«Η μοναδική Μαρία Καζάρες»: Η γυναίκα που διέλυσε τον Καμύ και έγινε κομμάτια εξαιτίας του

Πόλεμος και εξορία ή αυτό είναι ένα τρένο που, ταξιδεύοντας μέσα στη νύχτα από τη Βαρκελώνη, μεταφέρει το 1936 τη Μαρία Καζάρες στο Παρίσι. Αυτή είναι η Μαρία Καζάρες στα δέκα και κάτι χρόνια της: πουλάκι τρομαγμένο, κόρη του προέδρου του υπουργικού συμβουλίου της Δεύτερης Ισπανικής Δημοκρατίας, που λίγο πριν το πραξικόπημα ζούσε μια ανέμελη ζωή, μα τώρα αναγκάζεται με τη μητέρα της να εγκαταλείψει τη χώρα για λόγους ασφαλείας. Η Μαρία Καζάρες αφήνει πίσω της την Ισπανία και ορκίζεται πως δεν θα επιστρέψει ποτέ όσο ο Φράνκο θα παραμένει ζωντανός. Και όταν θα συμβεί αυτό, είκοσι τρία χρόνια μετά τη φυγή της, το κυνηγημένο κοριτσάκι θα είναι πλέον μια διάσημη ηθοποιός του θεάτρου, του σινεμά και της τηλεόρασης. Παγκόσμια σταρ σε Ευρώπη και Λατινική Αμερική, Μαρία Καζάρες, θερμό χειροκρότημα, η πρώτη μη γαλλίδα ηθοποιός που έγινε δεκτή στην Κομεντί Φρανσέζ και το Εθνικό Θέατρο της Γαλλίας, ο θρύλος, η ντίβα, η θεά. Η αγέρωχη, η αδάμαστη Μαρία Καζάρες, στα Παιδιά του Παραδείσου του Μαρσέλ Καρνέ, στον Ορφέα του Ζαν Κοκτό, στις Κυρίες του Δάσους της Βουλώνης του Ρομπέρ Μπρεσόν, στο Φεστιβάλ της Αβινιόν.

«Τη διακατέχει το δαιμόνιο της ζωής» έλεγε για εκείνη ο Καμύ, η πληγή της, εκείνος με τον οποίο έζησε για δεκαέξι χρόνια έναν τρελό, απελπισμένο, παθιασμένο και ολοκληρωτικό έρωτα. «Η Μοναδική Μαρία Καζάρες» είναι μια υβριδικά γραμμένη βιογραφία, υπό την έννοια πως η εξιστόρηση του βίου της δε συμβαίνει γραμμικά αλλά υπό συνθήκη ενός ράντομ memento. Η Ανν Πλανταζενέ φωτίζει τη ζωή της με απανωτά φλας μπακ και φαστ φόργουαρντ, που όμως από ένα σημείο και μετά έσονται σε σωματική και συναισθηματική κατάσταση μια: παρά την επιτυχία και τον θρίαμβο, η Μαρία ζούσε σαν φλατλάινερ. Η γυναίκα που έτρωγε σαν λύκος, γελούσε εκκωφαντικά, διέθετε κατάμαυρα μαλλιά, λάγνο κορμί, αισθησιασμό και λάμψη, εκείνη που δόθηκε παράφορα και φλογερά στον Καμύ, αυτό και μόνο ήθελε και ανελέητα διψασμένη για εκείνον μόνο τούτο επιζητούσε: αυτή και ο Αλμπέρ να ζήσουν μαζί για πάντα. Κάθε χρονιά, κάθε μέρα, κάθε στιγμή, η Καζάρες εκλιπαρούσε βουβά (πλην ελάχιστων νύξεων) τον Καμύ για να τη διαλέξει, να την κλέψει, να εξαφανιστούν, να γίνουν αόρατοι από τον τύπο της εποχής και τους κριτικούς, από τα νυμφίδια που κυνηγούσαν τον συγγραφέα-σταρ και από τους ζεν πρεμιέ (Ζεράρ Φιλίπ, φερειπείν), που πολιορκούσαν εκείνη. 

Τι να την έκανε τη δόξα της και τη δόξα του, το Νόμπελ του και τις παγκόσμιες περιοδείες και θριάμβους της; Όλα τα χρόνια που τα πέρασε μαζί με τον Καμύ, αυτά τα δεκαέξι απάνθρωπα στην ουσία χρόνια, το μόνο μερτικό που πήρε από τη σχέση τους ήταν προσωρινές στιγμές χαράς και ευτυχίας, αφού ο Καμύ δεν ήθελε να διαλύσει την οικογένειά του. Ανάπαυλες φωτεινές που διέκοπταν μεν τη μεγάλη δυστυχισμένη της νύχτα, χλωμές ακτίνες που δεν της έφταναν, η Πλανταζενέ σκιαγραφεί την περιπέτειά της, τις μάχες, το κλέος, την τραγωδία και την αξιοπρέπειά της, αφού η Καζάρες ποτέ δεν πίεσε ποτέ ευθέως τον Καμύ να εγκαταλείψει τη γυναίκα του και τα παιδιά του. Χώρισαν για τέσσερα χρόνια, εκείνος ζήλευε αφόρητα τη ζωή της και τις κατακτήσεις της, εκείνη ήταν σαν να καταπίνει δηλητήριο όταν νέα νυμφίδια ή καθιερωμένες σταρ έμπαιναν στη ζωή του. Οι εραστές έκαναν μια προσωρινή διακοπή τεσσάρων χρόνων, ώσπου στο τέλος δυστυχισμένοι και οι δυο από την έλλειψη, ξανάσμιξαν στην πρότερη άρρωστη κατάσταση. Μαζί ξανά, έστω και έτσι: αυτή ήταν μια παράξενη, επικίνδυνη, αλλοπρόσαλλη και ταραγμένη αγάπη.

Η μοναδική Μαρία Καζάρες, Ανν Πλανταζενέ, εκδόσεις Πατάκη

Το φθινόπωρο του 2017, οι 865 ερωτικές επιστολές που ανταλλάξαν στην πορεία της δεκαεξάχρονης «ταραχής» τους εκδόθηκαν από τον Γκαλιμάρ, προξενώντας σάλο, καθώς ήταν η κόρη του Καμύ που τις έδωσε στη δημοσιότητα, για να τιμήσει, όπως δήλωσε, τη γυναίκα που κατά κάποιον τρόπο, αφού τελικά όλοι το ήξεραν, ήταν το άτυπο μέλος της κανονικής της οικογένειας. Μαρία Καζάρες, η επίσημη-παράνομη ερωμένη που όμως δεν μπόρεσε να παρευρεθεί στην κηδεία του· ως τι και με ποια ιδιότητα να σταθεί στο πλάι της νόμιμης χήρας; Οπότε και το μόνο που ζήτησε ήταν να της φέρουν λίγο χώμα από το ξόδι του για να τον κλαίει αιώνια. 

Δύσκολος έρωτας, Καμύ - Καζάρες, εκείνος διανοούμενος, συγγραφέας, προσωπικότητα αιχμής, εκείνη σαγηνευτική, επιβλητική, παθιασμένη με την τέχνη της. Μήπως όμως οι αρχαίες ελληνικές τραγωδίες, η Μαρία Τυδόρ του Βίκτορα Ουγκό, η Πενθεσείλια του Κλάιστ, η τέχνη της δηλαδή και οι θρίαμβοί της ήταν τα μόνο αποκούμπια-φάρμακα για να καταλαγιάζει η έλλειψη του πολυαγαπημένου. «Τώρα μου απομένεις μονάχα εσύ και κανείς άλλος. Τώρα είμαι ολοκληρωτικά δική σου» του έγραψε κάποτε και εκείνος της απάντησε: «Πάνε χρόνια τώρα που άρχισε βαθιά μέσα μου να υπάρχει μια καινούργια ζωή, μια ζωή που επισκίασε την παλιά, πάνε χρόνια τώρα που κατάλαβα, μια νύχτα ανάλαφρη και φωτεινή, ότι σ’ αγαπώ· κι η αγάπη αυτή, παρόλο τον σπαραγμό, θέριεψε μέσα από τα χρόνια για να γίνει περηφάνια και ο λόγος για τον οποίο ζω». 

Η μετάφραση είναι του Γιάννη Στρίγκου, «Η μοναδική Μαρία Καζάρες» κυκλοφορεί από τον Πατάκη και, επειδή η ιστορία αυτού του έρωτα είναι τεκμηριωμένη εδώ και χρόνια και απόλυτα αληθινή, το ερώτημα που μου γεννήθηκε μόλις το τελείωσα (μονορούφι) ήταν αυτό: Πόσο τελικά (ακόμα και) ο Καμύ, που μια ζωή πάλεψε, έγραψε, πολέμησε και μίλησε για την ελευθερία της βούλησης, στην περίπτωση της Καζάρες αποδείχτηκε ένα παντελώς δυστυχισμένο και άβουλο πλάσμα στα όρια ενός μικροαστού υποκριτή; Food for thought…