Μάκης Μαλαφέκας: «Σκοπός μου είναι να γράφω ιστορίες για τους φίλους μου»

Με διεθνείς διασημότητες, όπως η τραγουδίστρια Dua Lipa, να το προτείνουν ως «απαραίτητο» ανάγνωσμα, το «Deepfake», το τρίτο μυθιστόρημα του Μάκη Μαλαφέκα, κατάφερε να τραβήξει την προσοχή κοινού και κριτικών καλλιεργώντας παράλληλα ένα ιδιαίτερο, σχεδόν «καλτ», ενδιαφέρον γύρω από το έργο του συγγραφέα.

Γεννημένος στην Αθήνα, ο Μαλαφέκας ζει και εργάζεται στις Βρυξέλλες, μετά από πολλά χρόνια στη Γαλλία. Τα βιβλία του —είτε πρόκειται για τη «συναισθηματική» βιογραφία ενός θρύλου της τζαζ, όπως το «Μάιλς Ντέιβις: Εκτός κλίμακας» (εκδόσεις Μελάνι), είτε για μυθιστορήματα, όπως η τριλογία του Κρόκου με το «Δε λες κουβέντα» (2018) και τη «Μεσακτή» (2020) στις εκδόσεις Μελάνι, και το «Deepfake» (2024) στους Αντίποδες— έχουν ως κοινό σημείο αναφοράς τον ήρωα-συγγραφέα Μιχάλη Κρόκο. Η τριλογία κυκλοφόρησε αρχικά στα ελληνικά, και στη συνέχεια μεταφράστηκε στα γαλλικά, τα ιταλικά και τα αγγλικά.

Τον βρίσκω στο Παρίσι, όπου βρίσκεται αυτή την περίοδο. Από εκεί αρθρογραφεί συχνά και μεταφέρει, μέσα από ανταποκρίσεις σε δελτία ειδήσεων, το κλίμα της έντασης που επικρατεί στη Γαλλία εξαιτίας των κοινωνικών κινητοποιήσεων. Η συζήτησή μας περιστρέφεται γύρω από το συγγραφικό του έργο, την εμπειρία μιας πόλης που βρίσκεται σε αναβρασμό, τη γέννηση του Μιχάλη Κρόκου, αλλά και εκείνο το παράλληλο σύμπαν μέσα στο οποίο κινούνται οι ήρωες και εκτυλίσσονται οι ιστορίες των βιβλίων του.

Ο Μάκης Μαλαφέκας, το Παρίσι και η τριλογία με ήρωα τον Μιχάλη Κρόκο

― Η —μέχρι στιγμής— τριλογία μυθιστορημάτων με πρωταγωνιστή τον Μιχάλη Κρόκο έχει αποκτήσει «καλτ» φήμη, σημειώνοντας μάλιστα μεγαλύτερη επιτυχία με το πέρασμα των χρόνων. Περιμένατε αυτή την ανταπόκριση του κοινού;

Το πρώτο βιβλίο της σειράς, το «Δε λες κουβέντα», κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Μελάνι το 2018, ενώ το φετινό καλοκαίρι επανακυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Αντίποδες. Η συνεργασία μου με τις εκδόσεις Μελάνι και την Πόπη Γκανά ξεκίνησε το 2015, όταν κυκλοφορήσαμε την ποιητική συλλογή «Η απόλυτη μειοψηφία». Συνολικά, εκδόθηκαν τέσσερα βιβλία μου από τον συγκεκριμένο εκδοτικό οίκο: η συλλογή αυτή, το βιβλίο για τον Μάιλς Ντέιβις και τα δύο πρώτα βιβλία με πρωταγωνιστή τον Κρόκο. Ήταν, γενικά, μια εξαιρετική συνεργασία.

Το «Deepfake» κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Αντίποδες και γνώρισε μεγαλύτερη εμπορική επιτυχία για διάφορους λόγους. Ήταν μια «συναστρία» παραγόντων που έφερε ξανά και τα δύο προηγούμενα βιβλία στο προσκήνιο. Από την ίδρυσή τους, το 2014, οι Αντίποδες έχουν δημιουργήσει ένα πιστό αναγνωστικό κοινό, ιδιαίτερα στις νεότερες ηλικίες. Έτσι, το «Deepfake» ήρθε για πρώτη φορά σε επαφή με αυτό το κοινό. Επιπλέον, το 2025 προτάθηκε για το Ευρωπαϊκό Βραβείο Λογοτεχνίας. Παρόλο που τα προηγούμενα βιβλία της σειράς είχαν ήδη μεταφραστεί στα γαλλικά, ενώ το «Δε λες κουβέντα» είχε κυκλοφορήσει και στα ιταλικά, η υποψηφιότητα έδωσε στο «Deepfake» νέα δυναμική και άνοιξε τον δρόμο για περισσότερες μεταφράσεις. Ανάμεσά τους και η αγγλική, που ήταν καθοριστική.

Ίσως στην επιτυχία του βιβλίου να συνέβαλε και η θεματική του, καθώς είχε σαφείς πολιτικές προεκτάσεις. Μπορεί να έπαιξε ρόλο το μυστηριώδες εξώφυλλο με τον επιμηκυμένο ουρανοξύστη, που σε προκαλεί να το ανοίξεις για να ανακαλύψεις τι κρύβεται πίσω του. Ή ακόμη και ο τίτλος, ο οποίος αρχικά ήταν διαφορετικός: «Revenge Porn». Τελικά, τον άλλαξα σε «Deepfake» — και νομίζω πως καλά έκανα.

Δεν μπορώ να πω ότι, όταν έγραφα τα βιβλία, είχα συγκεκριμένο στόχο να αποκτήσουν «καλτ» φήμη. Κατά βάθος, αυτό που επιδιώκω πάντα είναι να περνάω καλά γράφοντας. Θέλω το γράψιμο να αποτελεί πηγή χαράς και να αφηγούμαι ιστορίες για τους φίλους μου. Εκείνη τη στιγμή απευθύνομαι κυρίως σε ανθρώπους που ξέρω, με τους οποίους μοιράζομαι κοινά βιώματα και κώδικες επικοινωνίας, και οι οποίοι μπορούν να καταλάβουν βαθύτερα όσα θέλω να πω. Για να το πετύχω, ωστόσο, χρειάστηκε να επιστρατεύσω ορισμένους λογοτεχνικούς κώδικες, τους οποίους «δανείστηκα» από τα αναγνώσματά μου. Έτσι, στα βιβλία μου συνυπάρχουν στοιχεία pulp λογοτεχνίας, σάτιρας, νεο-νουάρ και άλλων ειδών.

― Όλα τα βιβλία της σειράς είναι κάτι σαν «romans à clef», με υπαρκτά πρόσωπα και τοποθεσίες να κάνουν την εμφάνισή τους, συχνά με διαφορετικά ονόματα. Γιατί;

Υπάρχει πράγματι κάτι τέτοιο, κυρίως στο πρώτο βιβλίο της σειράς. Περιγράφονται, δηλαδή, υπαρκτά πρόσωπα και καταστάσεις, ελαφρώς παραλλαγμένα για λόγους δραματουργίας. Οι αλλαγές στα ονόματα, πάντως, δεν έγιναν για νομικούς λόγους. Άλλωστε, αν το καλοσκεφτείς, ακόμη κι όταν εμφανίζονται διασημότητες ή πολιτικά πρόσωπα, δεν λέγεται κάτι επιλήψιμο για αυτά. Απλώς, οι ιστορίες εκτυλίσσονται σε ένα «παράλληλο σύμπαν», μέσα από το οποίο αναπτύσσεται ένας ιδιότυπος διάλογος με την πραγματικότητα.

Αυτά, όμως, είναι ζητήματα που δεν πιστεύω ότι επιδέχονται οριστική απάντηση, ακόμη κι αν μιλάμε για «μυθιστορήματα με κλειδί» (romans à clef). Σε κάθε περίπτωση, η έρευνα πεδίου που έχει προηγηθεί και για τα τρία βιβλία με πρωταγωνιστή τον Κρόκο είναι πολύ προσεγμένη. Αν ψάξει κανείς, θα εκπλαγεί από τον βαθμό λεπτομέρειας που υπάρχει στις σελίδες τους.

―Ο πρωταγωνιστής αποτελεί κάτι σαν ένα δικό σας «alter-ego»;

Ο Μιχάλης Κρόκος είναι πράγματι κάτι σαν ένα δικό μου «alter-ego». Σίγουρα, δεν μου έχουν συμβεί όλα αυτά που συμβαίνουν σε εκείνον, αλλά με έναν τρόπο κάποια μου έχουν συμβεί, και πτυχές του χαρακτήρα του μοιάζουν με δικές μου.

―Γεννηθήκατε στην Αθήνα και μεγαλώσατε στη Νεάπολη Εξαρχείων. Πότε εγκατασταθήκατε στο Παρίσι και τι ήταν αυτό που σας τράβηξε εκεί;

Γεννήθηκα στο κέντρο της Αθήνας το 1977, αλλά η Γαλλία υπήρχε πάντα κάπου στο φόντο, καθώς οι γονείς μου είχαν ζήσει στο Παρίσι την περίοδο της Χούντας. Ο μεγάλος μου αδελφός είχε γεννηθεί εκεί, οπότε είχε την γαλλική υπηκοότητα, και εγώ παρά λίγο δεν γεννήθηκα εκεί, καθώς γεννήθηκα ακριβώς με το που η οικογένειά μου επέστρεψε στην Ελλάδα.

Η μητέρα μου έγινε καθηγήτρια Γαλλικών στο Γαλλικό Ινστιτούτο και εγώ πήγα σε ένα γαλλικό σχολείο στην Αθήνα, οπότε διατηρήθηκε αυτή η σχέση. Από μικρός, λοιπόν, είχα στο μυαλό μου το Παρίσι σαν ένα μέρος που δεν είναι και τόσο «μακριά». Τελικά, πήγα στη Γαλλία το 1997 για σπουδές. Δεν ήταν κάτι προαποφασισμένο, απλώς παρουσιάστηκε μια ευκαιρία. Άλλωστε, η Γαλλία ήταν και μία από τις σχετικά οικονομικές επιλογές για σπουδές στο εξωτερικό, καθώς ακόμη και τα κορυφαία πανεπιστήμιά της δεν έχουν δίδακτρα, υπάρχουν σημαντικές παροχές για τους φοιτητές, κ.λπ.

―Που ήσασταν το 2008, όταν συνέβησαν τα επεισόδια του Δεκεμβρίου;

Το 2008 έτυχε να μην βρίσκομαι στην Ελλάδα, αλλά έζησα τα «Δεκεμβριανά» μέσω των Ελλήνων του Παρισιού, που ξεκίνησαν μια παράλληλη κινηματική δραστηριότητα. Ήμουν ήδη τότε από τους σχετικά “παλιούς”, εκεί, ενώ εκείνη την εποχή είχε μόλις φτάσει μια μεγάλη νέα «φουρνιά» φοιτητών από την Ελλάδα. Οι περισσότεροι από αυτούς ήταν πολιτικά πολύ δραστήριοι και εμείς με έναν τρόπο τους συναντήσαμε, και έγινε μια «ζύμωση». Αυτό φάνηκε περισσότερο όταν η Ελλάδα μπήκε στο πρώτο μνημόνιο και έγιναν διάφορες κινητοποιήσεις σε όλη την Ευρώπη. Τον Δεκέμβρη του '08 παρακολουθούσα καθημερινά τις εξελίξεις, έπαιρνα τηλέφωνα φίλους και γενικά ήμουν πολύ θορυβημένος.

―Οι συνθήκες μέσα στις οποίες διαδηλώνουν σήμερα οι Γάλλοι σας θυμίζουν, κατά κάποιον τρόπο, όσα ζήσαμε στην Αθήνα μετά τη δολοφονία του Αλέξη Γρηγορόπουλου, τον Δεκέμβριο του 2008; Ποιες πολιτικές επιλογές και κοινωνικές συνθήκες έχουν οδηγήσει στη σημερινή δυσαρέσκεια; Βρίσκεται η Γαλλία αντιμέτωπη με ερωτήματα ανάλογα με εκείνα που απασχόλησαν την ελληνική κοινωνία πριν από σχεδόν είκοσι χρόνια;

Τα γεγονότα του 2008 ήταν μια πολύ ιδιαίτερη συνθήκη και παραμένει, σε διεθνές επίπεδο, σχεδόν μοναδικό φαινόμενο, μέχρι και σήμερα. Δεν ήταν ακριβώς κινητοποίηση: ήταν μια εξέγερση. Δεν υπήρχαν καν σαφή αιτήματα. Ήταν μια συσσωρευμένη οργή που τελικά εκφράστηκε με αυτόν τον εκρηκτικό τρόπο. Αντίθετα, στη Γαλλία με τα λύκεια τώρα, παρ’ όλο που υπάρχουν κοινά χαρακτηριστικά, προβάλλονται συγκεκριμένα αιτήματα: οι μεταρρυθμίσεις που έχουν γίνει στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, οι συνθήκες ζωής, οι συνθήκες στο δημόσιο σχολείο, κ.λπ. Το 2008, το μόνο αίτημα που υπήρχε ήταν ότι ο κόσμος ήθελε δικαιοσύνη. Οι διαμαρτυρίες στη Γαλλία θυμίζουν, αντίθετα, περισσότερο τους Αγανακτισμένους του 2011, την «πάνω» και «κάτω πλατεία», όλα αυτά. Κι αυτό γιατί υπάρχει τόσο η κινητοποίηση στους δρόμους, όσο και η κινητοποίηση των διανοούμενων, των πολιτικών οργανώσεων, και της κριτικής σκέψης.

Αυτή τη στιγμή στη Γαλλία τίθενται μεγάλα ερωτήματα, τα οποία δεν θα «έπεφταν στο τραπέζι» υπό κανονικές συνθήκες. Όπως και εμείς τότε αρχίσαμε ξαφνικά να συζητάμε τι πάει να πει «χρέος» και σε ποιον «χρωστάμε», ή ποιος είναι ο ρόλος της «τράπεζας» και τι σημαίνει «δανεισμός» —πράγματα αρκετά ταμπού αν το καλοσκεφτείς— έτσι και στη Γαλλία σήμερα γίνονται παρόμοιες «δύσκολες» συζητήσεις.

Νομίζω πως, όπως συνέβη στην Ελλάδα όταν, παραδείγματος χάριν, επανήλθε αν θυμάσαι στο προσκήνιο το ζήτημα των γερμανικών αποζημιώσεων, έτσι και στη Γαλλία σήμερα το πολιτικό σύστημα βρίσκεται ξαφνικά αντιμέτωπο με την ίδια του την ιστορία, την πολιτική ένταση της δεκαετίας του '30 με το δίπολο φασισμός-Λαϊκό Μέτωπο. Και αυτό προκαλεί έναν πανικό στο σύστημα εξουσίας, ο οποίος πλέον είναι αρκετά εμφανής. Σίγουρα έπαιξαν ρόλο ο Μακρόν και οι πολιτικές του στη διαμόρφωση της σημερινής δυσαρέσκειας στη γαλλική κοινωνία. Η ακροδεξιά συγκέντρωνε ήδη σημαντικό ποσοστό ψήφων, με τη Μαρίν Λεπέν να αγγίζει το 20%. Μέσα σε μία δεκαετία, ωστόσο, η επιρροή της δεξιάς διπλασιάστηκε, εξέλιξη για την οποία, κατά τη γνώμη μου, φέρουν ευθύνη και οι πολιτικές του. Αυτό δεν πρέπει να το ξεχνάμε.

Η άνοδος της ακροδεξιάς συνδέεται άμεσα με την πολιτική που ακολούθησε ο Μακρόν κατά τη διάρκεια της θητείας του. Είτε μέσω της ανοχής απέναντι σε επιχειρηματίες με ισχυρή επιρροή στα μέσα ενημέρωσης, όπως ο Βενσάν Μπολορέ, ο οποίος απέκτησε τον έλεγχο σημαντικού μέρους του γαλλικού μιντιακού τοπίου, είτε μέσω της λιτότητας, της ενίσχυσης του εξοπλισμού και των κατασταλτικών μέσων της γαλλικής αστυνομίας, κ.λπ.

―Θα γράφατε ποτέ ένα μυθιστόρημα με θέμα τα όσα συμβαίνουν αυτή τη στιγμή στο Παρίσι; Πιστεύετε πως μπορεί να συνδυαστεί η καθαρά δημοσιογραφική σας δουλειά με την συγγραφή μυθιστορημάτων;

Υπάρχει κάτι από την βιωματική, ή «gonzo» (όπως την ονομάζει ο ίδιος) δημοσιογραφία του Χάντερ Τόμσον στα βιβλία του Κρόκου. Αυτά, άλλωστε, τα αναφέρει ο πρωταγωνιστής σε διάφορα σημεία, και μας «συστήνει» τους λογοτεχνικούς του ήρωες. Σε αυτή την τριλογία, η Αθήνα βιώνει μία περίοδο μετά την κρίση και τις αναταραχές όπου δεν συμβαίνει απολύτως τίποτα και οι άνθρωποι πρέπει απλά να συνεχίσουν να ζουν. Το «Δε λες κουβέντα», συγκεκριμένα, διαδραματίζεται το καλοκαίρι του 2017, όταν ήρθε στην Ελλάδα η Documenta. Αυτό έχει κάποιο ενδιαφέρον, γιατί η απόφαση να πραγματοποιηθεί στην Ελλάδα η 14η διοργάνωση του θεσμού πάρθηκε πριν το δημοψήφισμα, όταν υπήρχε ακόμα ένα ενδιαφέρον σκηνικό στην χώρα. Το 2017 είχαν όλα τελειώσει, όμως η Documenta έπρεπε αναγκαστικά να γίνει.

Η σημερινή κατάσταση στη Γαλλία, κατά τη γνώμη μου, δεν έχει απαραίτητα ενδιαφέρον “από μόνη της”, αν κάποιος δεν γνωρίζει τι έγινε πριν και πώς έφτασαν τα πράγματα ως εδώ. Αυτό που έχω σκεφτεί, είναι ότι θα μπορούσα να κάνω ένα «prequel», με τα φοιτητικά χρόνια του Κρόκου στο Παρίσι, όπου θα αντλήσω, ουσιαστικά, από τις δικές μου εμπειρίες. Νομίζω πως, αν τελικά καταφέρω να γράψω κάτι τέτοιο, θα διαδραματίζεται στα ενδιαφέροντα χρόνια μεταξύ 2003 και 2006, που είναι πάρα πολύ πλούσια σε γεγονότα.

―Πριν ξεκινήσετε να γράφετε την τριλογία, εκδώσατε μια ιδιότυπη βιογραφία του Μάιλς Ντέιβις, που αναφέρεται μέσα στα βιβλία, «μασκαρεμένη» ως βιογραφία του Τζον Κολτρέιν. Πώς προέκυψε αυτή η ιδέα;

Ο Μιχάλης Κρόκος, στα μυθιστορήματα, έχει γράψει ένα βιβλίο για τον Τζον Κολτρέιν, με παρόμοιο τρόπο που εγώ έχω γράψει ένα βιβλίο για τον Μάιλς Ντέιβις. Ο Κολτρέιν και ο Ντέιβις είναι δύο θρύλοι της τζαζ, πολύ κοντινοί και ταυτόχρονα πολύ μακρινοί μεταξύ τους. Το βιβλιαράκι αυτό είναι ένα «love letter» —ένας διθύραμβος αφιερωμένος στον μεγάλο τζαζίστα. Άλλωστε, δεν είμαι ούτε μουσικολόγος, ούτε έχω εκτενείς εγκυκλοπαιδικές γνώσεις επάνω στη τζαζ, πέραν των ειδών και των μουσικών που μου αρέσουν.

Υπάρχει ένας Γάλλος συγγραφέας του '70, ο Ζαν-Πατρίκ Μανσέτ, που έχει μεταφραστεί εξαιρετικά στα ελληνικά απ' τις εκδόσεις Άγρα. Ο Μανσέτ πέθανε νωρίς, όμως άφησε πίσω του καμιά δεκαριά αριστουργηματικά νέο-νουάρ και παράλληλα είχε ασχοληθεί πολύ με την τζαζ. Έπαιζε, μάλιστα, ερασιτεχνικά σαξόφωνο. Σε ένα από τα πρώτα του μυθιστορήματα, «Το μελαγχολικό κομμάτι της Δυτικής Ακτής», ο ήρωας που οδηγεί το αμάξι του στον περιφερειακό αυτοκινητόδρομο του Παρισιού, ακούει συνέχεια Τζέρι Μάλιγκαν. Δηλαδή λευκή «cool jazz» της Δυτικής Ακτής.

Ο ίδιος ο συγγραφέας είχε ασχοληθεί εκτενέστατα με την τζαζ, όμως δεν του άρεσε καθόλου η «cool jazz», κυρίως για πολιτικούς λόγους. Έβαλε, ωστόσο, έναν ήρωά του να έχει τρελή εμμονή με ένα υπο-είδος της τζαζ το οποίο στον ίδιο δεν άρεσε, αφενός για να φτιάξει αυτόν τον παράλληλο κόσμο και αφετέρου για να δώσει μια δεύτερη ευκαιρία στη μουσική αυτή μέσα από τον ήρωα. Εγώ λοιπόν, χωρίς να αντιπαθώ τη «free jazz», αλλά και χωρίς να έχω ασχοληθεί μαζί της τόσο όσο με τον Μαίλς Ντέιβις, έβαλα τον Κρόκο να βγάλει το φίδι απ' την τρύπα.

―Πώς προέκυψε η ανάγκη να περάσετε από τη βιογραφία του Μάιλς Ντέιβις στη συγγραφή μυθιστορημάτων; Ήταν μια συνειδητή συγγραφική επιλογή ή ένα βήμα που αισθανόσασταν ότι κάποια στιγμή έπρεπε να κάνετε;

Δεν ξέρω. Πάντα πίστευα ότι, αν θέλεις να είσαι έστω και λίγο σοβαρός ως συγγραφέας, θα πρέπει κάποια στιγμή να ασχοληθείς με το μυθιστόρημα. Καλά είναι τα πολιτικά κείμενα, το δοκίμιο και τα ποιήματα, αλλά στο τέλος ξέρεις ότι κάποια στιγμή πρέπει να έρθεις αντιμέτωπος με το μυθιστόρημα.

―Έχετε πει πως διορθώνετε τα κείμενά σας, μία πρόταση την φορά, κατά την διάρκεια του γραψίματος και δεν γυρίζετε πίσω αργότερα για να αλλάξετε κάποια λέξη ή ένα σημείο στίξης. Γιατί επιλέγετε να δουλεύετε κατά αυτόν τον τρόπο; Τι προσφέρει η μέθοδος αυτή στον τρόπο με τον οποίο κυλάει το κείμενο;

Δεν κάνω δεύτερο και τρίτο «draft». Αυτός είναι ακόμα ένας λόγος που γράφω τόσο αργά: Και τα τρία «draft», που υποτίθεται πως πρέπει να κάνεις, συμβαίνουν την ίδια στιγμή, μία παράγραφο την φορά. Στο νέο βιβλίο που γράφω, για παράδειγμα, ασχολούμαι με την ίδια παράγραφο εδώ και τρεις μέρες. Δεν είμαι σίγουρος σε τι βοηθάει αυτή η μέθοδος. Γράφω στο κρεβάτι, πράγμα που είναι λάθος σωματικά, οπότε είμαι σίγουρος πως κάνω κάτι λάθος και όσον αφορά την τεχνική του γραψίματος. Αυτό, βέβαια, δεν σου το μαθαίνει κάποιος, οπότε δεν υπάρχει ακριβώς «σωστός» και «λάθος» τρόπος. Οπωσδήποτε, με ενδιαφέρει πολύ το παρόν του βιβλίου την κάθε στιγμή και με απασχολεί πάντα η επόμενη φράση. Δεν με ενδιαφέρει τόσο η “υπόθεση”, όσο η γλώσσα, που είναι θέμα ήχου και παρουσίας.

―Τα βιβλία με τις περιπέτειες του Κρόκου διαδραματίζονται στη διάρκεια τριών καλοκαιριών, από το 2017 έως το 2024— στην Ελλάδα, όταν ο πρωταγωνιστής έρχεται από την Γαλλία, κυρίως για να εκδώσει και να προωθήσει τα βιβλία του, που κυκλοφορούν στα ελληνικά. Παίζει κάποιο ρόλο αυτή η συγκεκριμένη εποχή;

Στα βιβλία, δεν ξέρουμε ακριβώς τι κάνει ο Μιχάλης Κρόκος στο Παρίσι και για πόσο χρονικό διάστημα επισκέπτεται κάθε φορά την Ελλάδα. Πολύ περισσότερο όμως από το «Αθήνα-Παρίσι», στα βιβλία έχει σημασία το «καλοκαίρι», που είναι κάτι παραπάνω από ένα απλό «leitmotiv» —αποτελεί σχεδόν έναν χαρακτήρα από μόνο του, με τον οποίο οι υπόλοιποι χαρακτήρες πρέπει να συνδιαλεχθούν και σε καμία περίπτωση δεν μπορούν να το αποφύγουν. Το καλοκαίρι, ως εποχή, με εξυπηρετεί σε πολλά σημεία της πλοκής, καθώς δεν χρειάζεται να εξηγήσω, για παράδειγμα, γιατί κάποιος μπορεί να έχει φύγει από την πόλη, εφόσον είναι περίοδος διακοπών, ή γιατί όλοι οι χαρακτήρες βρίσκονται στην ίδια ψυχοσωματική κατάσταση, εφόσον έχει καύσωνα. Από την άλλη, μου δίνει μια ευκαιρία να μιλήσω για το ελληνικό καλοκαίρι, που σήμερα είναι το χάλι που όλοι γνωρίζουμε. Είναι, θα λέγαμε, μια «νεκροτομή» του ελληνικού καλοκαιριού, και καλούμαστε να καταλάβουμε τους λόγους για τους οποίους το καλοκαίρι σήμερα δεν είναι αυτό που νομίζουμε.

―Ο τρόπος που γράφετε είναι αρκετά ιδιόρρυθμος, χρησιμοποιείτε πολύ προφορικές εκφράσεις. Ποιες ήταν οι επιρροές σας στη διαμόρφωση αυτού του τόσο ξεχωριστού ύφους;

Με ενδιαφέρει πολύ αυτό που δεν γράφεται. Σε ένα καθεστώς ελευθερίας, όπου ο καθένας μπορεί να μιλάει στην «πραγματική» του γλώσσα —τη γλώσσα που μιλάει κάποιος που πηγαίνει γήπεδο ή κάποιος που ασχολείται με αυτοκίνητα— υπάρχει ένας ασύλληπτος πλούτος σύγχρονης ελληνικής λογοτεχνίας. Είναι φοβερό το γεγονός ότι αποφεύγουμε αυτή την προφορικότητα στην «σοβαρή» λογοτεχνία. Στην Γαλλία, αυτή την προφορικότητα είχαν εξερευνήσει σε βάθος συγγραφείς όπως ο Σελίν, ενώ στην Αμερική παρόμοια πειράματα έγιναν από την γενιά των Μπιτ, και άλλους. Συνάντησα αρκετές αντιδράσεις αναφορικά με τον τρόπο που χρησιμοποιώ τη γλώσσα. Απογοητεύτηκα, μάλιστα, κάπως, παρότι δεν μπορώ να πω ότι δεν το περίμενα. Έχουν γραφτεί κείμενα που έλεγαν ότι προσπαθώ να εντυπωσιάσω με «βρώμικες» λέξεις, χρησιμοποιώντας σαν παράδειγμα ότι ο πρωταγωνιστής μπορεί να λέει: «Πήγα για κατούρημα». Είμαστε στο κεφάλι του ήρωα. Θα ήταν ψεύτικο σε σχέση με την «φωνή» του χαρακτήρα να πει: «Πήγα να κάνω την ανάγκη μου» ή «Πήγα στο μέρος». Αν γράψεις κάτι τόσο ψεύτικο, έχεις χάσει τον αναγνώστη σου.

―Να περιμένουμε και άλλα βιβλία με τις περιπέτειες του Μιχάλη Κρόκου ή πρόκειται για μια τριλογία που έχει κάνει τον κύκλο της;

Ελπίζω να υπάρξουν και άλλα βιβλία. Δεν πρόκειται, βέβαια, ποτέ να φτάσω συγγραφείς όπως τον Ζορζ Σιμενόν, που είχε κυριολεκτικά γράψει πεντακόσια βιβλία με τις ιστορίες του Επιθεωρητή Μαιγκρέ, και όχι μόνο. Αυτή τη στιγμή, γράφω ένα μυθιστόρημα στο οποίο δεν υπάρχει ο Κρόκος, με τελείως διαφορετικό θέμα. Ίσως, μετά από αυτό, να επιστρέψω. Αυτά τα βιβλία πάντως αποτελούν μια τριλογία που ολοκληρώθηκε. Μιλάνε, άλλωστε, για μια πολύ συγκεκριμένη ιστορική φάση—την κατάσταση μετά την κρίση του 2008 και την επιβολή των μνημονίων. Αυτό που μπορεί να συμβεί, είναι να γραφτεί μια άλλη τριλογία με πρωταγωνιστή τον Κρόκο. Δεν νομίζω να έχουν κάποιο ιδιαίτερο όνομα. Αυτή ήταν απλά η «πρώτη τριλογία του Κρόκου» και ίσως η επόμενη να είναι η «δεύτερη». Σίγουρα, υπάρχει κάτι σε αυτή την ιδέα που με γοητεύει.