Η ακτινογραφία μιας ελληνικής οικογένειας

Στο σήμερα. Ο πατέρας και η μητέρα ενός κοριτσιού κι ενός αγοριού έχοντας να διαχειριστούν τα οικονομικά προβλήματα και την εξέλιξη της σχέση τους χάνουν την επαφή με τα δύο παιδιά τους που προχωρούν στην ενηλικίωση μέσα από τελείους διαφορετικούς δρόμους. Δίπλα τους, συγγενείς και φίλοι, συμπληρώνουν τα κομμάτια του παζλ μιας ελληνικής κοινωνίας σε σύγχυση. Η Σαρίτα Χάιμς με αυτό το βιβλίο της δείχνει ότι δεν είναι μόνο μια καλή παρατηρήτρια των ανθρώπων, αλλά έχει και το διεισδυτικό χάρισμα να αναζητά και να βρίσκει τις αιτίες συμπεριφορών. Γι’ αυτό και οι ήρωές της δεν είναι χάρτινοι αλλά αναγνωρίσιμοι χαρακτήρες, σε βαθμό που να δικαιολογείται η ταύτιση.

Ξεκινάτε φέρνοντας μπροστά ένα καταλυτικό συμβάν που χρονικά θα συμβεί στο μέσον της ιστορίας. Γιατί;
Αποκαλύπτοντας κάποιες λεπτομέρειες και θέτοντας ερωτήματα από τις πρώτες κιόλας σελίδες του, ο αναγνώστης μεταφέρεται αυτόματα μέσα στην πλοκή, έχει μια πρώτη επαφή με τα πρόσωπα ‒το «Placebo» είναι ένα πολυπρόσωπο μυθιστόρημα‒ αλλά και την ατμόσφαιρα του βιβλίου. Η γραμμική εξιστόρηση που ακολουθεί μας γνωρίζει βαθύτερα τους χαρακτήρες και τους λόγους που οδηγήθηκαν μέχρι εκεί.

Ο τίτλος του βιβλίου «Placebo» είναι ο τίτλος του φανζίν του Μπίλλυ. Ποια είναι τα placebo που παίρνουν οι ήρωές σας;
Placebo στα λατινικά σημαίνει «θα ευχαριστήσω». Δηλώνεται λοιπόν άμεσα η διάθεση να επουλωθεί το τραύμα και να τεθεί ένας νέος στόχος, ακόμα κι αν χρειαστεί οι χαρακτήρες να συγκρουστούν επώδυνα μεταξύ τους, αλλά κυρίως με τον ίδιο τους τον εαυτό. Είναι εξαιρετικά γόνιμη η αναμέτρηση με τον εαυτό μας, μας εξελίσσει, μας πηγαίνει μπροστά. Ωστόσο οι χαρακτήρες είναι διαφορετικοί μεταξύ τους, λειτουργούν αυτόνομα ορμώμενοι από καταπιεσμένες επιθυμίες και ένστικτα και αυτό τους κάνει ενδιαφέροντες. Το βιβλίο θέλει να εστιάσει ακριβώς σε αυτή τη διαφορετική αντίδραση που προκαλείται από το ίδιο ερέθισμα.  Όταν τα δεδομένα κλονίζονται και οι ισορροπίες χάνονται, ο καθένας αναζητά το δικό του «φάρμακο» για να ανταπεξέλθει στις προκλήσεις ακόμα κι αν αυτό στη βάση του είναι ψευδές.

Είχα την αίσθηση, διαβάζοντας το βιβλίο, ότι είχατε εμπλακεί κι εσείς συναισθηματικά με τους ήρωές σας…
Η συγγραφή είναι μια μοναχική, εσωτερική και πολλές φορές επίπονη διεργασία. Έχω μια εμμονή με τους χαρακτήρες και την αποτύπωση της ψυχοσύνθεσης. Στη δική μου περίπτωση όλα αυτά τα πρόσωπα υπήρχαν, δρούσαν και παρεκτρέπονταν πολύ πριν μπει η πρώτη αράδα στο χαρτί. Δεν ξέρω αν όντως συνέπασχα μαζί τους, το σίγουρο είναι πως πρόκειται για σύνθετες προσωπικότητες και τον καιρό που έγραφα με προβλημάτισαν οδηγώντας με πολλές φορές σε συναισθηματικές παλινδρομήσεις.

Δεν αφήνετε καμία πράξη των βασικών ηρώων που να μην τη «δικαιολογείτε» αναζητώντας κοινωνικά ή ψυχολογικά κίνητρα. Είναι μια στάση ζωής αυτή;
Πιστέψτε με δεν είχα ουδεμία διάθεση να δώσω άφεση σε κανένα χαρακτήρα του βιβλίου μου. Αντίθετα ήθελα να φωτίσω τις αδυναμίες τους, να τονίσω τις ελλείψεις τους και τις επιπτώσεις των λαθών τους. Κυρίως στάθηκα στα σφάλματα που κάνουν οι μεγαλύτεροι εις βάρος των παιδιών τους με κίνδυνο την αναπαραγωγή τους. Ίσως λοιπόν όντως να επέμεινα λίγο περισσότερο στο «γιατί» που τους οδήγησε στη θέση που βρίσκονται, όχι για να τους δικαιολογήσω αλλά για να τους κατανοήσω.

Ανάμεσα στους δέκα βασικούς πρωταγωνιστές και δευτεραγωνιστές υπάρχει ένας μόνο –με όρους μανιχαϊστικούς μιλώντας–, που του προσδώσατε μόνο αρνητικά στοιχεία. Ο Τάσος. Γιατί;
Πράγματι ο Τάσος εμφανίζει μια πύκνωση στερεοτύπων, με την έννοια ότι είναι άμεσα αναγνωρίσιμος και για πολλούς δυσάρεστος. Όμως οι χαρακτήρες δεν είναι ποτέ μονοδιάστατοι. Όλοι μας κουβαλάμε έναν άγιο κι έναν διάβολο μαζί.  Το ποιος θα πάρει το πάνω χέρι τη δεδομένη στιγμή έχει να κάνει με πολλούς παράγοντες και κυρίως με την ωριμότητα και τις αξίες του ατόμου να διαπραγματεύεται αυτά που του φέρνει η ζωή. Ο Τάσος τρέφει αισθήματα και μάλιστα έχει την ικανότητα να τα αναλύει, όμως εξυπηρετούν τον δικό του κώδικα και τις αμφισβητούμενες αρχές του. Το δύσκολο στην προκειμένη περίπτωση είναι του αναγνωρίσεις κάποιες καλές προθέσεις λαμβάνοντας υπόψη ολόκληρη την εικόνα και όχι μένοντας στα προφανή.

Υπάρχει κάποιος ήρωας ή ηρωίδα που έχει ως αφετηρία κάποιο υπαρκτό πρόσωπο ή όλοι είναι προϊόν μυθοπλασίας;
Το «Placebo» είναι προϊόν μυθοπλασίας, όμως δεν κρύβω πως διαθέτει σημαντικά ψήγματα πραγματικότητας. Μου αρέσει να παρατηρώ τους ανθρώπους, τον τρόπο που κινούνται και μιλούν, τις λέξεις που διαλέγουν για να μεταφέρουν τις ευαισθησίες και τα θέλω τους. Έτσι λοιπόν οι ίδιοι οι άνθρωποι, οι ιστορίες που μου διηγήθηκαν ή που διάβασα, ακόμα και κάποια μηνύματα που παρατήρησα πάνω σε τοίχους, όλα αυτά συνέθεσαν το σύμπαν του βιβλίου.  Ύστερα ήταν κι αυτή η ανάγκη να μιλήσω για τους νέους ανθρώπους που περιμένουν μάταια να γίνει κάτι μαγικό και να αλλάξει η εικόνα. 

Αφήσατε την ιστορία  να σας οδηγήσει στο τέλος ή το είχατε από την αρχή στο μυαλό σας;
Όταν ξεκινώ να γράψω ένα βιβλίο έχω πάντα ολοκληρωμένη την ιστορία στο μυαλό μου. Τα στοιχεία της πλοκής και οι χαρακτήρες έχουν δουλευτεί σε ικανοποιητικό βαθμό, γίνονται βέβαια στην πορεία σημαντικές αλλαγές. Θα ήταν πράγματι βαρετή και προβλέψιμη η συγγραφή χωρίς τις αναγκαίες ανατροπές.

Τελικά η «σωτηρία», στις υπάρχουσες ελληνικές συνθήκες, θα έρχεται μόνο μέσα από τις οικογενειακές ή φιλικές σχέσεις;
Θα ήταν, πιστεύω, επιπόλαιο από μέρους μου και επικίνδυνα επιφανειακό να υποστηρίξω πως η «σωτηρία» προέρχεται από τον δεδομένο κλειστό κύκλο. Αν η κοινωνία διακατέχεται από εμμονές, αν οι γονείς μεγαλώνουν παραμένοντας ανώριμοι κι «αδούλευτοι», αν το μοντέλο που προτείνουν και διαιωνίζουν με τη στάση και το παράδειγμά τους είναι συντηρητικό, κοντόφθαλμο και έχει στόχο να χειραγωγήσει, τότε το σενάριο προοιωνίζεται δυσοίωνο. Τα μεγαλύτερα εγκλήματα ως γνωστόν γίνονται στο όνομα της αγάπης και των καλών προθέσεων. Η σωτηρία υποθέτω θα έρθει όταν ωριμάσουμε σε προσωπικό και κατ’ επέκταση σε κοινωνικό επίπεδο. Η οικογένεια και ο φιλικός κύκλος θα είναι πάντα δύο σταθερές, όμως το προσωπικό στίγμα και η βούληση είναι εκείνα που στο τέλος γέρνουν την πλάστιγγα. Στην περίπτωση του βιβλίου πάντως, η «σωτηρία» έρχεται από έναν στέρεο άνθρωπο που η ζωή του χαρακτηρίζεται από το μέτρο, χωρίς σκαμπανεβάσματα, κυκλοθυμίες και υπερβολές.

Τι πιστεύετε πως κάνουν κάποιοι από τους ήρωες μετά το τέλος;
Θέλω να πιστεύω πως κάνουν το καλύτερο. Τους χάρισα την ελευθερία τους. Ή μήπως εκείνοι μου την πρόσφεραν; Μου αρέσει στο τέλος του βιβλίου να αφήνω μια πόρτα ανοιχτή, μια χαραμάδα μέσα από την οποία ο αναγνώστης θα τρυπώσει με τη δική του φαντασία για να οδηγήσει την ιστορία στο σημείο που θέλει. Δεν έχει σημασία το πρόσημο. Θετικό ή αρνητικό, σημασία έχει πάντα η σκέψη.

H παρουσίαση του βιβλίου θα γίνει στο Public Συντάγματος στις 30/10.

Μπορείτε να βρείτε το βιβλιο στο site του Ιανού