38μισι ιστορίες από τον Θράσο Καμινάκη

Βρέθηκα ένα βράδυ, τέλη Φλεβάρη, στον Ιανό για την παρουσίαση μιας συλλογής διηγημάτων. Το βιβλίο μου είχε τραβήξει την προσοχή από τον τίτλο του: ΤΡΙΑ ΔΕΚΑΟΚΤΩ και το εξώφυλλό του – μια απόκοσμη εικόνα, βγαλμένη λες από την Αποκάλυψη, μ’ ένα θαλασσοφαγωμένο κτίριο. Συγγραφέας ο Θράσος Καμινάκης, σε μένα μέχρι τότε γνωστός μονάχα ως θεατρικός συγγραφέας, στιχουργός και δημιουργός του Μικρού Πολυτεχνείου. Το café του Ιανού γεμάτο. Αργοπορημένη, ως συνήθως, βρήκα ένα σκαμπό στο πίσω μέρος της αίθουσας. Άβολη θέση αλλά το συνειδητοποίησα μονάχα αφού η εκδήλωση είχε τελειώσει· κι ήταν τότε πολλές οι σκέψεις και τα ερωτήματα που μου είχαν γεννηθεί.

Μας έδωσες τριάντα οκτώ και μισό διηγήματα (και ένα επιμύθιο) που εκτείνονται σε τόσες σελίδες όσες και ο τίτλος του βιβλίου. Ακόμη κι αν δεν γνώριζα την ενασχόλησή σου με την αριθμολογία θα υποψιαζόμουν πως κάτι υπάρχει πίσω από τον αριθμό 318. Κάτι πιο προσωπικό. Θα το μοιραστείς;
Ο καθένας μας δικαιούται ένα φυλακτό σε αυτήν τη δύσκολη πορεία που χαράζει ανάμεσα σε πάθη, συγκρούσεις, ανατροπές και τραύματα που τον κάνουν να μεγαλώσει, να ενηλικιώνεται. Με το 318 συνδέθηκα στο πρώτο σπίτι που διάλεξα για να ζήσω στο Παρίσι (318, RueSt.Denis, 4ος όροφος) και, συμπτωματικά (;), επιστρέφοντας στην Αθήνα, βρέθηκα στο 318 της Λεωφόρου Συγγρού, στον τέταρτο. Από τα μπαλκόνια μου έβλεπα άλλα μπαλκόνια και φωτισμένα παράθυρα τις νύχτες και έπλαθα ιστορίες με τις ζωές των άλλων που μου έκαναν παρέα. Έτσι, οριοθετήθηκαν μέσα μου οι δύο πόλεις που με σημάδεψαν. Αυτό από μόνο του έφτανε για να δώσω τη δέουσα προσοχή. Τώρα, ότι αγαπάω τον Πυθαγόρα και τη σχέση του με τους αριθμούς συνέβαλε στο να αλλάξω ζωή, τουλάχιστον 318 φορές ως σήμερα, χωρίς βέβαια να υπολογίζω τις ενδιάμεσες μικρο-αλλαγές!

Στην παρουσίαση του βιβλίου ο Φώτης Βλαστός σου ζήτησε ένα ρήμα του οποίου η ανάπτυξη θα μπορούσε να είναι τελικά η αφήγησή σου. Ανέφερες το «επιτρέπω». Θα το εξηγήσεις;
Δεν γίνεται να συνδεθείς με κανέναν, αν δεν το επιτρέψεις. Κι εγώ πρώτη φορά αποφάσισα τόσο συνειδητά να συνδεθώ με τους αναγνώστες μου.

Οι ήρωές σου μοιάζουν όλοι μέλη μιας τεράστιας δυσλειτουργικής οικογένειας. Πώς μπορεί κανείς να αναδυθεί σώος από ένα τέτοιο περιβάλλον;
Μόνο αν το επιτρέψεις στον εαυτό σου. Επιτρέπω σημαίνει επιθυμώ, δένομαι, αποφασίζω και τηρώ τον λόγο μου. Μετά, είναι σχετικά εύκολο να γλυτώσεις. Αλλά πρώτα πρέπει να το θέλεις.

Τι έμαθες γράφοντας το «Τρία Δεκαοκτώ»;
Να μη φοβάμαι το απροσδόκητο. Να εμπιστεύομαι το θαύμα. Να θυσιάζομαι για ό,τι πιστεύω. Να μοιράζομαι.

Και τι πιστεύεις ότι θα ανακαλύψουν οι αναγνώστες σε αυτό το βιβλίο;
Ελπίζω τον εαυτό τους, όπως δεν τον περίμεναν ποτέ ή όπως τον εύχονταν από πάντα. Κάποιοι μακάρι να βρουν το alter egoτους. Και μερικοί μπορεί να συναντήσουν τον μεγάλο έρωτα.

Τι είναι ο μεγάλος έρωτας για σένα; Ή για τους ήρωες του «Τρία Δεκαοκτώ»;
Είναι σίγουρα ένα άλλοθι για σωρό κακοδαιμονίες, κακές συνήθειες, παραστρατήματα, απρέπειες, αδεξιότητες και ατυχήματα. Αυτό, βέβαια, όταν τον κοιτάζεις απ’ έξω. Όταν είσαι μέσα ή κολυμπάς ή πνίγεσαι. Για τους περισσότερους χαρακτήρες του «Τρία Δεκαοκτώ» ο Μεγάλος Έρωτας έχει μόλις περάσει, έξω από το παράθυρό τους, σαν κάποιος που τους βασάνισε καιρό ή τον έζησαν μέχρι δακρύων και τώρα τους κάνει τη χάρη να πάει να χτυπήσει άλλους ατυχήσαντες. Κοινώς και υποψιασμένοι είναι και τραυματίες. Ο Φώτης Βλαστός μου έλεγε κάποτε πως «κανένα τραύμα δεν γιατρεύεται» κι εγώ τα είχα πάρει τοις μετρητοίς τα λόγια αυτά όταν έγραφα το βιβλίο. Μετά βέβαια το ξανασκέφτηκα αλλά ήταν αργά.

Είναι η γραφή κάθαρση;
Γραφή χωρίς κάθαρση είναι μονοπάτι χαμένο στο δάσος και ο Χάιντεγκερ με την «Προέλευση του έργου Τέχνης» με έπεισε γι’ αυτό. Και δεν πείθομαι εύκολα.

Βραβεύτηκες για διήγημα στα δεκαοκτώ σου αλλά σου πήρε σαράντα σχεδόν χρόνια για να επιστρέψεις σ’ αυτό το είδος. Ήταν ο λόγος μονάχα η ενασχόλησή σου με το θέατρο και το τραγούδι;
Όχι. Κατακτούσα κάτι και μετά έπεφτα στην παγίδα που κάθε κατακτητής πέφτει. Με υποτιμούσα για να με εξυψώνω. Γενικώς το να νιώθεις πως μπορείς, μπορεί να είναι μεγάλη τροχοπέδη για κάποιους χαρακτήρες σαν τον δικό μου. Κάποια στιγμή, σε μία από τις μεγάλες αλλαγές στη ζωή μου, κατάλαβα πως απέχοντας από την πραγματικότητα (και μια πραγματικότητά μου ήταν το να γράφω) ήταν μια πράξη αυτοεχθρότητας. Άργησα αλλά νομίζω ότι κατάφερα να συμφιλιωθώ με τον εαυτό μου.

Τι αποτελεί για σένα πηγή έμπνευσης;
Οι εικόνες. Πάνε μέσα μου βαθιά. Βλέπω μια εικόνα και μια ιστορία ξεπηδά. Πολύ γρήγορα. Μ’ αρέσει που γίνεται γρήγορα. Με αναστατώνει η χρονοτριβή. Μακάρι να το εφάρμοζα και σε άλλους τομείς στη ζωή μου αυτό. Στις προσωπικές μου σχέσεις, ας πούμε, οι εικόνες με προδίδουν. Στη γραφή ποτέ.

Προτιμάς να γράφεις για ήρωες - κακούς νικητές ή για ήρωες καλούς - ηττημένους;
Δεν μπορώ να μην υπερασπίζομαι μέχρι τέλους τους ήρωες που κινούν τις ιστορίες μου. Τους νιώθω, τους καταλαβαίνω, τους εξηγώ και τους αποδέχομαι. Μόνο που αυτοί οι ήρωες δεν είναι πάντα «καλά παιδιά» κι έτσι, θέλοντας και μη, συνδέομαι άρρηκτα και με εκείνους που πετυχαίνουν τον σκοπό τους χωρίς ηθικούς φραγμούς αλλά πληρώνουν το τίμημα. Να ηττηθεί το κακό είναι δύσκολο αλλά παραμένει πρόκληση. Να νικήσει το καλό είναι πάντα ένα όνειρο κι από όνειρα το βιβλίο έχει πολλά – μια ολόκληρη ενότητα αφιερωμένη. Να μη γίνει το όνειρο εφιάλτης ήταν ένα στοίχημα στο «Τρία Δεκαοκτώ» κι έκανα τα πάντα για να το κερδίσω. Οι αναγνώστες θα πουν, αν τα κατάφερα.

Σε κάποιες από τις ιστορίες υπάρχουν αναφορές σε εγκλεισμούς, αντίστοιχους με αυτούς που πρόσφατα βιώσαμε. Γνωρίζω ότι (μεταξύ πολλών άλλων) έχεις σπουδάσει Ιστορική Νοσολογία. Πώς θεωρείς ότι μπορεί μια πανδημία να επηρεάσει μακροπρόθεσμα τον πολιτισμό μιας χώρας;
Πρόσφατα βίωσα ένα οικειοθελή εγκλεισμό σε ένα ίδρυμα στην Αφρική. Έζησα εκεί τρεις μήνες και άλλαξα πολύ. Η νόσος είναι μεγάλο σχολείο. Σε ενώνει με τη φθορά και τον πόνο. Σε κάνει πιο ανθρώπινο και πιο περαστικό από όσο νομίζεις ότι είσαι. Σε μορφώνει. Η πανδημία μάς υπενθύμισε για τα καλά πως το νόημα δεν το ανακαλύπτεις πίσω από τα γεγονότα της ζωής. Το επινοείς. Και μετά το υπηρετείς. Αυτό είναι για μένα πολιτισμός.