν προσγειωμένοι στην κατανόηση ότι αυτές οι ιστορίες είναι φανταστικές. Η δαιμονοποίηση του είδους κινδυνεύει να αποξενώσει τους νεαρούς αναγνώστες, ενώ η προώθηση του ανοιχτού διαλόγου ενθαρρύνει τον κριτικό στοχασμό, και βεβαίως, την ανάγνωση γενικότερα.

→ Με στοιχεία από The Conversation